عصر ایران - مجموعه مسکونی گرونوالد در شهر وروتسواف لهستان، یکی از متفاوتترین نمونههای معماری مدرنیستی پس از جنگ در اروپاست؛ مجموعهای که به دلیل تکرار هزاران فرورفتگی در نمای ساختمان، ظاهری کاملا متفاوت و تا حدی ارگانیک یافته است.
این مجموعه که بین سالهای 1967 تا 1970 توسط «یادویگا گرابوفسکا-هاوریلاک» طراحی شد، به نام «سِدِسوُوچه» یا «ساختمانهای توالتفرنگی» نیز شناخته میشود؛ لقبی که به دلیل ظاهر خاص حفرههای نمای آن شکل گرفته است.
گرابوفسکا-هاوریلاک در طراحی این مجموعه از ایدههای معماری متابولیستی و تکرار واحدهای مدولار الهام گرفت. نتیجه، مجموعهای متشکل از واحدهای تکرارشونده بتنی است که در کنار یکدیگر سطحی سهبعدی و پر از فرورفتگی ایجاد کردهاند.
همین الگوی متراکم از حفرهها ممکن است برای افراد مبتلا به تریپوفوبیا، یعنی حساسیت یا احساس ناخوشایند در برابر تجمع سوراخها و الگوهای مشابه، بسیار آزاردهنده باشد.
یکی از روایتهای مشهور درباره این ساختمانها میگوید قرار بوده داخل این فرورفتگیها پنجرههای گرد قرار بگیرد، اما کمبود بودجه باعث حذف آن ها شده است.
با این حال، این روایت با آنچه درباره طرح اولیه معمار گفته شده مطابقت ندارد. هدف اصلی، ایجاد یک نمای سهبعدی با استفاده از فرورفتگیها و بازی نور و سایه بود، نه ساخت مجموعهای از پنجرههای گرد.
البته در برخی قسمتها، بعدها تغییراتی در نما ایجاد شد و تعدادی پنجره به صورت همسطح با نمای ساختمان اضافه شدند.
معماری متابولیستی در دهههای 1960 و 1970، به ویژه در ژاپن، به دنبال ایجاد ساختمانهایی بود که بتوانند با استفاده از واحدهای تکرارشونده و قابل توسعه، با تغییرات جمعیتی و نیازهای شهری سازگار شوند.
هزینه بالای ساخت و نگهداری چنین مجموعههایی باعث شد این جریان معماری در بسیاری از نقاط جهان فراگیر نشود. با این حال، وروتسواف یکی از نمونههای قابل توجه این تفکر معماری را در خود حفظ کرده است.
در کنار مجموعه گرونوالد، خانههای موسوم به «ایگلو» اثر استانیسواف لیپینسکی نیز از نمونههای متفاوت معماری ارگانیک در این شهر هستند؛ آثاری که نشان میدهند تاثیر ایدههای متابولیستی تنها به ژاپن محدود نماند.
مجموعه گرونوالد امروز یکی از شاخصترین نمونههای معماری مسکونی لهستان در دوره پس از جنگ به شمار میرود؛ ساختمانی که نمای آن، بیش از نیم قرن پس از ساخت، همچنان یکی از متفاوتترین چهرههای شهری وروتسواف را شکل میدهد.
تنظیم و ترجمه: مازیار دانیالی