عصرایران ؛ رضا حیران - بانک مرکزی به تازگی از فروش دلار برای عموم مردم خبر داده است. براساس این برنامه، تعدادی از بانک ها به همه افراد بالای 18 سال، تا سقف 10 هزار دلار می فروشند. قیمت تعیین شده هم نزدیک به قیمت بازار است و اندکی زیرقیمت دلار بازار آزاد است. (کمتر از 10 هزار تومان در هر دلار)
بانک مرکزی گفته است می تواند 2 میلیارد دلار اسکناس را به این شیوه به فروش برساند.
1- این اقدام بانک مرکزی، همزمان با افزایش قیمت دلار صورت می گیرد. واکنشی برای کاهش قیمت دلار. قیمت دلار در بازار آزاد از کانال 150 هزار تومان در ماه های قبل حالا به حدود 270 هزار تومان رسیده است.
این حرکت بانک مرکزی در فروش عمومی دلار، تاثیر مثبتی برای کاهش قیمت این کالا ندارد و نخواهد داشت.
یک دلیل آن هم این است که اولا رقم توزیع شده، اندک و بی اثر است. در ثانی، این افزایش قیمت دلار، تنها نتیجه کاهش عرضه نیست بلکه عوامل دیگری هم دخیل هستند و برخی از این عوامل در اختیار کامل بانک مرکزی نیستند.
در ادامه هم خواهم نوشت که این اقدام بانک مرکزی، نه تنها باعث کاهش قیمت دلار نمی شود بلکه به صورت غیرمستقیم باعث افزایش قیمت دلار هم می شود.
2- برنامه فعلي بانک مرکزی برای فروش دلار در بانک ها، برنامه نمایشی و واکنش صرف به افزایش قیمت دلار در بازار است. صرفا با این هدف که در برابر افزایش قیمت دلار، کاری کرده باشد تا اگر کسی سوال کرد بگویند بله ما کاری انجام دادیم. ماهیت و هدف و نتیجه آن، اهمیتی ندارد.
مثلا مقامات بانک مرکزی پاسخ دهند چرا به هر ایرانی 10 هزار دلار اختصاص می دهند و نه کمتر یا بیشتر؟ یک فعال اقتصادی نیازمند حجم بیشتر دلار چه باید بکند؟
3- این اقدام بانک مرکزی، در کل منفی است چون ذخایر دلاری دولت به ویژه ذخایر اسکناسی دلار و یورو، محدود است و نباید آن را به راحتی از دست داد. این اقدام، ذخایر ارزشمند دلاری اسکناس بانک مرکزی را کاهش می دهد.
4- قیمت اعلام شده از سوی بانک مرکزی برای فروش دلار اندکی از قیمت بازار کمتر است.
این یعنی بانک مرکزی، قیمت بازار را به رسمیت می شناسد و این اتفاق خوبی است.
اینکه قیمت تعیین شده با قیمت بازار ، تفاوت زیاد و فاحشی ندارد اقدام مثبتی است اما همین اندازه فاصله (زیر 10 هزار تومان) هم نادرست است و می تواند زمینه سوء استفاده را ایجاد کند.
5- در گذشته اتفاقات فاجعه بارتری رخ می داد که ناشی از به رسمیت نشناختن قیمت بازار دلار و اصرار بر قیمت دولتی دلار بود.
یعنی دولت و بانک مرکزی، از پذیرش قیمت واقعی دلار (قیمت دلار در بازار) خودداری می کردند و برای اثبات اینکه قیمت واقعی دلار، قیمت تعیین شده از سوی بانک مرکزی است ( که معمولا خیلی کمتر از قیمت آزاد بود)، اعلام می کردند حاضرند دلار را به قیمت بانک مرکزی (به قیمت کمتر از بازار)، بفروشند. این موضوع زمینه سوء استفاده بزرگ را ایجاد می کرد چون کافی بود افراد دلار را از بانک مرکزی خریداری کنند و آن را بازار آزاد بفروشند و سود بالا و راحت و بی دردسر را به جیب بزنند. در این وضعیت افراد برای کسب سود دلار می خریدند و نه به دلیل اینکه، به دلار نیاز دارند.
مثل اینکه فردی مدعی شود قیمت پژو 207 ، یک میلیارد تومان است و برای اثبات صحبت خود حاضر باشد خودروی 207 خود را به همین قیمت بفروشد.
اوج چنین رفتار فاجعه باری در سال 1397 رخ داد. وقتی دولت و بانک مرکزی وقت (دولت حسن روحانی)، قیمت دلار دولتی را 4200 تومان اعلام کردند اما همان زمان قیمت دلار در بازار 6 هزار تومان بود. قیمت دلار دولتی از سوی اسحاق جهانگیری معاون اول رئیس جمهوری وقت اعلام شد و به دلار جهانگیری معروف شد.
دلار دولتی 4200 تومانی نسبت به دلار بازار (6 هزار تومان) حدود 1800 تومان معادل 43 درصد اختلاف داشت. نتیجه اینکه فروش این دلار باعث ایجاد پرونده های فساد بسیاری شد چون افراد به جای واردات کالا، یا فروش کالای وارداتی به قیمت کمتر، دلار دولتی خریداری شده را به قیمت روز در بازار می فروختند
6 - براثر سابقه موجود، همیشه قیمت دولتی دلار نسبت به قیمت آزاد، کمتر بوده و این موضوع به یک رویه تبدیل شده است. حالا که بانک مرکزی در اقدامی صحیح، قیمت فروش دلار را نزدیک قیمت بازار آزاد گذاشته است ( و صحیح تر این بود که دقیقا معادل بازار قرار می داد) این تصور عمومی شکل گرفته است که بانک مرکزی با پیش بینی افزایش قیمت دلار در آینده، هم اکنون حاضر است به قیمت های فعلی، دلار بفروشد. همین تصور خود باعث افزایش قیمت دلار در بازار می شود.
7- اقدام صحیح برای بانک مرکزی این است که اولا تا جایی که ممکن است از ذخایر ارزی - دلاری خود به ویژه ذخایر اسکناسی دلار محافظت کند و به راحتی آن را از دست ندهد.
ثانیا، اگر بانک مرکزی به دنبال فروش دلار است به مانند همه جای دنیا، دلار را به صورت مزایده / حراج در میان صرافان به بالاترین قیمت پیشنهادی بفروشد.
ثالثا تا جایی که ممکن است دست صرافان را برای خرید و فروش دلار از یک سو و ورود دلار به کشور باز کند. محدودیت ها در خرید و فروش دلار و ورود دلار به کشور، فقط باعث افزایش قیمت دلار می شود.
رابعا و از همه مهمتر، بانک مرکزی باید و باید قیمت آزاد دلار را به رسمیت بشناسد.
خامسا بانک مرکزی تا جایی که ممکن است باید از اختصاص ارز برای مصارف گوناگون خودداری کند از جمله برای واردات انواع کالا بلکه تهیه ارز را به بازرگانان و تجار بسپارد. آنها خود به خوبی می دانند برای واردات کالا، از کجا ارز تهیه کنند.