عصر ایران - ترکیب ویتامین ث و ماده ای به نام DMSO به تازگی به دلیل نتایج امیدوارکننده چند پژوهش درباره درمان برخی سرطان های سطحی پوست مورد توجه قرار گرفته است. در یکی از این مطالعات، محلول موضعی ویتامین ث توانست بخش قابل توجهی از ضایعات سرطان سلول بازال را از بین ببرد و در مطالعه ای دیگر، بیش از نیمی از ضایعات نوعی سرطان زودهنگام پوست به طور کامل برطرف شدند. با این وجود، این نتایج هنوز برای معرفی این ترکیب به عنوان جایگزینی قطعی برای درمان های استاندارد سرطان کافی نیستند.
ویتامین ث که بیشتر به عنوان ماده ای آنتی اکسیدانی و ضروری برای سلامت بدن شناخته می شود، در غلظت های بسیار بالا می تواند رفتار شیمیایی متفاوتی داشته باشد. در برخی شرایط، این ویتامین به جای مقابله با اکسیداسیون، به تولید پراکسید هیدروژن کمک می کند؛ ترکیبی که ممکن است به سلول ها آسیب برساند.
پژوهشگران در حال بررسی این احتمال هستند که چنین سازوکاری بتواند به سلول های سرطانی آسیب وارد کند. در این میان، دی متیل سولفوکسید (DMSO) ماده ای است که توانایی افزایش نفوذ برخی ترکیبات از سد پوستی را دارد. در فرمولاسیون مورد بررسی، از این ماده برای کمک به رساندن ویتامین ث به بافت ضایعه استفاده شده است.
البته این سازوکار زیستی به تنهایی اثبات نمی کند که ترکیب یادشده در همه بیماران موثر یا بی خطر است. برای ارزیابی یک درمان سرطان، نتایج بالینی، میزان عود بیماری، عوارض و مقایسه با درمان های استاندارد اهمیت اساسی دارند.
یکی از مهم ترین پژوهش های مطرح شده در این زمینه، در سال 2022 در مجله علمی Biomedicine & Pharmacotherapy منتشر شد. این مطالعه یک کارآزمایی تصادفی سازی شده بود که اثربخشی محلول ویتامین ث را با یک درمان موضعی شناخته شده مقایسه می کرد.
در این پژوهش، 25 بیمار با مجموع 29 ضایعه تاییدشده سرطان سلول بازال شرکت داشتند. سرطان سلول بازال یکی از شایع ترین انواع سرطان پوست است که معمولا رشد آهسته ای دارد، اما همچنان به تشخیص و درمان مناسب نیازمند است.
در گروه نخست، محلولی حاوی 30 درصد اسید اسکوربیک، شکل فعال ویتامین ث، در 95 درصد DMSO به مدت هشت هفته و روزی دو بار استفاده شد. گروه مقایسه نیز ایمیکیمود دریافت کرد؛ دارویی موضعی که در درمان برخی ضایعات سرطان پوست کاربرد دارد.
نتایج گزارش شده نشان داد که 13 مورد از 15 ضایعه درمان شده با محلول ویتامین ث به طور کامل برطرف شدند؛ معادل حدود 86.7 درصد. در گروه ایمیکیمود، 8 مورد از 14 ضایعه، معادل 57.1 درصد، پاک سازی کامل داشتند. تفاوت گزارش شده از نظر آماری معنادار بود.
این یافته توجه برانگیز است، اما باید به اندازه محدود مطالعه نیز توجه کرد. چنین نتایجی می توانند زمینه ساز پژوهش های بزرگ تر باشند، ولی برای نتیجه گیری قطعی درباره برتری درمان در جمعیت گسترده بیماران کافی نیستند.
بخش دیگری از توجه رسانه ای به این روش به پژوهشی در سال 2025 مربوط می شود که در ماه اکتبر همان سال به صورت پیش چاپ در پایگاه medRxiv منتشر شد. پیش چاپ به پژوهشی گفته می شود که هنوز فرایند داوری علمی مستقل را پشت سر نگذاشته است.
این مطالعه 17 بیمار را با مجموع 27 ضایعه سرطان سلول سنگفرشی بررسی کرد؛ نوعی سرطان زودهنگام پوست که در آن سلول های غیرطبیعی هنوز به لایه های عمقی تر پوست گسترش نیافته اند. این بیماری با ملانوم متفاوت است و نتایج آن را نمی توان به تمام انواع سرطان پوست تعمیم داد.
