قیمت هر گرم طلا و سکه در سال ۶۸، نگاهی کامل به بازار طلا و ارز در ۱۳۶۸

سال ۱۳۶۸ خورشیدی (برابر با ۲۱ مارس ۱۹۸۹ تا ۲۰ مارس ۱۹۹۰ میلادی) یکی از سال‌های پُرتحول تاریخ معاصر ایران است. این سال تقریباً یک سال پس از پذیرش قطع‌نامه ۵۹۸ و پایان جنگ تحمیلی (شهریور ۱۳۶۷) قرار داشت؛ خرداد ۱۳۶۸ حضرت امام خمینی (ره) رحلت کردند و چند ماه بعد، در مرداد همان سال، اکبر هاشمی‌رفسنجانی به‌عنوان رئیس‌جمهور برگزیده شد و دوره‌ای که بعدها به «دوران سازندگی» معروف شد آغاز گشت. اجرای برنامه اول توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور نیز از همین سال کلید خورد. این فضای گذار از اقتصاد جنگی به اقتصاد بازسازی، به‌طور مستقیم روی بازار خرید طلا و سکه و ارز آن سال‌ها اثر گذاشت.

جدول قیمت طلا، سکه و دلار در سال ۱۳۶۸

این اعداد، میانگین‌های سالانه‌ای هستند که از جداول تاریخی بازار طلا و ارز ایران گردآوری و با یکدیگر تطبیق داده شده‌اند؛ بنابراین ممکن است با نرخ روزهای خاص یا منابع دیگر اندکی تفاوت داشته باشد.

هر گرم طلا در سال ۶۸ چند تومان بود؟

در دهه‌های ۵۰ تا ۷۰ خورشیدی، طلا در بازار ایران معمولاً بر اساس واحد سنتی «مثقال» قیمت‌گذاری می‌شد، نه «گرم». هر مثقال طلا معادل ۴.۶۰۸ گرم است. طبق جدول بالا، هر مثقال طلای عیار ۷۰۵ (یکی از عیارهای رایج طلای دست‌دوم و آب‌شده آن دوران) در سال ۱۳۶۸ به‌طور میانگین ۴۹,۱۱۰ ریال معامله می‌شد.

با تبدیل این عدد به گرم و تعدیل آن بر مبنای عیار ۱۸ (۷۵۰ در هزار)، که استاندارد رایج طلای زینتی امروز ایران است، قیمت هر گرم طلای ۱۸ عیار در سال ۶۸ به‌طور تقریبی می‌شود:

۴۹,۱۱۰ ÷ ۴.۶۰۸ ÷ ۱۰ × (۷۵۰ ÷ ۷۰۵) ≈ ۱,۱۳۴ تومان

جالب است بدانید این رقم محاسبه‌شده، تقریباً به‌طور دقیق با آماری که در جدول‌های آرشیوی «قیمت هر گرم طلای ۱۸ عیار به تفکیک سال» برای ۱۳۶۸ ثبت شده (۱,۱۳۳ تومان) هم‌خوانی دارد؛ یعنی داده‌های دو منبع مستقل، یکدیگر را تأیید می‌کنند. برای طلای تمام‌عیار (۲۴ عیار یا ۹۹۹) هم عدد به حدود ۱,۵۱۰ تومان در هر گرم می‌رسد.

قیمت سکه تمام بهار آزادی در سال ۶۸

سکه تمام بهار آزادی، وزن ناخالصی برابر با ۸.۱۳۶ گرم و عیار ۹۰۰ دارد؛ یعنی هر سکه حدود ۷.۳۲ گرم طلای خالص در خود جای داده است. در سال ۱۳۶۸، میانگین قیمت هر سکه تمام بهار آزادی حدود ۱۱۱,۰۰۰ ریال (نزدیک به ۱۱,۱۰۰ تومان) بود. قیمت سکه معمولاً از دو بخش تشکیل می‌شود: ارزش ذاتی طلای آن (بر اساس وزن و عیار) به‌علاوه «حباب» یا کارمزد معاملاتی که بسته به عرضه و تقاضای بازار نوسان می‌کند؛ همین موضوع باعث می‌شد نرخ رشد قیمت سکه لزوماً با نرخ رشد قیمت طلا یکسان نباشد.

قیمت دلار در سال ۶۸

میانگین قیمت دلار در بازار آزاد (غیررسمی) سال ۱۳۶۸ حدود ۱,۲۵۰ ریال بود. لازم به یادآوری است که در آن دوره ایران نظام ارزی چندنرخی داشت: در کنار نرخ بازار آزاد که در جدول بالا آمده، نرخ‌های ترجیحی و رسمی پایین‌تری هم برای واردات کالاهای اساسی و ضروری در نظر گرفته می‌شد. آنچه در این جدول‌ها معمولاً ثبت شده، همان نرخ بازار آزاد (خیابانی) است که مبنای اصلی قیمت‌گذاری طلا و سکه هم بوده است.

روند قیمت طلا و سکه از سال ۶۷ تا ۷۲

نکته گویا در این جدول این است که در سال ۶۸، با وجود اینکه قیمت دلار و سکه نسبت به سال ۶۷ کمی افزایش یافت، قیمت هر مثقال و هر گرم طلا عملاً کاهش پیدا کرد. علت این پدیده را در بخش بعد توضیح می‌دهیم.

