عصر ایران ؛ علی نجومی ــ پاییز سال گذشته برای شرکت در یک نشست ادبی عازم دانشگاه خوارزمی در خیابان مفتح بودم. به رسم مالوف یک ساعتی زود رسیدم با آن که همیشه لاف فراوان زدم که آن پهنه قدیمی را به خوبی می شناسم اما وقتی برای گذران وقت اضافی وارد خیابان خاقانی در شرق خیابان مفتح شدم ساختمان آجری جذابی توجهم را جلب کرد.
روی لوح برنجی کنار درب ورودی شناسنامه ساختمان حک شده بود. عمارت متعلق به دوران رضا شاه بود و متعلق به امیر خسرو افشار قاسملو دیپلمات مشهور دوره محمد رضا پهلوی بود.
من انگاری سوار گلوله توپ مروارید شدم پرت شدم تو خاطرات دور و دراز از آن موقع که :
علی سهیلی که درد جانکاه سرطان تاب و توانی برایش باقی نگذاشته بود امیر خسرو افشار نفر دوم سفارت این اواخر همدم و مونس اش بود به خانه اش فرا خواند. هر دو می دانستند که این آخرین دیدار آن ها است. مدت ها بود که امیر خسرو افشار در واقع همه کاره سفارت ایران در لندن بود.
سهیلی خیلی زود رفت سراغ اصل مطلب. دست افشار را گرفت در دست خودش و خیلی دوستانه از او خواست بعد از مرگش مراقب پسرش در وزارت خارجه باشد. امیر خسرو خیلی تلاش کرد اشک از چشمانش جاری نشود تا توانست سعی کرد به سهیلی قوت قلب بده که مرگ را پس بزند اما سهیلی گوشش بدهکار نبود و ادامه داد من از دعوت شما به این جا مراد دیگری هم داشتم. مدتی است از تهران پیغام می فرستند که شما به تهران بروید و جای غلام عباس آرام بشوید مدیر کل سیاسی اما من مقاومت کردم دوست داشتم شما این جا پیش خودم باشید. اما سنبه آن ها پر زورتر بود من هم دیدم ادامه اصرار من اجحاف در حق شما است و بهتر است به تهران برگردید.
امیر خسرو هیچ وقت توی کار سهیلی نه نمی آورد این بار هم سنت شکنی نکرد. سه روز بعد او در تهران بود و یک هفته بعد هم سهیلی از دنیا رفت. حالا انگاری آن سال های حضور در لندن مال خیلی وقت پیش ها بود. اما امیر خسرو می دانست که نردبان ترقی در وزارت خارجه یک پایه اش دست انگلیسی ها است پای دیگرش دست آمریکایی ها.
دو سه سالی گذشت و ستاره بخت چشمکی به امیر خسرو زد. داستان از این قرار بود که ایران پس از امضای پیمان بغداد در پی آن بود که به صورت دو جانبه یک پیمان اتحاد نظامی با آمریکا ببندند. خب خبرش خیلی زود به گوش شوروی ها رسید. خروشچف رییس اتحاد جماهیر شوروی پیمانی محرمانه به شاه ایران داد که حاضر است با ایران پیمان عدم تخاصم امضا کند تنها در حالتی که ایران از امضای قرارداد اتحاد نظامی با آمریکایی ها منصرف شوند.
شوروی ها خیلی تلاش کردند این پیغام و مراحل بعدی محرمانه بماند تا جایی که فقط شاه و علی اصغر حکمت وزیر وقت خارجه در جریان بودند اما در مرحله ای مسایل این گونه ایجاب کرد که امیر خسرو افشار هم به عنوان مدیر کل سیاسی وزارت خانه از مساله با خبر شود و جالب آن که مدتی از این داستان نگذشت که نامه ای شدید اللحن از آیزنهاور رییس جمهور آمریکا به دست محمد رضا شاه رسید که مضمونش این بود:
شما مختارید که هر کاری، هر قراردادی میلتان است امضاء بکنید اما متوجه باشید مبادا قراردادی امضاء کنید که با تاج و تختتان بازی کرده باشید.
محمد رضا پهلوی هم خیلی زود دو زاری اش افتاد که امضای قرارداد با شوروی و انصراف از قرارداد با آمریکا یعنی خداحافظی با تاج و تخت. این شد که به حکمت ماموریت داد تا به طرف شوروی اعلام کند که دیگر قرادادی در کار نخواهد بود. مدتی بعد قرارداد دو جانبه با آمریکایی ها امضا شد.
امیر خسرو افشار در تمام سال های بعد از آن واقعه به رابطه نزدیک با آمریکایی ها متهم بود. در مورد امیر خسرو افشار باید این را هم اضافه کرد که بعد ها هم سفیر ایران در فرانسه، بریتانیا و آلمان غربی هم شد و در دولت های شریف امامی و ازهاری هم به مقام وزیر خارجه رسید.
پدر زن او عبدالحسین نیک پور از ذی نفوذان تجارت ایران بود.
بنا با استفاده از آجر و ملات ساخته شده است، مصالحی که در معماری پهلوی رایج بودند.
نمای خارجی خانه با آجرهای تزئینی و طرح‌های ساده اما ظریف آراسته شده که نشان‌دهنده سبک مینیمال و در عین حال باشکوه دوره پهلوی است.
پلان خانه به‌صورت متقارن طراحی شده و شامل حیاطی مرکزی است که اتاق‌ها و فضاهای مختلف اطراف آن قرار گرفته‌اند، ویژگی‌ای که در معماری سنتی ایرانی نیز دیده می‌شود.
پنجره‌های بزرگ با قاب‌های فلزی یا چوبی، نورگیری مناسب و ارتباط بصری با فضای بیرونی را فراهم می‌کردند.
تزئینات داخلی شامل گچ‌بری‌های ساده، کاشی‌کاری‌های محدود، و استفاده از المان‌های کلاسیک مانند ستون‌های تزئینی است.
نمای بیرونی با آجرچینی‌های هندسی و خطوط عمودی و افقی، جلوه‌ای مدرن و در عین حال هماهنگ با بافت شهری تهران در آن دوره ارائه می‌دهد.
این خانه به سبک معماری پهلوی ساخته شده که ترکیبی از عناصر نئوکلاسیک غربی و معماری سنتی ایرانی است. این سبک در بناهای دولتی و خانه‌های اعیانی دوره پهلوی بسیار رایج بود.
موخره: مطالب مربوط به معماری این عمارت از سایت سیری در ایران استخراج شده است.