هجدهمین نشست سران کشورهای عضو بریکس در حالی روز گذشته با صدور بیانیه ای به همراه نشانههایی از ظهور «بریکس جدید» با افق های تازه در شهر دهلینو همراه شد که مهمترین نشانه آن طرح «معماری اقتصادی نوین» برای توسعه کشورهای جنوب جهان بود.
به گزارش ایرنا از اندیشکده آسیاتایمز، در بیانیه پایانی که سران آن را امضا کردند، تنها حدود یک سوم مربوط به ژئوپلیتیک و امنیت بود و بقیه طرحی از یک معماری نوین را که شامل سلامت، امنیت غذایی، انرژی، همکاری صنعتی، علم، امور مالی، تجارت، آب و هوا و توسعه انسانی است، ترسیم می کند.
به عبارت دیگر، بریکس دیگر مجمعی نیست که در آن اقتصادهای نوظهور بزرگ مواضع خود را در مورد نظم جهانیِ در حال فروپاشی هماهنگ کنند بلکه این گروه در حال تبدیل شدن به نهادی است که یک معماری اقتصادی جایگزین برای کشورهای جنوب جهان تدوین میکند.
شعار ریاست دوره ای هند در سال جاری «ساختن برای تابآوری، نوآوری، همکاری و پایداری»، از طریق یک کارگروه اختصاصی رشد و توسعه، عملیاتی شد و بریکس در حال سازماندهی مجدد برای توسعه کشورهای عضو و شریک بریکس است.
برای اقتصادهای نوظهور و در حال توسعه، از جمله اقتصادهایی که به طور کامل خارج از این بلوک هستند، این گسترش اهمیت دارد. بانک توسعه جدید که در بیانیه پایانی به عنوان «دومین دهه طلایی» خود توصیف شده، در حال گسترش وامدهی با ارز محلی و جذب اعضای جدید است.
بریکس طی یک برنامه جامع تا سال ۲۰۳۰، متعهد شده تا به مشکل خاصی که اقتصادهای در حال توسعه در گذار از مونتاژ کمارزش به تولید با ارزش بالاتر با آن مواجه هستند، بپردازد، همان مشکل تحول ساختاری که ارتقاء صنعتی را در بیشتر کشورهای آسیا و آفریقا متوقف کرده است.
طرح پیشنهادی بورس غلات بریکس، که هنوز در مراحل اولیه بحث است، میتواند به کشورهای وابسته به واردات مواد غذایی، در برابر شوکهای قیمتی که هنگام بروز همزمان بحران در بازارهای انرژی و کود، بیشترین آسیب را میبینند، مانند آنچه در سال ۲۰۲۲ در مناقشه اوکراین یا جنگ علیه ایران رخ داده است، محافظت کند.
همه اینها در کنار هم، نشان دهنده امور مالی، همکاری فنی و دسترسی به بازار خارج از کانال سنتی برتون وودز است که برای اقتصادهای کوچکتر که در یک اقتصاد جهانی طبقاتی و اجباری حرکت میکنند، مفید است.
البته مشکلی که ائتلاف های بزرگ جهان دارند شامل بریکس نیز می شود. کنفرانس باندونگ ۱۹۵۵، جنبش عدم تعهد و هماهنگی گروه ۷۷ به دلیل شعارهای همبستگی به جای اجرا، به مشکل خوردند، با شکست مواجه شدند و بریکس باید از این مشکل دوری کند.
در حال حاضر ۱۴ گروه کاری علم و فناوری، هفت گروه کاری همکاری صنعتی، دهها «شبکه» و «مرکز تعالی» جدید در بریکس وجود دارد که برای تشکیلاتی که هیچ چارچوب نظارتی و هیچ سازوکاری برای پاسخگو کردن هر عضو در قبال عدم ارائه خدمات ندارد بسیار است.
این تلهای است که در انتظار هر بلوک چندجانبه جاهطلب است، راهاندازی یک گروه کاری ارزان است اما تأمین مالی آن نه. انتشار یک خلاصه آسان است؛ اما تغییر یک نتیجه نه. گسترش ابزارهای نرم و داوطلبانه در اعلامیه دهلی نو، گواه شکست بریکس نیست بلکه گواه این است که این سازمان هنوز تصمیم نگرفته است که چه نوع نهادی میخواهد باشد.
اگر کشورهای عضو بریکس میخواهند دستور کار توسعهشان چیزی بیش از فهرستی از نیات خوب باشد باید موارد تأمین مالی اختصاصی برای اجرا، اجرای خوب تعداد از ابتکارات اولویتبندیشده و نظارت را در اولویت قرار دهند.
بریکس باید بررسی کند که آیا دادههای صادرات و ارزش افزوده تا افق ۲۰۳۰ در حال صعود از زنجیرههای ارزش جهانی هستند اینکه آیا استقراض تضمینشده دولتی یا پروژهای، فاصله بین نرخ بهره و بدهیهای تضمیننشده را نشان میدهد و در سادهترین حالت، آیا بورس غلات تا به حال یک معامله قابل تأیید انجام داده است یا خیر؟
آسیا تایمز نتیجه گیری کرده است که بریکس یک دستورکار توسعه بلندپروازانه را تدوین کرده است، اما هنوز نهادهایی را که قادر به اجرای آن باشند، ایجاد نکرده و این مانعی بزرگ سر راه اهداف این گروه است.