عصر ایران- دیبدو فرانسیس کره معمار اهل بورکینافاسو، یکی از چهره های تاثیرگذار معماری معاصر آفریقا به شمار می رود؛ معماری که بخش مهمی از آثار خود را بر استفاده از مصالح بومی، دانش جوامع محلی و مشارکت مستقیم مردم در فرآیند ساخت بناها بنا کرده است.
کره در روستای گاندو در بورکینافاسو متولد شد و در 7 سالگی، به دلیل نبود مدرسه در روستا، آنجا را ترک کرد. او بعدها برای تحصیل معماری به برلین رفت و در سال 2022 به نخستین معمار آفریقایی تبدیل شد که جایزه پریتزکر، مهم ترین جایزه معماری جهان، را دریافت کرد.
او در نگاه خود به معماری تاکید دارد که فقر نباید مانع تلاش برای ایجاد ساختمان های باکیفیت شود. کره معتقد است معماری باید به جای نادیده گرفتن ظرفیت های موجود در جوامع محلی، از دانش، مهارت و مصالح همان منطقه استفاده کند و حتی فرآیند ساخت و ساز را به فرصتی برای آموزش و ایجاد مهارت های پایدار در جامعه تبدیل کند.
نخستین پروژه مهم کره در زادگاهش گاندو شکل گرفت. مدرسه ابتدایی گاندو در سال 2001 با مشارکت مردم محلی و استفاده از آجرهای ساخته شده از خاک همان منطقه ساخته شد.
در طراحی این مدرسه، شرایط اقلیمی نیز نقش مهمی داشت. سقف بنا به گونه ای طراحی شده است که هوای گرم بتواند از فضای داخلی خارج شود و در نتیجه، محیط مناسب تری برای دانش آموزان فراهم شود؛ موضوعی که برای کره اهمیت ویژه ای داشت، زیرا خودش دوران کودکی را در شرایط آموزشی نامناسبی سپری کرده بود.
این پروژه بعدها به الگویی برای رویکرد او در دیگر ساختمان ها تبدیل شد؛ رویکردی که در آن معماری نه یک محصول وارداتی، بلکه نتیجه همکاری معمار و جامعه محلی است.
یکی از نمونه های جدیدتر این رویکرد را می توان در موسسه فناوری بورکینافاسو در شهر کودوگو دید. در این مجموعه از خاک محلی برای ساخت دیوارهای ضخیم استفاده شده است. این دیوارها به کنترل دمای داخلی ساختمان و خنک نگه داشتن کلاس ها کمک می کنند.
در بخش هایی از مجموعه نیز از چوب اکالیپتوس به عنوان یک لایه سبک محافظ در اطراف ساختمان ها استفاده شده است؛ روشی که علاوه بر پاسخ به شرایط اقلیمی منطقه، بر استفاده از منابع در دسترس محلی تاکید دارد.
در مرکز بهداشت و ارتقای اجتماعی لائونگو نیز توجه کره به نیازهای انسانی در جزئیات معماری دیده می شود.
موقعیت پنجره ها در این ساختمان بر اساس وضعیت افراد مختلف تنظیم شده است؛ به گونه ای که یک پزشک ایستاده، یک مراجعه کننده نشسته یا بیماری که روی تخت قرار دارد، بتواند دید مناسبی به فضای بیرون داشته باشد.
در اینجا معماری تنها به تامین عملکردهای پزشکی ساختمان محدود نمی شود، بلکه تلاش می کند ارتباط بیمار با محیط طبیعی اطراف نیز حفظ شود.
آثار فرانسیس کره نشان می دهند که معماری معاصر آفریقا لزوما نباید از الگوها و مصالح کشورهای دیگر تقلید کند. او تلاش کرده است معماری را بر پایه ظرفیت هایی بنا کند که از قبل در جوامع محلی وجود دارند؛ از دانش ساخت و ساز گرفته تا مصالح بومی و نیروی انسانی.
اهمیت کار کره تنها به استفاده از خاک، چوب یا روش های سنتی ساخت محدود نمی شود. رویکرد او نشان می دهد که مشارکت مردم در ساخت یک بنا می تواند بخشی از خود معماری باشد و ساختمان در عین پاسخگویی به نیازهای روزمره، به افزایش مهارت و توانمندی جامعه نیز کمک کند.
تنظیم و ترجمه: مازیار دانیالی