عصر ایران؛ علی بهاری ـ بهتازگی ویدئویی دیدم* از یک هنرمند صداپیشه که گویا اخیراً وارد عرصه جهاد تبیین هم شده است. در جمعی نشسته بود و داشت درباره حکومت امیرمومنان و چالشهایش صحبت میکرد. بامزه آن که در کنار دستش طلبه معممی نشسته بود ولی رشته سخن به دست این دوست صداپیشه بود! این هم از عجایب روزگار ماست که بعضی معممها پای منبرند و برخی مداحان و فعالان رسانهای سخنرانی میکنند!
بهطور خلاصه داشت میگفت «اوضاع در حکومت امام علی (ع) چندان هم گل و بلبل نبود و کلی فساد و دزدی در آن اتفاق افتاد و اتفاقاً با همه مفسدان هم برخورد نشد ولی حضرت تا آخرین نفس ایستاد و جنگید و حکومت را واگذار نکرد. چون حفظ نظام از حفظ جان امام زمان بالاتر است و این یکی از عقاید شیعه است!» (پایان نقل به مضمون)
کارشناس صد و سیما
در این باره چند نکته گفتنی است:
۱. در دوران امام علی (ع) نیز فساد و دزدی وجود داشت؛ ولی اولاً امام میکوشید تا جای ممکن انسانهای شایسته را به کار گمارد ـ مگر در مواردی که فشار افکار عمومی، او را به پذیرش عناصری نهچندان شایسته وامیداشت ـ و ثانیاً هرگاه تخلفی از کسی سر میزد، با او برخورد میکرد؛ از توبیخ و عزل گرفته تا اجرای حد. برای مطالعهٔ نمونههای آن، به کتب حدیث و تاریخ اسلام مراجعه کنید.
۲. با اینکه امام رویهمرفته چهار سال و نُه ماه حکومت کرد و در این مدت کوتاه هم سه جنگ بزرگ جمل، صفین و نهروان را پشت سر گذاشت، دربارهٔ عملکرد اقتصادی خود میفرماید: «مَا أَصْبَحَ بِالْكُوفَةِ أَحَدٌ إِلَّا نَاعِماً إِنَّ أَدْنَاهُمْ مَنْزِلَةً لَيَأْكُلُ الْبُرَّ وَ يَجْلِسُ فِي الظِّلِّ وَ يَشْرَبُ مِنْ مَاءِ الْفُرَاتِ؛ امروز در کوفه همگان در رفاه به سر میبرند: پایینترین افراد جامعه نیز نان گندم میخورند، خانه و سرپناه دارند و از آب [گوارای] فرات مینوشند» (بحارالانوار، ج۴۰، ص۳۲۷).
این عملکرد درخشان، جایی برای توجیه ناکارآمدیهای اقتصادی امروز به بهانهٔ «وضعیت حساس کنونی» از سوی برخی مسئولان باقی نمیگذارد.
۳. آنچه حفظ کردنش از حفظ جان امام معصوم بالاتر است، «اصل اسلام» است. به همین خاطر، امیرمؤمنان و دیگر امامان همگی برای آن به شهادت رسیدند و حضرت فاطمه زهرا (س) ـ که در آستانهٔ ایام جراحت و شهادت ایشان هستیم ـ نیز در همین راه جانفدا شد. اما دربارهٔ حفظ نظام اسلامی باید گفت این امر واجب است، اما وجوب آن «غیری» است نه «نفسی».
به بیان کارشناسان دانش اصولفقه، واجب غیری، در مقابل واجب نفسی، به واجبی گفته میشود که به خودی خود دارای مصلحت نیست، بلکه مقدمهای برای رسیدن به مصلحتی دیگر است؛ مثلاً وضو گرفتن برای نماز واجب است، اما وجوب آن به خاطر نماز است (واجب غیری) که خود نماز دارای مصلحت ذاتی است (واجب نفسی). بنابراین، حفظ نظام نیز یک واجب غیری برای تحقق هدفی والاتر، یعنی حفظ و اجرای اصل اسلام است.
۴. در پایان کلیپ، آن هنرمند تأکید میکند که گزارهٔ «حفظ نظام اسلامی از جان امام زمان بالاتر است» از عقاید شیعه است. درحالیکه متکفل چنین باید و نبایدها و ترجیحاتی، دانش «فقه» است و آنچه به عقاید مربوط میشود، علم «کلام» نام دارد؛ همان علمی که مباحثش از توحید آغاز و به معاد ختم میشود.
به نظر میرسد این دوست صداپیشه باید یکبار دیگر ـ البته اگر اصلاً مطالعات الهیاتی داشته است ـ مرز میان این دو را بهدقت بازشناسد. حداکثر ادعای ممکن در این باب آن است که این گزاره از «مسلمات فقه سیاسی شیعه» است، نه بخشی از «عقاید» آن!
۵. با یادآوری مناظرهٔ معروفی که در آن، یکی از طرفین به رقیب خود جملهای گفت، میخواهم با وام گرفتن از آن جمله و اندکی تصرف در آن، خطاب به این هنرمند بگویم: امام علی (ع) را برای مردم بگذارید!
*منظور نویسنده برنامه "بدون سانسور بدون قضاوت" که چند روز قبل با عنوان "دین زده گی" از صدا و سیما پخش شد.