آرمین منتظری
روزنامه شرق
دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، اخیراً انتقاد از ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، را آغاز کرد و سپس خواستار کناره‌گیری او شد. ترامپ بعدتر اعلام کرد که با روسیه به تفاهمی دست یافته است که بر اساس آن، آمریکا پذیرفته مفاد بسته تحریمی لیندسی گراهام را که خریداران اصلی نفت و گاز روسیه را هدف قرار می‌دهد، به حالت تعلیق درآورد؛ در مقابل، روسیه سوخت دیزل به ایالات متحده تحویل خواهد داد. مسکو دستیابی به چنین توافقی را تکذیب کرد، اما ترامپ همچنان به‌گونه‌ای رفتار کرد که گویی این توافق حاصل شده است.
پیش از سخنان ترامپ، ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، خواستار آن شده بود که به او اجازه داده شود نیروهای نظامی خود را در سمت اوکراینی مرز مستقر کند. صرف مطرح شدن این درخواست یعنی نیروهای روسیه در مرزهای اوکراین کافی نیستند.
تقریباً در همان زمان، کی‌یف اعلام کرد که دسترسی اوکراین به اطلاعات ماهواره‌ای ارائه‌شده از سوی واشینگتن، که برای پیشبرد جنگ با روسیه در اختیار این کشور قرار می‌گرفت، قطع شده است. این اطلاعات در دفاع اوکراین در برابر روسیه نقشی حیاتی داشت.
پوتین سرانجام تأیید کرد که توافقی صورت گرفته و سوخت دیزل ارسال خواهد شد. دولت اوکراین در آخر هفته گزارش داد که تبادل اطلاعات ماهواره‌ای از سر گرفته شده است. با این حال، تا زمان نگارش این مطلب، روسیه هیچ نشانه‌ای مبنی بر لغو توافق دیزل بروز نداده و هیچ نشانه‌ای نیز وجود ندارد که سوخت دیزل برای ارسال به آمریکا در حال بارگیری باشد.
کشورهای اروپایی که آشکارا از آنچه در جریان بود اطلاع دقیقی نداشتند، ظاهراً نمی‌دانستند چگونه واکنش نشان دهند و صرفاً با لحنی نسبتاً ملایم اعلام کردند که از اقدام ترامپ متأسف‌اند. در همین حال، فرانسه ــ البته در رویدادی بی‌ارتباط با این موضوع ــ با اعتراض‌های گسترده دانش‌آموزی مواجه شد.
این اعتراض‌ها ابتدا از سوی دانش‌آموزان دبیرستانی آغاز شد و سپس گروه‌های دیگری نیز به آن‌ها پیوستند و خسارات گسترده‌ای در سراسر کشور به بار آوردند. دانش‌آموزان در ایتالیا و آلبانی نیز دست به اعتراض زدند. این موضوع را صرفاً از این جهت مطرح می‌شود که نشان داده شود آشفتگی در اروپا ظاهراً به سود روسیه تمام می‌شود؛ هرچند هیچ مدرکی وجود ندارد که روسیه در این ناآرامی‌ها نقشی داشته باشد.
در آمریکا، برخی ناظران فرض کرده‌اند که ترامپ توافق سوخت دیزل را به دلیل انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره منعقد کرده است؛ انتخاباتی که ممکن است به بازپس‌گیری کنترل هر دو مجلس کنگره از سوی دموکرات‌ها منجر شود. به گفته این ناظران، هدف از توافق با روسیه، کمک به تأمین سوخت و کاهش بحران هزینه‌های زندگی است.
مشکل اینجاست که بحران هزینه‌های زندگی در ابتدا بر اثر تعرفه‌های تجاری ایجاد شد و جنگ ایران نیز آن را تشدید کرد. صرفاً خرید دیزل بیشتر لزوماً قیمت‌های بالای کنونی را کاهش نخواهد داد. روسیه اساساً ظرفیت کافی برای تولید دیزل یا سایر فرآورده‌های پالایش‌شده نفتی در اختیار ندارد تا بتواند زیان‌های ناشی از بسته شدن مسیرهای حمل‌ونقل دریایی در خاورمیانه را به میزان قابل‌توجهی جبران کند.
افزون بر این، تنها دو هفته تا انتخابات میان‌دوره‌ای باقی مانده است. ممکن است ترامپ تصور کرده باشد که توافق دیزل و صرفِ مطرح شدن احتمال افزایش جریان نفت در آینده‌ای نزدیک، نتیجه انتخابات را به‌طور چشمگیری تغییر خواهد داد؛ اما چنین تصوری چیزی جز گمانه‌زنی نیست.
آنچه اهمیت بیشتری دارد، این واقعیت است که ایران روز یکشنبه اعلام کرد آماده است تنگه هرمز را ــ گذرگاهی که در شرایط عادی حجم عظیمی از نفت از آن عبور می‌کند ــ در ازای توقف جنگ بازگشایی کند. ایران همچنین اعلام کرد که حاضر نیست هیچ درخواستی برای پایان دادن به برنامه هسته‌ای خود را بپذیرد. ایران اعلام کرد اگر ایالات متحده با شروط مطرح شده موافقت کند، تنگه هرمز در کمتر از یک هفته بازگشایی خواهد شد.
اگر ترامپ واقعاً نگران انتخابات میان‌دوره‌ای باشد، پیشنهاد ایران در مقایسه با دریافت مقداری سوخت دیزل از روسیه، گزینه‌ای بسیار جذاب‌تر است؛ زیرا نه‌تنها می‌تواند در حل بحران نفت مؤثرتر باشد، بلکه نتیجه آن در بازه زمانی‌ای آشکار خواهد شد که واقعاً برای رأی‌دهندگان آمریکایی اهمیت دارد.
براساس پارامترهای ژئوپولتیک، برخی معتقدند که ترامپ توافق با روسیه را با هدف به راه انداختن روند دستیابی به توافقی با ایران منعقد کرده است. اما خیلی هم نمی‌توان مطمئن بود. نمی‌توان به راحتی باور کرد که ترامپ بر اساس چنین محاسبه‌ای عمل کرده باشد و بعید است ایران از این واهمه داشته باشد که سوخت دیزل روسیه نقش آن‌ها را در معادلات تضعیف می‌کند.
با این همه، پیشنهاد ایران برای ترامپ جذاب است؛ البته به شرط آنکه او آمادگی داشته باشد تبعات پذیرش شروط ایران را بپذیرد. دست‌کم در ظاهر، ترامپ جنگ را با هدف جلوگیری از هسته‌ای شدن ایران آغاز کرد.