عصر ایران - انتخاب پارچه مناسب فقط به رنگ و ظاهر آن بستگی ندارد. جنس الیاف، میزان نرمی و لطافت، وزن، قابلیت تنفس، خاصیت کشسانی و دوام، همگی در کیفیت و کاربرد پارچه نقش دارند. بعضی پارچه ها برای روزهای گرم و لباس های خنک مناسب اند، برخی گرما را حفظ می کنند و گروهی دیگر به دلیل ظاهر براق، بافت ظریف یا استحکام بالا در دوخت لباس های خاص و روزمره به کار می روند.
در دنیای نساجی، تنوع پارچه ها بسیار گسترده است و هرکدام ویژگی های منحصربه فردی دارند. در ادامه با 20 نوع پارچه پرکاربرد آشنا می شویم و ویژگی های اصلی هرکدام را مرور می کنیم.
پنبه یکی از پرکاربردترین الیاف طبیعی در صنعت نساجی است. پارچه های پنبه ای نرم، راحت و تنفس پذیر هستند و رطوبت را به خوبی جذب می کنند. به همین دلیل، برای دوخت تی شرت، پیراهن، لباس زیر و بسیاری از لباس های روزمره انتخاب مناسبی به شمار می روند.
ابریشم پارچه ای لطیف، سبک و خوش افت است که به دلیل سطح صاف و درخشش طبیعی خود شناخته می شود. این پارچه در عین ظرافت، استحکام قابل توجهی دارد و بیشتر برای لباس های مجلسی، شال، روسری و پوشاک لوکس استفاده می شود.
پارچه لینن از الیاف گیاه کتان تولید می شود و به دلیل تنفس پذیری بالا و جذب مناسب رطوبت، گزینه ای محبوب برای لباس های تابستانی است. این پارچه بافتی طبیعی و نسبتا خنک دارد، اما به راحتی چروک می شود؛ ویژگی ای که بخشی از ظاهر خاص آن محسوب می شود.
پشم از الیاف طبیعی حیوانی به دست می آید و به دلیل توانایی حفظ گرما، یکی از گزینه های اصلی برای پوشاک زمستانی است. این پارچه می تواند رطوبت را جذب کند و در عین حال خاصیت عایق حرارتی خود را حفظ کند. پالتو، ژاکت، شال و لباس های گرم از کاربردهای رایج آن هستند.
جین پارچه ای با بافت محکم و معمولا از جنس پنبه است که به دلیل دوام بالا و مقاومت در برابر استفاده روزمره شهرت دارد. شلوار جین، کت، دامن و لباس های غیررسمی از رایج ترین محصولات ساخته شده با این پارچه هستند. جین در وزن ها و ضخامت های مختلف تولید می شود.
مخمل با سطح نرم و پرزدار خود شناخته می شود؛ سطحی که جلوه ای عمیق و گاهی براق به پارچه می دهد. این جنس به دلیل ظاهر مجلل و لطافت خاصش در دوخت لباس های مجلسی، کت، مانتو، پرده و وسایل دکوراتیو کاربرد دارد.
پلی استر یکی از الیاف مصنوعی پرمصرف در صنعت پوشاک است. این الیاف معمولا دوام خوبی دارند، دیرتر چروک می شوند و به سرعت خشک می شوند. پلی استر به تنهایی یا در ترکیب با الیاف دیگر برای تولید تی شرت، لباس ورزشی، پیراهن و انواع پوشاک روزمره استفاده می شود.
ساتن در واقع نوعی بافت پارچه است، نه نام یک الیاف مشخص. این بافت سطحی صاف و براق در یک سمت و معمولا ظاهری مات تر در سمت دیگر ایجاد می کند. ساتن می تواند از ابریشم، پلی استر یا الیاف دیگر ساخته شود و در لباس های مجلسی، لباس خواب و پوشاک ظریف کاربرد فراوانی دارد.
شیفون پارچه ای بسیار سبک، نازک و معمولا نیمه شفاف است که به دلیل حالت ریزش دار و ظریف خود شناخته می شود. این پارچه از الیاف مختلفی مانند ابریشم یا پلی استر تولید می شود و در لباس های مجلسی، شال، روسری و آستین های تزئینی کاربرد دارد.
پارچه کبریتی با خطوط برجسته و موازی روی سطح خود شناخته می شود. این بافت به پارچه ظاهری متمایز می دهد و معمولا در نمونه های ضخیم تر، گرمای مناسبی ایجاد می کند. شلوار، کت، پیراهن و لباس های پاییزی از کاربردهای رایج آن هستند.
ریون که با نام ویسکوز نیز شناخته می شود، الیافی بازساخته شده است که معمولا از مواد سلولزی گیاهی تولید می شود. پارچه های ریونی اغلب نرم، سبک و خوش افت هستند و می توانند ظاهری شبیه پنبه یا ابریشم داشته باشند. این پارچه در تولید پیراهن، بلوز، لباس تابستانی و پوشاک راحتی کاربرد دارد.
