عصر ایران - روابط کانادا و اتحادیه اروپا وارد مرحله ای تازه شده است؛ مرحله ای که می تواند همکاری دو طرف را بسیار فراتر از تجارت و توافق های اقتصادی ببرد. در حالی که اتاوا و بروکسل درباره ایجاد یک چارچوب بی سابقه برای «عضویت وابسته» کانادا در اتحادیه اروپا گفت و گو می کنند، مذاکرات برای پیوستن این کشور به برخی از مهم ترین برنامه های اروپایی نیز آغاز شده است.
یکی از مهم ترین این برنامه ها اراسموس+ (+Erasmus) است؛ طرحی که امکان تحصیل، آموزش و تبادل دانشجو میان دانشگاه ها و موسسات آموزشی کشورهای شرکت کننده را فراهم می کند. اگر مذاکرات به نتیجه برسد، دانشجویان کانادایی و اروپایی می توانند فرصت بیشتری برای تحصیل و گذراندن دوره های آموزشی در دانشگاه های دو طرف اقیانوس اطلس داشته باشند.
این تحولات در شرایطی رخ می دهد که روابط اتحادیه اروپا و کانادا طی ماه های اخیر به شکل محسوسی نزدیک تر شده است. دولت مارک کارنی، نخست وزیر کانادا، تلاش کرده روابط کشورش با اروپا را تقویت کند؛ رویکردی که در پی سیاست های تجاری تهاجمی و تغییرات گسترده در سیاست خارجی دولت دوم دونالد ترامپ اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
در همین چارچوب، اورزولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، روز چهارشنبه پیشنهاد کرد کانادا به نخستین «عضو وابسته» اتحادیه اروپا تبدیل شود. این پیشنهاد هنوز وارد مرحله نهایی و اجرایی نشده و جزئیات دقیق چنین جایگاهی نیز مشخص نیست، اما هدف آن ایجاد سطحی از همکاری نزدیک تر از روابط معمول میان اتحادیه اروپا و یک کشور غیرعضو است.
البته عضویت کامل کانادا در اتحادیه اروپا مطرح نیست. کانادا یک کشور اروپایی محسوب نمی شود و به همین دلیل، ایده مطرح شده در بروکسل تلاش می کند چارچوبی متفاوت برای همکاری ایجاد کند؛ چارچوبی که بتواند بخشی از مزایای همکاری با اتحادیه اروپا را بدون عضویت کامل در اختیار کانادا قرار دهد.
در کنار بحث «عضویت وابسته»، مذاکرات برای پیوستن کانادا به برخی برنامه های کلیدی اتحادیه اروپا نیز در جریان است. اراسموس+ در این میان اهمیت ویژه ای دارد، زیرا یکی از شناخته شده ترین پروژه های اتحادیه اروپا برای تبادل دانشجو، آموزش و همکاری های دانشگاهی محسوب می شود.
در حال حاضر کانادا یک کشور شریک شناخته شده در اراسموس+ است، اما جایگاه آن با کشورهای عضو یا کشورهای «همکار» این برنامه یکسان نیست. دانشگاه ها و موسسات کانادایی می توانند در برخی بخش های اراسموس+ شرکت کنند، اما این مشارکت به شرایط و معیارهای مشخصی بستگی دارد.
اگر توافق جدید حاصل شود، کانادا می تواند به نخستین کشور غیراروپایی تبدیل شود که در قالبی گسترده تر به این برنامه آموزشی می پیوندد.
در حال حاضر، افزون بر کشورهای عضو اتحادیه اروپا، شش کشور غیرعضو نیز در اراسموس+ مشارکت دارند: مقدونیه شمالی، صربستان، ایسلند، لیختن اشتاین، نروژ و ترکیه. در صورت دستیابی به توافق، کانادا نیز احتمالا از مدلی مشابه برای مشارکت در این برنامه استفاده خواهد کرد.
خاویر مورنو سانچز، نماینده پارلمان اروپا از اسپانیا و رئیس هیئت پارلمان اروپا در روابط با کانادا، درباره مذاکرات گفته است که کانادایی ها تمایل دارند در اراسموس+ مشارکت کنند و برای این همکاری آماده پرداخت هزینه های مربوطه هستند.
به گفته او، چنین اقدامی می تواند رابطه میان کانادا و اروپا را از سطح مذاکرات سیاسی و اقتصادی فراتر برده و مزایای ملموس تری برای مردم عادی ایجاد کند؛ به ویژه برای دانشجویان، دانشگاه ها و مراکز آموزشی.
پیشنهادهای مطرح شده برای گسترش همکاری کانادا و اروپا تنها به تبادل دانشجو محدود نمی شود. مورنو همچنین خواستار گسترش توافق های مربوط به به رسمیت شناختن متقابل مدارک و صلاحیت های حرفه ای شده است.
در حال حاضر چارچوبی برای به رسمیت شناختن متقابل صلاحیت های حرفه ای معماران میان کانادا و اتحادیه اروپا وجود دارد. پیشنهاد مطرح شده این است که چنین همکاری هایی در آینده به حرفه های دیگری مانند پزشکان، مهندسان و استادان دانشگاه نیز گسترش یابد.
