عصرایران- تستوسترون هورمونی است که در بدن مردان و زنان تولید می شود و در تنظیم میل جنسی، حفظ توده عضلانی و استخوانی و عملکرد دستگاه تولید مثل نقش دارد. اگرچه میزان این هورمون در مردان بیشتر است، زنان نیز مقدار کمتری از آن تولید می کنند.
بالا رفتن غیرطبیعی تستوسترون می تواند در هر دو جنس با مشکلاتی همراه باشد. با این حال، علائم و دلایل آن در مردان و زنان یکسان نیست و تشخیص این وضعیت به آزمایش خون و بررسی پزشکی نیاز دارد.
بالا بودن تستوسترون در مردان سالم، بدون مصرف دارو یا هورمون، چندان شایع نیست. در بسیاری از موارد، افزایش غیرطبیعی آن به مصرف تستوسترون تجویزی، استروئیدهای آنابولیک یا برخی مکمل های هورمونی مربوط می شود.
این وضعیت ممکن است با آکنه و چرب شدن پوست، افزایش توده عضلانی، تغییرات خلقی، تحریک پذیری، اختلال خواب و افزایش میل جنسی همراه باشد. مصرف دوزهای بالای تستوسترون و استروئیدهای آنابولیک همچنین می تواند تولید طبیعی اسپرم را سرکوب کند، تعداد اسپرم را کاهش دهد و به ناباروری منجر شود. افزایش گلبول های قرمز خون و بالا رفتن فشار خون نیز از عوارض احتمالی مصرف این مواد است.
مصرف تستوسترون و استروئیدهای آنابولیک از دلایل مهم افزایش این هورمون است. برخی تومورهای نادر بیضه یا غدد فوق کلیوی نیز می توانند تولید آندروژن ها را افزایش دهند.
افزایش تستوسترون در زنان ممکن است با رشد موهای زائد صورت و بدن، آکنه، چرب شدن پوست، ریزش موی سر با الگوی مردانه، نامنظمی قاعدگی، اختلال تخمک گذاری و دشواری باروری همراه باشد.
در موارد شدیدتر، ممکن است صدا بم شود، توده عضلانی افزایش یابد و اندازه کلیتوریس بزرگ تر شود. بروز سریع این تغییرات به بررسی پزشکی جدی نیاز دارد.
سندرم تخمدان پلی کیستیک یکی از شایع ترین دلایل افزایش آندروژن ها در زنان است. این اختلال می تواند با نامنظمی قاعدگی، اختلال تخمک گذاری، آکنه و رشد موهای زائد همراه باشد.
هایپرپلازی مادرزادی غدد فوق کلیوی نیز یک اختلال ژنتیکی است که می تواند تولید هورمون های مردانه را افزایش دهد. تومورهای تخمدان یا غدد فوق کلیوی و مصرف برخی داروها و استروئیدها نیز از دلایل دیگر این وضعیت هستند.
تشخیص با بررسی علائم، سوابق دارویی و آزمایش خون انجام می شود. پزشک ممکن است علاوه بر تستوسترون کل، تستوسترون آزاد و هورمون های دیگری مانند DHEAS را نیز بررسی کند.
محدوده طبیعی تستوسترون به جنس، سن و روش آزمایش بستگی دارد. به همین دلیل، نتیجه باید بر اساس محدوده مرجع همان آزمایشگاه تفسیر شود. در زنان، روش دقیق اندازه گیری اهمیت ویژه ای دارد.
درمان به علت افزایش هورمون بستگی دارد. اگر مصرف تستوسترون یا استروئید عامل مشکل باشد، پزشک درباره کاهش یا قطع مصرف تصمیم می گیرد. در سندرم تخمدان پلی کیستیک، اصلاح سبک زندگی، مدیریت وزن و داروهای مناسب می توانند به کنترل علائم کمک کنند.
در صورت وجود تومور یا اختلال غدد فوق کلیوی، درمان اختصاصی لازم است. داروهایی مانند قرص های هورمونی یا اسپیرونولاکتون نیز ممکن است در برخی زنان برای کنترل علائم تجویز شوند.
افرادی که با نشانه های افزایش غیرطبیعی تستوسترون مواجه هستند، باید برای بررسی علت به پزشک مراجعه کنند. مصرف خودسرانه داروهای هورمونی و مکمل های افزایش دهنده تستوسترون توصیه نمی شود.
توصیه پزشکی: تشخیص و درمان اختلالات هورمونی باید با نظر پزشک و بر اساس آزمایش های معتبر انجام شود. از قطع یا تغییر دوز داروهای تجویزی بدون مشورت با پزشک خودداری کنید.