تحریمهای آمریکا قرار است دسترسی ایران به نظام مالی جهان را محدود کنند، اما والاستریتژورنال از یک تناقض میگوید که همچنان پابرجاست: بخشی از پول ایران هنوز از کانال بانکهای آمریکایی عبور میکند.
به گزارش عصر ایران به نقل از زومان، والاستریتژورنال به گفته مقامهای غربی و پژوهشگران اشاره می کند که میگویند سالانه میلیاردها دلار از منابع مرتبط با ایران از طریق حسابهای تسویه دلاری در بانکهای آمریکا جابهجا میشود؛ حتی با وجود اینکه قوانین تحریمی آمریکا تقریباً هرگونه فعالیت مالی مرتبط با تهران را برای اشخاص و مؤسسات تحت قوانین این کشور ممنوع کرده است.
اما ایران چگونه به این سیستم دسترسی پیدا میکند؟
کلید ماجرا، سازوکاری قدیمی به نام بانکداری کارگزاری است؛ شبکهای که بیش از یک قرن است بانکهای سراسر جهان را به یکدیگر متصل میکند.
اگر یک شرکت یا بانک خارجی بخواهد تراکنشی را به دلار انجام دهد، معمولاً در نهایت پای یک بانک آمریکایی به میان میآید. این ساختار از یک طرف به واشنگتن امکان میدهد بخش بزرگی از جریان دلار در جهان را رصد کند و در صورت لزوم دسترسی یک مؤسسه را قطع کند؛ اما از طرف دیگر، همین وابستگی راههایی برای دور زدن تحریمها ایجاد کرده است.
والاستریتژورنال میگوید که ایران معمولاً مستقیماً سراغ بانک آمریکایی نمیرود. چنین حسابی احتمالاً از ابتدا در اختیارش قرار نمیگیرد.
در عوض، شبکهای از شرکتها، صرافیها و واسطههای خارجی وارد ماجرا میشوند؛ نهادهایی در کشورهایی مانند چین، امارات و هنگکنگ که خودشان با بانکهای آمریکایی روابط کارگزاری دارند.
در ظاهر، معامله میان این شرکتها و بانکها انجام میشود؛ اما در پشت صحنه، پول میتواند به نفع شرکتها و شبکههای مرتبط با ایران جابهجا شود و در نهایت یک بانک آمریکایی تراکنش دلاری را تسویه کند.
خزانهداری آمریکا در ۲۸ اوت، شعبه اماراتی بانک دولتی مصر (Banque Misr) را بهعنوان یکی از مؤسساتی معرفی کرد که به گفته واشنگتن به ایران برای دسترسی به نظام بانکی آمریکا کمک کرده است.
مقامهای آمریکایی گفتند این شعبه از حسابهای کارگزاری در آمریکا استفاده کرده و تا ۱.۸ میلیارد دلار را برای شرکتهایی منتقل کرده که احتمالاً بخشی از شبکه بانکداری سایه ایران بودهاند.
این بانک در وبسایت خود نام جی.پی مورگان (JPMorgan Chase) و سیتیگروپ (Citigroup) را در میان بانکهایی آورده که با آنها روابط کارگزاری دارد؛ هر دو بانک درباره اقدام خزانهداری اظهارنظر نکردند.
مصر نیز اعلام کرد در حال گفتوگو با مقامهای آمریکایی درباره این اتهامات است و بانک مصری تأکید کرد که چارچوبهای قانونی و نظارتی مربوط را رعایت میکند.
این اقدامات بخشی از کارزار جدید دولت ترامپ است؛ طرحی گسترده برای افزایش فشار اقتصادی بر ایران و وادار کردن تهران به دادن امتیاز و پایان دادن به درگیریهای خاورمیانه.
واشنگتن به بانکها و دولتهای خارجی هشدار داده است که باید روابط مالی خود با ایران را قطع کنند؛ در غیر این صورت ممکن است با تحریمهای ثانویه مواجه شوند؛ یعنی حتی دسترسی خود آنها به نظام مالی و دلار آمریکا نیز محدود شود.
اما یک مشکل جدی وجود دارد:
پیدا کردن پول ایران در این شبکه بهسادگی ممکن نیست.
شرکتهای صوری میتوانند مالکیت واقعی خود را پنهان کنند، حسابهای بانکی در کشورهای مختلف داشته باشند و از واسطههای متعدد استفاده کنند.
خزانهداری آمریکا گفته بود حدود ۹ میلیارد دلار از منابع مرتبط با ایران در سال ۲۰۲۴ از طریق بانکهای آمریکایی عبور کرده است.
برخی کارشناسان معتقدند بانکهای آمریکایی میتوانند با نظارت دقیقتر بر روابط کارگزاری خود، بخشی از این جریانها را شناسایی کنند.
اینجا همان معمای اصلی واشنگتن شکل میگیرد.
بانکداری کارگزاری برای اقتصاد جهانی ضروری است. این سیستم اجازه میدهد پول بدون جابهجایی فیزیکی اسکناس میان کشورها منتقل شود و بانکها از این خدمات کارمزد و درآمد به دست آورند.
اما اگر آمریکا کنترل خود را بیش از حد سخت کند، پیامد دیگری هم دارد: کشورها انگیزه بیشتری برای پیدا کردن جایگزین دلار پیدا میکنند.
ایران همین حالا تلاش میکند بخشی از تجارت خود را با یوان چین یا رمزارزها انجام دهد.
الکس زردن مقام سابق خزانهداری آمریکا، میگوید هرچه واشنگتن بیشتر از ابزارهای مالی خود استفاده کند، انگیزه برای پیدا کردن جایگزینهایی برای دلار هم بیشتر میشود.
به همین دلیل، خزانهداری آمریکا در مورد شعبه اماراتی بانک مصر فعلاً سراغ شدیدترین گزینه نرفته است. قرار نیست این بانک فوراً با تحریم ثانویه مواجه شود؛ بلکه شعبه اماراتی آن از دسترسی به حسابهای کارگزاری آمریکا محروم خواهد شد و پیش از اجرای محدودیتها نیز فرصتی برای پاسخگویی دارد.
این همان دوراهی واشنگتن است:
فشار کمتر مساوی است با احتمال عبور بیشتر پول ایران و در مقابل، فشار بیشتر احتمال آسیب به نظام مالی و افزایش انگیزه برای کنار گذاشتن دلار را افزایش میدهد. به همین دلیل، جنگ مالی آمریکا با ایران فقط درباره قطع کردن یک حساب بانکی نیست؛ بلکه درباره حفظ تعادل میان فشار بر تهران و حفظ نفوذ خودِ دلار در اقتصاد جهانی است.