عصرایران- احساس سوزش عضلات هنگام تمرینات ورزشی شدید، پدیده ای آشنا برای بسیاری از ورزشکاران است. این حالت اغلب به تجمع اسید لاکتیک نسبت داده می شود، اما علم ورزش در سال های اخیر تصویر دقیق تری از نقش لاکتات در تولید انرژی و عملکرد عضلات ارائه کرده است.
هنگام فعالیت بدنی، بدن برای تامین انرژی مورد نیاز عضلات از مسیرهای مختلف سوخت وساز استفاده می کند. یکی از این مسیرها گلیکولیز است که طی آن گلوکز تجزیه می شود و لاکتات تولید می شود. با افزایش شدت تمرین، سرعت تولید لاکتات نیز افزایش می یابد؛ البته این فرایند حتی در حضور اکسیژن کافی هم اتفاق می افتد و صرفا نشانه کمبود اکسیژن در عضلات نیست.
برخلاف تصور قدیمی، لاکتات ماده زائد و بی مصرف نیست. این ترکیب می تواند به عنوان منبع انرژی مورد استفاده عضلات، قلب و سایر بافت ها قرار بگیرد. همچنین بخشی از لاکتات به کبد منتقل می شود و در فرایند تولید دوباره گلوکز نقش دارد.
نکته مهم این است که لاکتات به تنهایی عامل اصلی خستگی یا سوزش عضلات نیست. تغییرات شیمیایی و تعادل اسیدی عضلات در جریان فعالیت شدید، در کنار عوامل دیگری مانند تغییر غلظت یون ها و افزایش نیاز انرژی، در ایجاد احساس خستگی و ناراحتی نقش دارند.
سوزش عضلات معمولا هنگام فعالیت شدید یا بلافاصله پس از آن احساس می شود و با کاهش شدت تمرین و استراحت به تدریج فروکش می کند.
اما درد عضلانی با شروع تاخیری (DOMS) معمولا 12 تا 24 ساعت پس از تمرین شدید یا ناآشنا ظاهر می شود و ممکن است طی 24 تا 72 ساعت به اوج برسد. این درد با آسیب های میکروسکوپی و پاسخ التهابی ناشی از فشار مکانیکی بر بافت عضلانی ارتباط دارد، نه تجمع لاکتات. سطح لاکتات پس از ورزش در مدت نسبتا کوتاهی کاهش می یابد و نمی تواند علت درد چند روز بعد باشد.
تنظیم شدت تمرین یکی از موثرترین راهکارهاست. افزایش تدریجی فشار تمرینی به بدن فرصت می دهد خود را با فعالیت سازگار کند. همچنین در تمرینات پرفشار، استراحت های کوتاه و متناسب با شدت فعالیت به بازیابی توان عضلات کمک می کنند.
انجام حرکات سبک پس از تمرین، مانند پیاده روی آرام، می تواند به گردش خون و مصرف لاکتات کمک کند. خواب کافی، دریافت آب به میزان مناسب و تغذیه متعادل نیز در بازسازی و بازیابی عضلات اهمیت دارند.
لاکتات بخشی طبیعی از سوخت وساز بدن است و افزایش آن هنگام ورزش به خودی خود نشانه بیماری نیست. با این حال، ضعف شدید، تهوع و استفراغ غیرعادی یا تنگی نفس در شرایط استراحت، به ویژه در افراد دارای بیماری های زمینه ای، نیازمند ارزیابی پزشکی است. اسیدوز لاکتیک یک اختلال جدی متابولیک است و نباید آن را با افزایش طبیعی لاکتات هنگام ورزش اشتباه گرفت.
این مطلب به منزله تشخیص پزشکی نیست و صرفا با هدف اطلاع رسانی تهیه شده است. در صورت بروز علایم غیرعادی یا مداوم هنگام فعالیت بدنی، مشورت با پزشک ضروری است.