عصرایران- فلج بل نوعی ضعف یا فلج ناگهانی عضلات یک سمت صورت است که به دلیل اختلال در عملکرد عصب هفتم جمجمه ای یا عصب صورت ایجاد می شود. این عارضه معمولا طی 1 تا 3 روز ظاهر می شود و ممکن است باعث افتادگی یک سمت صورت، اختلال در لبخند زدن و ناتوانی در بستن کامل یک چشم شود.
علت دقیق فلج بل مشخص نیست. تورم عصب صورت و فشار ناشی از آن در مسیر عبور عصب از استخوان جمجمه از مکانیسم های مطرح است، اما علت ایجاد این تورم همچنان به طور کامل شناخته نشده است.
عفونت های ویروسی، به ویژه ویروس هرپس سیمپلکس، از عوامل احتمالی مورد بررسی هستند، اما نمی توان هر مورد فلج بل را مستقیما به یک ویروس مشخص نسبت داد. دیابت، فشار خون بالا، بارداری، ضعف سیستم ایمنی و برخی عفونت های تنفسی نیز با افزایش خطر ابتلا ارتباط دارند.
مهم ترین نشانه، ضعف یا فلج ناگهانی یک سمت صورت است. این ضعف معمولا پیشانی، چشم و دهان همان سمت را درگیر می کند.
ناتوانی در بستن کامل چشم، افتادگی گوشه دهان، دشواری در لبخند زدن، آبریزش دهان، تغییر حس چشایی و خشکی یا اشک ریزش چشم از علائم احتمالی هستند. برخی افراد نیز پیش از شروع ضعف صورت، درد اطراف یا پشت گوش را تجربه می کنند. علائم معمولا در چند روز نخست به بیشترین شدت می رسند و سپس به تدریج بهبود پیدا می کنند.
خیر، فلج بل و سکته مغزی دو وضعیت متفاوت هستند. در فلج بل معمولا تمام نیمه صورت، از جمله پیشانی و توانایی بستن چشم، درگیر می شود و ضعف اندام های دیگر وجود ندارد.
با این حال، هر ضعف ناگهانی صورت باید جدی گرفته شود. اگر افتادگی صورت همراه با ضعف یا بی حسی دست یا پا، اختلال گفتار، گیجی، اختلال دید، مشکل در راه رفتن یا دیگر علائم عصبی باشد، احتمال سکته مغزی مطرح است و فرد باید فورا تحت ارزیابی پزشکی قرار گیرد.
آزمایش اختصاصی واحدی برای تشخیص فلج بل وجود ندارد. پزشک معمولا با بررسی نحوه شروع علائم و معاینه صورت و سایر بخش های سیستم عصبی، ابتدا الگوی مشخص فلج عصب صورت را بررسی و سپس بیماری های دیگری را که می توانند باعث ضعف صورت شوند، کنار می گذارد.
در موارد تیپیک، آزمایش خون یا تصویربرداری مغز معمولا برای تشخیص لازم نیست. اگر علائم غیرمعمول باشند، دوباره ایجاد شوند، به تدریج پیشرفت کنند یا بیش از چند ماه بدون بهبود باقی بمانند، بررسی های بیشتری ممکن است لازم باشد.
مهم ترین درمان دارویی فلج بل، کورتیکواستروئید خوراکی است که در صورت شروع زودهنگام، احتمال بهبودی کامل عملکرد عصب صورت را افزایش می دهد. بیشترین فایده زمانی دیده می شود که درمان در روزهای نخست شروع شود.
داروهای ضدویروس به تنهایی برای درمان فلج بل موثر نیستند و نباید به عنوان درمان مستقل استفاده شوند. پزشک ممکن است در برخی بیماران، به ویژه در موارد شدید، داروی ضدویروس را همراه با کورتیکواستروئید تجویز کند؛ با این حال، میزان فایده اضافه کردن داروی ضدویروس برای بهبود کامل صورت قطعی نیست و احتمالا محدود است.
اگر فرد نتواند چشم سمت درگیر را به طور کامل ببندد، محافظت از سطح چشم اهمیت زیادی دارد. استفاده از اشک مصنوعی یا ژل های روان کننده و محافظت از چشم هنگام خواب می تواند از خشکی و آسیب قرنیه جلوگیری کند. در صورت درد چشم، قرمزی شدید یا کاهش دید باید به چشم پزشک مراجعه شود.
بیشتر افراد طی هفته ها تا چند ماه بهبود قابل توجهی پیدا می کنند و بسیاری از بیماران به طور کامل بهبود می یابند. با این حال، در بخشی از بیماران ممکن است درجاتی از ضعف صورت یا حرکات غیرطبیعی عضلات باقی بماند. در موارد شدید یا طولانی مدت، درمان های توانبخشی و فیزیوتراپی صورت ممکن است مورد استفاده قرار گیرد.
در صورت بروز ناگهانی ضعف یک سمت صورت، به ویژه اگر علائم عصبی دیگری نیز وجود داشته باشد، مراجعه سریع به پزشک ضروری است.