اجرایی شدن چنین توافق هایی می تواند رفت و آمد متخصصان میان کانادا و کشورهای اروپایی را آسان تر کند و بخشی از موانع حرفه ای برای کار در دو سوی اقیانوس اطلس را کاهش دهد.
یکی دیگر از برنامه هایی که کانادا ممکن است همکاری خود را با آن گسترش دهد، هورایزن یوروپ (Horizon Europe) است؛ برنامه اصلی اتحادیه اروپا برای تامین مالی تحقیقات و پروژه های علمی و فناوری.
همکاری کانادا با هورایزن یوروپ در حال حاضر وجود دارد، اما مشارکت آن محدود به بخش هایی از برنامه است که بر چالش های جهانی و رقابت پذیری صنعتی تمرکز دارند. مذاکرات جدید می تواند مسیر مشارکت گسترده تر کانادا در این برنامه را هموار کند.
اهمیت این موضوع از آن جهت است که هورایزن یوروپ یکی از مهم ترین سازوکارهای اروپا برای حمایت از پروژه های تحقیقاتی، فناوری های نوین و همکاری میان دانشگاه ها و مراکز پژوهشی است. مشارکت گسترده تر کانادا می تواند ارتباط میان پژوهشگران کانادایی و اروپایی را افزایش دهد و زمینه را برای پروژه های مشترک بیشتر فراهم کند.
نزدیکی اخیر بروکسل و اتاوا را نمی توان صرفا به یک برنامه دانشگاهی یا توافق تجاری محدود کرد. روابط دو طرف در سال های اخیر ابعاد گسترده تری پیدا کرده و تحولات ژئوپلیتیکی و اقتصادی نیز انگیزه های بیشتری برای تقویت این همکاری ایجاد کرده اند.
کانادا از یک سو یکی از اقتصادهای بزرگ جهان و عضو گروه جی7 و ناتو است و از سوی دیگر منابع طبیعی، ظرفیت های علمی و فناوری و موقعیت راهبردی قابل توجهی دارد. اروپا نیز در شرایطی که با چالش هایی در زمینه امنیت، انرژی، زنجیره تامین و رقابت فناوری مواجه است، به دنبال گسترش روابط خود با شرکای قابل اتکاست.
از سوی دیگر، دولت مارک کارنی در تلاش است روابط اقتصادی و سیاسی کانادا را متنوع تر کند. اقتصاد کانادا وابستگی عمیقی به بازار آمریکا دارد و تنش های تجاری اخیر میان دو کشور، اهمیت دسترسی کانادا به بازارهای دیگر را بیشتر کرده است.
در چنین شرایطی، اروپا می تواند یکی از مهم ترین گزینه ها برای گسترش روابط تجاری، علمی، فناوری و سرمایه گذاری کانادا باشد.
خاویر مورنو سانچز در توضیح ضرورت نزدیک تر شدن روابط دو طرف، کانادایی ها را «اروپایی ترین مردم خارج از اروپا» توصیف کرده است. او همچنین این پرسش را مطرح کرده که اگر اتحادیه اروپا قرار نباشد روابط خود را با کانادا تقویت کند، پس با کدام کشور دیگر باید چنین کاری انجام دهد.
البته این اظهارات بیشتر بیانگر دیدگاه سیاسی یک مقام اروپایی درباره اهمیت روابط با کاناداست و نباید آن را به معنای شکل گیری یک موقعیت رسمی جدید برای کانادا تلقی کرد.
آنچه در حال حاضر اهمیت دارد، مجموعه ای از مذاکرات و پیشنهادهای هم زمان است که می توانند رابطه کانادا و اتحادیه اروپا را وارد مرحله ای متفاوت کنند؛ از مشارکت گسترده تر در برنامه های آموزشی و تحقیقاتی گرفته تا ایجاد چارچوبی جدید برای همکاری سیاسی و اقتصادی.
در صورت نهایی شدن توافق ها، اراسموس+ می تواند یکی از ملموس ترین نتایج این روند برای شهروندان باشد؛ زیرا برخلاف بسیاری از توافق های سیاسی که آثار آنها برای مردم عادی کمتر قابل مشاهده است، برنامه های تبادل دانشگاهی مستقیما دانشجویان، استادان و موسسات آموزشی را تحت تاثیر قرار می دهند.
در نهایت، هنوز برای قضاوت درباره شکل نهایی «عضویت وابسته» کانادا زود است. جزئیات حقوقی و دامنه اختیارات و تعهدات چنین جایگاهی باید در مذاکرات مشخص شود و مشارکت گسترده تر کانادا در برنامه هایی مانند اراسموس+ و هورایزن یوروپ نیز به توافق های جداگانه نیاز دارد.
با این حال، مسیر فعلی نشان می دهد که اتاوا و بروکسل در حال بررسی رابطه ای عمیق تر از گذشته هستند؛ رابطه ای که می تواند آموزش، پژوهش، تجارت و همکاری های حرفه ای را به هم پیوند بزند و جایگاه کانادا را در ساختار همکاری های اروپایی، بدون تبدیل شدن به یک عضو کامل اتحادیه اروپا، به شکل محسوسی تغییر دهد.