در این پژوهش نیز از محلول حاوی 30 درصد اسید اسکوربیک در 95 درصد DMSO استفاده شد. درمان به مدت 12 هفته و روزی دو بار انجام گرفت.
بر اساس نتایج منتشرشده، 56 درصد ضایعات به طور کامل برطرف شدند و بررسی مجدد نمونه های بافتی این موضوع را تایید کرد. همچنین، مساحت ضایعات به طور متوسط 71 درصد کاهش یافت. طبق گزارش پژوهش، 94 درصد بیماران از جراحی اجتناب کردند و تنها دو ضایعه از مجموع 27 ضایعه هیچ پاسخی به درمان ندادند.
این اعداد امیدوارکننده اند، اما یک نکته مهم را نباید نادیده گرفت: 56 درصد پاکسازی کامل به این معناست که 44 درصد ضایعات به طور کامل برطرف نشدند. کاهش اندازه ضایعه نیز لزوما به معنای درمان کامل سرطان نیست.
از سوی دیگر، مطالعه دوم گروه کنترل نداشت و نتایج آن هنوز در قالب پیش چاپ منتشر شده بود. بنابراین، برای ارزیابی دقیق اثربخشی و ایمنی این روش به پژوهش های مستقل و کنترل شده بیشتری نیاز است.
توضیح پیشنهادی پژوهشگران بر تفاوت رفتار ویتامین ث در غلظت های مختلف تکیه دارد. ویتامین ث در شرایط معمول می تواند به خنثی کردن برخی مولکول های اکسیدکننده کمک کند، اما در غلظت های بسیار بالا ممکن است تولید پراکسید هیدروژن و سایر واکنش های اکسیداتیو را افزایش دهد.
پراکسید هیدروژن در شرایط خاص می تواند به ساختارهای مهم سلولی، از جمله دی ان ای، پروتئین ها و غشاهای سلولی، آسیب برساند. تفاوت در توانایی سلول ها برای خنثی کردن این ترکیبات ممکن است بر میزان آسیب پذیری آن ها اثر بگذارد.
DMSO نیز در این فرمولاسیون نقش حامل را دارد و می تواند نفوذ مواد از پوست را افزایش دهد. با این وجود، این ماده صرفا یک حامل بی خطر نیست و توانایی آن برای انتقال ترکیبات از پوست، اهمیت ویژه ای در بررسی ایمنی فرمولاسیون ایجاد می کند.
باید تاکید کرد که توضیح یک سازوکار احتمالی با اثبات اثربخشی و ایمنی یک درمان در عمل بالینی تفاوت دارد. برای مشخص شدن اینکه این روش در چه بیمارانی، با چه شرایطی و در مقایسه با کدام درمان ها نتیجه بهتری دارد، شواهد بیشتری لازم است.
با وجود نتایج امیدوارکننده، هنوز نمی توان ترکیب ویتامین ث و DMSO را جایگزینی تثبیت شده برای جراحی یا سایر درمان های استاندارد سرطان پوست دانست.
هر دو مطالعه کوچک بودند و نتایج آن ها از سوی یک گروه پژوهشی گزارش شده است. افزون بر این، پژوهش مربوط به سرطان سلول سنگفرشی فاقد گروه کنترل بود و در زمان انتشار متن مبدا، هنوز داوری علمی نشده بود. تکرار مستقل نتایج در مطالعات بزرگ تر، برای تعیین جایگاه واقعی این روش ضروری است.
مهم تر از همه، این یافته ها تنها به انواع مشخصی از سرطان های سطحی و غیرملانومی پوست مربوط می شوند. نمی توان از آن ها نتیجه گرفت که این ترکیب برای ملانوم یا سرطان های پیشرفته تر موثر است.
تشخیص نوع سرطان، تعیین عمق ضایعه و انتخاب درمان مناسب باید با ارزیابی پزشکی انجام شود. تصمیم گیری درباره ضرورت نمونه برداری یا جراحی نیز به نوع و ویژگی های ضایعه و شرایط بیمار بستگی دارد؛ به همین دلیل، نباید درمان آزمایشی را خودسرانه جایگزین بررسی تشخیصی یا درمان توصیه شده پزشک کرد.