چرا قیمت طلا در سال ۶۸ نسبت به سال قبل ارزان‌تر شد؟

پاسخ را باید در بازار جهانی طلا جست‌وجو کرد، نه فقط در اقتصاد داخلی ایران. بر اساس آمار میانگین سالانه قیمت جهانی طلا (بر پایه نرخ‌های LBMA)، هر اونس طلا در سال ۱۹۸۸ میلادی به‌طور میانگین حدود ۴۳۷ دلار بود، اما در سال ۱۹۸۹ (که بخش عمده سال ۱۳۶۸ را در بر می‌گیرد) این میانگین به حدود ۳۸۱ دلار افت کرد؛ یعنی افتی نزدیک به ۱۳ درصد. تحلیلگران این افت را عمدتاً به نرخ بهره بالای دلار آمریکا در آن دوره (میراث سیاست‌های ضدتورمی پل ولکر) و بازدهی جذاب اوراق قرضه و سهام نسبت می‌دهند که سرمایه را از طلا به سمت دارایی‌های مالی سوق داد. جدول ایرانی بالا هم دقیقاً همین روند را نشان می‌دهد: ستون اونس جهانی از ۴۲۴ دلار در سال ۶۷ به ۳۸۴ دلار در سال ۶۸ کاهش یافته که با آمار جهانی هم‌خوانی نزدیکی دارد. در همین حال، چون نرخ دلار داخلی هم‌زمان کمی بالا رفت، قیمت ریالی سکه و دلار در داخل کشور همچنان روند صعودی ملایمی داشت، حتی اگر خود فلز طلا در بازارهای جهانی ارزان‌تر شده بود.

جدول کامل قیمت طلا، دلار و سکه از سال ۱۳۵۲ تا ۱۳۷۶

برای کسانی که به سیر تاریخی بلندمدت‌تر علاقه دارند، جدول زیر مسیر قیمت‌ها را از سال ۱۳۵۲ تا ۱۳۷۶ نشان می‌دهد (ستون گرم طلای ۱۸ عیار بر مبنای فرمول بالا محاسبه و با آمار آرشیوی موجود تطبیق داده شده است):

طلای سال ۶۸ امروز چقدر می‌ارزد؟

مقایسه نمادین جالبی می‌توان انجام داد: در حالی که هر گرم طلای ۱۸ عیار در سال ۶۸ حدود ۱,۱۳۴ تومان بود، بر اساس گزارش‌های رسانه‌ای، این رقم در مهر ۱۴۰۴ (پاییز ۲۰۲۵) به بیش از ۱۱ میلیون تومان در هر گرم رسیده بود و در نوسانات بعدی بازار، حتی به ارقام بالاتری هم گزارش شده است. این یعنی قیمت اسمی طلا در بازار داخلی ایران در فاصله این سه دهه و نیم، ده‌ها هزار برابر شده است. باید توجه داشت بخش بزرگی از این جهش، نه از افزایش واقعی ارزش جهانی طلا، بلکه از افت شدید ارزش پول ملی (ریال/تومان) در برابر ارزهای خارجی طی این سال‌ها ناشی می‌شود؛ به همین دلیل برای قضاوت درباره «سود واقعی» نگهداری طلا در این بازه، باید ارقام را با تورم عمومی هم تعدیل کرد، نه فقط با هم مقایسه عددی کرد.

جمع‌بندی

سال ۱۳۶۸ در تاریخ اقتصادی ایران، سال گذار از اقتصاد جنگی به اقتصاد بازسازی بود؛ سالی که در آن هر مثقال طلا حدود ۴۹ هزار ریال، هر گرم طلای ۱۸ عیار حدود ۱,۱۳۴ تومان، سکه تمام بهار آزادی ۱۱۱ هزار ریال و دلار آزاد ۱,۲۵۰ ریال معامله می‌شد. جالب اینجاست که با وجود بالا رفتن نرخ دلار و سکه نسبت به سال ماقبل، قیمت جهانی طلا در همان سال به دلیل شرایط بازارهای مالی بین‌المللی افت کرده بود؛ نمونه‌ای روشن از اینکه قیمت طلا در ایران همیشه محصول ترکیب دو عامل مستقل از هم است: نرخ ارز داخلی و قیمت جهانی اونس طلا.

سوالات متداول

هر گرم طلای ۱۸ عیار در سال ۶۸ چند تومان بود؟ بر اساس محاسبات و آمار آرشیوی، حدود ۱,۱۳۳ تا ۱,۱۳۴ تومان در هر گرم.

هر مثقال طلا در سال ۶۸ چند ریال بود؟ هر مثقال طلای عیار ۷۰۵ در سال ۱۳۶۸ به‌طور میانگین ۴۹,۱۱۰ ریال بود.

قیمت سکه تمام بهار آزادی در سال ۶۸ چقدر بود؟ میانگین قیمت هر سکه تمام بهار آزادی در سال ۱۳۶۸ حدود ۱۱۱,۰۰۰ ریال (نزدیک ۱۱,۱۰۰ تومان) بوده است.

قیمت دلار در سال ۶۸ چند ریال بود؟ در بازار آزاد، هر دلار آمریکا در سال ۱۳۶۸ به‌طور میانگین حدود ۱,۲۵۰ ریال معامله می‌شد.

چرا قیمت طلای قدیم بر اساس «مثقال» بیان می‌شود، نه «گرم»؟ تا پیش از رواج استانداردهای بین‌المللی، بازار سنتی طلا و جواهر ایران واحد وزنی «مثقال» (معادل ۴.۶۰۸ گرم) را به کار می‌برد؛ استفاده از واحد «گرم» در ایران بیشتر از دهه ۷۰ به بعد باب شد.