پارچه های گیپور با طرح های ظریف و باز شناخته می شوند که می توانند به صورت دستی یا ماشینی تولید شوند. این پارچه ها معمولا سبک و تزئینی هستند و در لباس عروس، لباس شب، آستین، یقه و جزئیات دکوراتیو پوشاک به کار می روند.
تویید پارچه ای با بافت نسبتا زبر و متراکم است که معمولا از پشم یا ترکیبی از الیاف تولید می شود. این پارچه به دلیل دوام و ظاهر بافت دار خود شناخته می شود و در دوخت کت، پالتو، دامن و لباس های پاییزی و زمستانی کاربرد دارد.
اسپندکس یا الاستین، الیافی مصنوعی با خاصیت کشسانی بسیار بالا است. این الیاف معمولا به مقدار کم با پنبه، پلی استر یا دیگر الیاف ترکیب می شوند تا پارچه انعطاف پذیری بیشتری پیدا کند. لباس های ورزشی، لگینگ، لباس شنا و پوشاک جذب از کاربردهای متداول آن هستند.
فلانل پارچه ای نرم است که سطح آن معمولا با پرداختی برس مانند، لطیف تر می شود. این پارچه اغلب از پنبه یا پشم و گاهی از ترکیب الیاف ساخته می شود و به دلیل احساس گرما و راحتی، در پیراهن های چهارخانه، لباس خواب، ملحفه و پوشاک فصل سرد کاربرد دارد.
ارگانزا پارچه ای نازک، سبک و نسبتا خشک است که معمولا حالت خود را حفظ می کند و جلوه ای شفاف دارد. این ویژگی باعث می شود برای ایجاد حجم و فرم در لباس مناسب باشد. ارگانزا در لباس عروس، دامن های پف دار، آستین های تزئینی و جزئیات لباس های مجلسی استفاده می شود.
چرم برخلاف بسیاری از موارد این فهرست، پارچه نساجی محسوب نمی شود؛ بلکه ماده ای است که معمولا از پوست حیوانات دباغی شده به دست می آید. چرم به دلیل دوام، مقاومت و ظاهر خاص خود در تولید کت، کفش، کیف، کمربند و دیگر محصولات پوشیدنی کاربرد دارد. نمونه های مصنوعی آن نیز با ظاهری مشابه تولید می شوند.
پارچه های موسوم به بامبو معمولا از الیاف بازساخته شده سلولزی حاصل از بامبو تولید می شوند. این پارچه ها اغلب نرم و لطیف هستند و می توانند رطوبت را جذب کنند. از آن ها در تولید لباس های راحتی، تی شرت، لباس خواب و برخی محصولات خانگی استفاده می شود. ویژگی های نهایی پارچه به روش تولید و نوع الیاف آن بستگی دارد.
تول (Tulle) یا تور، پارچه ای بسیار سبک با ساختار شبکه ای و سوراخ های ریز است که معمولا از الیاف مصنوعی یا گاهی ابریشم تولید می شود. این پارچه می تواند حجم ایجاد کند، بدون آنکه وزن زیادی به لباس اضافه کند. لباس عروس، دامن های پف دار، تورهای تزئینی و لباس های نمایشی از کاربردهای آن هستند.
جرسی پارچه ای با ساختار بافتنی است که معمولا نرم، انعطاف پذیر و راحت است. این پارچه ممکن است از پنبه، ویسکوز، پلی استر یا ترکیبی از الیاف تولید شود و بسته به ترکیب و نوع بافت، میزان کشسانی متفاوتی داشته باشد. تی شرت، پیراهن های راحتی، لباس های روزمره و برخی پوشاک ورزشی از کاربردهای رایج آن هستند.
برای انتخاب پارچه، بهتر است پیش از هر چیز به نوع استفاده از لباس توجه کنید. اگر به دنبال پوشاکی خنک برای روزهای گرم هستید، پنبه و کتان به دلیل تنفس پذیری و جذب رطوبت می توانند گزینه های مناسبی باشند. در مقابل، پشم و برخی انواع فلانل برای لباس های فصل سرد کاربرد بیشتری دارند.
اگر ظاهر براق و لطافت پارچه برایتان اهمیت دارد، ابریشم و ساتن انتخاب هایی قابل بررسی هستند؛ در حالی که جین و تویید به دلیل بافت محکم تر، برای لباس هایی با ساختار مشخص و استفاده طولانی مدت مناسب اند. برای لباس های کشسان نیز پارچه های حاوی اسپندکس و برخی انواع جرسی کاربرد دارند.
در نهایت، باید به این نکته توجه داشت که نام پارچه به تنهایی تمام ویژگی های آن را مشخص نمی کند. ترکیب الیاف، نوع بافت، ضخامت و روش پرداخت می توانند تأثیر زیادی بر راحتی، دوام و ظاهر نهایی پارچه داشته باشند.
تنظیم و ترجمه: محمدمهدی حیدرپور