عصرایران- هلیکوباکتر پیلوری نوعی باکتری است که می تواند در پوشش داخلی معده زندگی کند و در بسیاری از افراد بدون ایجاد علامت باقی بماند. با این حال، این عفونت در برخی افراد موجب التهاب معده و زخم معده یا ابتدای روده کوچک می شود و در درازمدت می تواند خطر ابتلا به سرطان معده را افزایش دهد. تشخیص به موقع و درمان مناسب، احتمال بروز عوارض را کاهش می دهد.
این باکتری با سازوکارهایی که به زنده ماندن آن در محیط اسیدی معده کمک می کنند، در پوشش داخلی معده مستقر می شود. حضور آن می تواند التهاب مزمن ایجاد کند و در بعضی افراد به آسیب پوشش محافظ معده و شکل گیری زخم منجر شود.
هلیکوباکتر پیلوری یکی از علت های اصلی زخم معده و زخم دوازدهه است؛ بخشی از روده کوچک که بلافاصله پس از معده قرار دارد. عفونت طولانی مدت نیز با افزایش خطر برخی انواع سرطان معده ارتباط دارد، اما بیشتر افراد آلوده هرگز به سرطان مبتلا نمی شوند.
این باکتری در سراسر جهان شایع است و ابتلا به آن اغلب از دوران کودکی آغاز می شود. انتقال احتمالا از راه تماس با ترشحات دهان یا مدفوع فرد آلوده و نیز آب و غذای آلوده رخ می دهد. دسترسی به آب سالم، دفع بهداشتی فاضلاب و رعایت بهداشت دست ها می تواند خطر انتقال را کاهش دهد.
بسیاری از افراد مبتلا به هلیکوباکتر پیلوری هیچ علامتی ندارند. در صورت بروز التهاب یا زخم، ممکن است نشانه های زیر مشاهده شوند:
درد یا سوزش در قسمت بالای شکم
نفخ و آروغ زدن
تهوع
احساس سیری زودرس
کاهش اشتها
کاهش وزن ناخواسته
این علائم اختصاصی هلیکوباکتر پیلوری نیستند و ممکن است به دلایل دیگری نیز ایجاد شوند. بنابراین، تشخیص عفونت تنها بر اساس نشانه ها امکان پذیر نیست.
زخم معده گاهی باعث خونریزی یا عوارض جدی می شود. استفراغ خونی یا شبیه تفاله قهوه، مدفوع سیاه و قیری، درد ناگهانی و شدید شکم، سرگیجه شدید یا غش از علائمی هستند که به ارزیابی فوری پزشکی نیاز دارند.
برای تشخیص هلیکوباکتر پیلوری معمولا از آزمایش تنفسی اوره یا آزمایش آنتی ژن باکتری در مدفوع استفاده می شود. آزمایش خون در برخی شرایط می تواند سابقه تماس با باکتری را نشان دهد، اما همیشه عفونت فعال را از عفونت گذشته تشخیص نمی دهد.
اگر علائم هشداردهنده وجود داشته باشد یا پزشک به دلایل دیگری بررسی مستقیم معده را لازم بداند، ممکن است آندوسکوپی و نمونه برداری انجام شود. انتخاب آزمایش به سن، علائم، سابقه پزشکی و شرایط فرد بستگی دارد.
درمان معمولا شامل ترکیبی از چند دارو است: آنتی بیوتیک ها برای از بین بردن باکتری و داروهای کاهنده اسید معده برای کمک به بهبود التهاب و زخم. نوع داروها و مدت درمان به شرایط بیمار، سابقه مصرف آنتی بیوتیک و مقاومت میکروبی بستگی دارد. بسیاری از رژیم های درمانی 14 روز طول می کشند.
مصرف داروها باید طبق نسخه کامل شود. انتخاب خودسرانه آنتی بیوتیک یا قطع زودهنگام درمان می تواند احتمال شکست درمان و مقاومت میکروبی را افزایش دهد.
پس از پایان درمان، معمولا باید با آزمایش تنفسی یا آزمایش مدفوع بررسی شود که باکتری از بین رفته است. این آزمایش عموما دست کم چهار هفته پس از پایان آنتی بیوتیک ها انجام می شود و ممکن است لازم باشد داروهای کاهنده اسید نیز پیش از آزمایش، با راهنمایی پزشک برای مدتی قطع شوند.
راهی برای پیشگیری قطعی از هلیکوباکتر پیلوری وجود ندارد، اما رعایت چند نکته بهداشتی می تواند خطر انتقال را کاهش دهد:
دست ها را پس از استفاده از سرویس بهداشتی و پیش از آماده کردن یا خوردن غذا با آب و صابون بشویید.
از آب آشامیدنی سالم استفاده کنید.
مواد غذایی را به شکل بهداشتی آماده و به اندازه کافی بپزید.
در مناطقی که بهداشت آب و غذا با مشکل روبه رو است، از مصرف آب و خوراکی های مشکوک خودداری کنید.
استرس و غذاهای تند علت ایجاد عفونت هلیکوباکتر پیلوری نیستند، هرچند ممکن است ناراحتی های گوارشی را در برخی افراد تشدید کنند.
هشدار پزشکی: درد یا سوزش معده به تنهایی به معنای ابتلا به هلیکوباکتر پیلوری نیست. در صورت تداوم علائم، برای بررسی علت به پزشک مراجعه کنید و از مصرف خودسرانه آنتی بیوتیک بپرهیزید. در صورت استفراغ خونی، مدفوع سیاه و قیری یا درد شدید و ناگهانی شکم، فورا کمک پزشکی دریافت کنید.