یکی از مهم ترین نکات ایمنی این روش، ویژگی نفوذپذیری DMSO است. این ماده می تواند جذب ترکیباتی را که با آن تماس پیدا می کنند افزایش دهد؛ از این رو، آلودگی های موجود روی پوست یا مواد همراه در یک فرمولاسیون نامناسب نیز ممکن است وارد بافت شوند.
خلوص ماده، غلظت محلول، شرایط آماده سازی و نحوه مصرف، همگی در ارزیابی ایمنی اهمیت دارند. مواد صنعتی که برای مصارف حلال یا پاک کننده تولید شده اند، لزوما برای تماس با بدن مناسب نیستند.
از عوارض احتمالی DMSO می توان به تحریک پوست و ایجاد مزه یا بوی شبیه سیر اشاره کرد. افزون بر این، استفاده از یک ترکیب موضعی روی ضایعه ای که هنوز تشخیص داده نشده است، می تواند ارزیابی پزشکی را به تاخیر بیندازد .
DMSO برای برخی کاربردهای پزشکی مشخص استفاده می شود، اما این موضوع به معنای تایید آن برای درمان سرطان نیست. فرمولاسیون ویتامین ث و DMSO مورد بررسی در این پژوهش ها نیز یک درمان تاییدشده و عمومی برای سرطان پوست محسوب نمی شود.
به همین دلیل، ساخت یا استفاده خودسرانه از این محلول، حتی با تهیه مواد اولیه از فروشگاه های اینترنتی، رویکرد ایمنی نیست. اگر ضایعه ای مشکوک روی پوست مشاهده می کنید، ارزیابی پزشک متخصص پوست باید در اولویت قرار گیرد.
هر ضایعه پوستی مشکوکی الزاما سرطان نیست، اما بعضی تغییرات باید جدی گرفته شوند. در مورد خال ها و لکه های رنگدانه ای، معیار ABCDE می تواند به شناخت نشانه های هشداردهنده ملانوم کمک کند:
A؛ عدم تقارن: دو نیمه ضایعه از نظر شکل با یکدیگر تفاوت دارند.
B؛ حاشیه نامنظم: لبه ها ناهموار یا نامشخص هستند.
C؛ تنوع رنگ: ضایعه چند رنگ یا سایه متفاوت دارد.
D؛ قطر: اندازه ضایعه بیشتر از حدود 6 میلی متر است؛ هرچند ملانوم می تواند کوچک تر هم باشد.
E؛ تغییر و تحول: اندازه، شکل یا رنگ ضایعه تغییر می کند، خونریزی دارد یا بهبود نمی یابد.
وجود این نشانه ها به معنای تشخیص قطعی ملانوم نیست، اما بررسی پزشکی را ضروری می کند. نباید با استفاده از ترکیبات خانگی یا آزمایشی، ارزیابی چنین ضایعاتی را به تأخیر انداخت.
پژوهش های مربوط به ترکیب موضعی ویتامین ث و DMSO نشان می دهند که این روش ممکن است در درمان برخی سرطان های سطحی و غیرملانومی پوست ظرفیت قابل توجهی داشته باشد. در مطالعه سال 2022، میزان پاکسازی کامل ضایعات سرطان سلول بازال از گروه مقایسه بیشتر بود و در پژوهش سال 2025 نیز بیش از نیمی از ضایعات سرطان سلول سنگفرشی به طور کامل برطرف شدند.
با این وجود، اندازه کوچک مطالعات، محدود بودن شواهد به یک گروه پژوهشی و داوری نشدن پیش چاپ سال 2025، مانع از آن است که این نتایج را اثباتی قطعی برای جایگزینی درمان های استاندارد بدانیم.
این روش موضوعی ارزشمند برای ادامه تحقیقات است، اما هنوز نمی توان آن را درمانی قطعی، بی خطر یا مناسب برای همه سرطان های پوست معرفی کرد. تا زمانی که شواهد بالینی گسترده تر و ارزیابی های مستقل در دسترس قرار نگیرند، تشخیص دقیق و انتخاب درمان با راهنمایی متخصص همچنان اهمیت اساسی دارد.
اطلاعات موجود در این مطلب تنها برای افزایش آگاهی ارائه شده اند و جایگزین مشاوره یا درمان پزشکی نیستند. حتما قبل از هرگونه اقدامی با پزشک مشورت کنید، به ویژه اگر بیماری خاصی دارید یا دارو مصرف می کنید.