روزنامه همشهری نوشت: نوشآفرین مومنواقفی، معاون سابق فناوریهای نوین بانک مرکزی، بعد از پلیس و اتحادیه طلا و جواهر با هشدار نسبت به ادامه روند کند نظارت گفته است نگرانی درباره خالیفروشی برخی پلتفرمها وجود دارد و درصورت ادامه این وضعیت، بازار طلا و رمزارز ممکن است در شرایط بحرانی با موج گستردهای از کلاهبرداری مواجه شود. بهگفته مومنواقفی، نظارت بر ایجاد سامانه کنترل خالیفروشی و همچنین تعیین خزانههای نگهداری دارایی فیزیکی طلا و نقره به بانک مرکزی سپرده شده است. بخشی از این سامانه راهاندازی شده و شماری از بانکها نیز برای فعالیت بهعنوان خزانه اعلام آمادگی کردهاند اما چارچوبهای نظارتی هنوز کاملا شفاف و مشخص نیست.
نگرانی درباره کلاهبرداری در بازار طلای آنلاین فقط به اظهارات یک مقام سابق بانک مرکزی محدود نمیشود. رئیس پلیس فتا نیز اخیرا ضمن هشدار درباره فعالیت پلتفرمهای آنلاین طلا بر ضرورت جلوگیری از خالیفروشی تأکید کرده است. براساس اظهارات معاون پلیس فتا، طی ۳سال گذشته ۵۰۸پرونده کلاهبرداری مرتبط با پلتفرمهای آنلاین طلا تشکیل شده است. او همچنین از توقف یک پلتفرم بهدلیل خالیفروشی خبر داده است. در گزارشهای منتشرشده درباره این پرونده، تعداد کاربران این پلتفرم حدود ۲۰۰ هزار نفر اعلام شده است.هرچند این عدد بهمعنای ۲۰۰هزار مورد خالیفروشی نیست اما ماجرای توقف یک پلتفرم بهدلیل خالیفروشی نشان میدهد نگرانی درباره پشتوانه واقعی داراییهای عرضهشده صرفا یک بحث تئوریک نیست.
اتحادیه طلا و جواهر تهران نیز طی ۲سال گذشته بارها نسبت به فعالیت این پلتفرمها هشدار داده است.
نادر بذرافشان، رئیس اتحادیه طلا و جواهر تهران، پیشتر گفته بود این اتحادیه در بیش از ۱۶ جلسه با دستگاههای مختلف درباره فعالیت پلتفرمهای آنلاین طلا مذاکره و ۱۴ نامه به دستگاههای ذیربط ارسال کرده است.او همچنین از بروز محدودیتهایی برای برخی کاربران در زمان بحران و مشکل در فروش یا برداشت دارایی در برخی پلتفرمها خبر داده بود؛ مسائلی که اهمیت نقدشوندگی واقعی این داراییها را در شرایط بحرانی برجسته میکند.
پلتفرمهای فروش طلا در روزهای عادی ممکن است کاملا بدون مشکل به مشتریان خدمات بدهند. آزمون اصلی اما زمانی است که بازار با یک شوک مواجه شود.
جهش قیمت طلا، تشدید ریسکهای سیاسی، اختلال اینترنت یا هجوم همزمان مشتریان برای فروش و دریافت طلای فیزیکی میتواند توان واقعی یک پلتفرم را مشخص کند.
در چنین شرایطی، دیگر تعداد کاربران، تبلیغات یا ارزش معاملات اهمیتی ندارد. موجودی واقعی خزانه و توان ایفای تعهدات تعیینکننده است.
اگر موجودی واقعی یک پلتفرم با تعهداتش همخوان باشد بحران مدیریت میشود اما اگر بخشی از طلای فروختهشده پشتوانه نداشته باشد مشکل یک شرکت میتواند به بحران اعتماد در کل بازار طلای آنلاین تبدیل شود.
پاسخ به همین نگرانیها باعث شده بانک مرکزی به سمت راهاندازی سامانهای برای کنترل پشتوانه پلتفرمهای طلا حرکت کند.
قرار است در این سامانه، موجودی طلای واقعی با میزان تعهد پلتفرمها به مشتریان تطبیق داده شود و از ایجاد تعهد بیش از موجودی جلوگیری شود. طبق برنامه اعلامشده، سکوهای فعال باید تا پایان شهریور به سامانه ناظر متصل شوند.
این سامانه میتواند مهمترین ابزار برای مقابله با خالیفروشی باشد البته به شرطی که نظارت آن مستمر و برخط باشد و فقط پس از بروز مشکل وارد عمل نشود.
در بازار طلای آنلاین نگرانی فقط این نیست که یک پلتفرم چه میزان طلا در اختیار دارد. مسئله مهمتر این است که چه نهادی این موجودی را تأیید میکند و چند وقت یکبار این کار انجام میشود؟
پلتفرم ممکن است مجوز فعالیت یا نماد اعتماد الکترونیکی داشته باشد اما این موارد بهتنهایی مشخص نمیکند در برابر طلایی که به مشتری فروخته شده، چه میزان طلای واقعی در خزانه نگهداری میشود.حتی پلیس فتا نیز در هشدارهای خود از مردم خواسته است علاوه بر بررسی مجوزهای قانونی، سابقه فعالیت پلتفرم را بررسی کنند و فریب تبلیغات و وعدههای غیرمتعارف را نخورند.
اکنون هشدار سونامی کلاهبرداری در شرایطی مطرح شده که نهادهای مسئول بالاخره به سمت ایجاد زیرساخت کنترل پشتوانه حرکت کردهاند.
مسئله این است که نظارت نباید پس از ورشکستگی یک پلتفرم یا هجوم مشتریان برای برداشت آغاز شود.بانک مرکزی باید بتواند پیش از وقوع بحران مشخص کند هر پلتفرم چه میزان طلا در خزانه دارد، چه میزان به مشتریان فروخته و نسبت دارایی واقعی به تعهدات آن چقدر است. خزانه نگهداری طلا نیز باید مشخص، قابل حسابرسی و مستقل از پلتفرم باشد.هشدار مومنواقفی را میتوان از همین زاویه خواند. هنوز برای جلوگیری از یک بحران بزرگ فرصت وجود دارد اما اگر خالیفروشی و ضعف نظارت به زمان بحران موکول شود ممکن است هشدار امروز درباره سونامی کلاهبرداری به خبر فردای سونامی مالباختگان تبدیل شود.