وبگاه خبری آسیا تایمز در گزارشی به قلم " بلال حبیب قاضی" تحلیلی درباره "اخذ عوارض از کشتی های عبوری از تنگه هرمز در کنار اعمال معافیت موردی ایران به برخی کشورها" منتشر کرده است.
به گزارش عصرایران و بر اساس این گزارش:
در ۳ نوامبر، همزمان با رای‌گیری آمریکایی‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای، تهران اعلام کرد که کدام کشورها می‌توانند از تنگه هرمز استفاده کنند. امیر حیات مقدم، نایب رئیس کمیته امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس ایران، اظهار داشت که کشتی‌های هند، چین، عراق و قطر از محدودیت‌های ترانزیتی آن معاف هستند.
وی افزود که این کشتی‌ها "آزادانه عبور می‌کنند" و "آمریکایی‌ها نیز آنها را رهگیری نمی‌کنند." این اظهارات در یک مصاحبه پارلمانی و نه به عنوان یک فرمان رسمی مطرح شد. با این وجود، این معافیت ها از الگویی پیروی می‌کنند که در ماه مارس تعیین شد، زمانی که عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، چین، روسیه، هند، عراق و پاکستان را به عنوان "کشورهای دوست" برای عبور و مرور مجاز دانست.
در آستانه رای‌گیری میان‌دوره‌ای آمریکا، نیروهای آمریکایی حملات جدیدی را علیه ایران انجام دادند، پس از یک ماه که حملات به کشتی‌ها در اطراف تنگه به بالاترین حد خود رسید. دونالد ترامپ متعهد شده بود که جنگ "بلافاصله پس از" انتخابات پایان خواهد یافت، با این حال قیمت بنزین در آمریکا از ماه ژوئن بالاتر از ۴ دلار در هر گالن باقی مانده است.
در ۴ نوامبر، نفت خام برنت با ۰.۷ درصد کاهش به ۱۰۲.۸۷ دلار در هر بشکه رسید، زیرا بازارها در حال سنجش پیروزی دموکرات‌ها در کنگره در برابر خطر جنگ مجدد بودند. معاملات آتی ماه‌های آینده برنت حدود ۶ درصد کاهش یافت، همزمان با توییت جی دی ونس، معاون ترامپ، مبنی بر اینکه شکست میان‌دوره‌ای جمهوری‌خواهان عمدتا به دلیل جنگ با ایران بوده است، که نشان دهنده تغییر احتمالی به سمت پایان دادن به جنگ به جای تشدید آن است.
بنابراین، برای دولت‌های آسیایی، سوال استراتژیک فراتر از اینکه آیا واشنگتن تشدید جنگ یا مذاکره را انتخاب می‌کند، به این موضوع مربوط می‌شود که چه کسی در این مدت به هرمز دسترسی دارد. معافیت‌های اعلام شده ایران، محاصره زمان جنگ را به یک رژیم صدور مجوز بر اساس ملیت تبدیل می‌کند.
از ماه مه گذشته، نهاد مدیریت آبراه خلیج فارس ایران مجوزهای ترانزیت را فقط پس از پرداخت هزینه صادر کرده است، و طبق گزارش‌ها کشتی‌ها باید تا ۲ میلیون دلار آمریکا برای هر ترانزیت به یوان چین پرداخت کنند.
مقدم در مورد اینکه هر معافیت چه چیزی را برای تهران تضمین می‌کند، صریح بود. معافیت هند واردات دارو به ایران را تسهیل می‌کند، در حالی که معافیت چین برای تامین حمایت سیاسی پکن در نظر گرفته شده است. کشتی‌های هندی و چینی هزینه‌های ترانزیت را پرداخت می‌کنند، در حالی که کشتی‌های قطری رایگان عبور می‌کنند.
واشنگتن، کشورهای عربی خلیج فارس و دولت‌های اروپایی این هزینه‌ها را غیرقانونی می‌دانند. با این حال، ترامپ پیشتر خود، ترتیبات عوارض را "چیزی زیبا" توصیف کرده و در مقطعی حتی یک سرمایه‌گذاری مشترک با ایران را مطرح کرده است.
هر ترانزیت پولی، همراه با سیگنال‌های متناقض واشنگتن، خطر ایجاد سابقه‌ای برای سایر نقاط حیاتی برای تجارت آسیا، از باب المندب تا مالاکا، را به همراه دارد.
هزینه‌های این رژیم به آسیا تحمیل می‌شود، اما به طور ناموزون. صادرات نفت خام و میعانات خلیج فارس در ماه اکتبر به طور متوسط ۱۴ میلیون بشکه در روز بود که تقریبا 86 درصد از سطح قبل از جنگ است. بیشتر این بشکه‌ها به سمت شرق جریان دارند و فهرست ایران اکنون بین خریداران آسیایی بر اساس جهت‌گیری سیاسی و نه نیاز، متفاوت است.
چین پس از آنکه نفت ایران در خارج از خط محاصره ایالات متحده تا اواسط اکتبر به صفر رسید، عرضه تخفیف‌دار ایران را از دست داد. بنابراین، این معافیت مهم است زیرا واردات چین از خلیج فارس در ماه اکتبر از ۵ میلیون بشکه در روز فراتر می‌رفت.
وزارت امور خارجه هند در ۳ نوامبر تایید کرد که ۲۳ تبعه هندی، از جمله ۱۵ دریانورد، در این درگیری جان خود را از دست داده‌اند و تهران از آن زمان معافیت هند را مجددا تایید کرده است. دهلی نو می‌تواند پرداخت هزینه عبور را به عنوان مدیریت بحران توجیه کند، اگرچه انجام این کار هند را به رژیم هزینه‌ای ملزم می‌کند که نزدیکترین شریک دفاعی اش، آن را رد می‌کند.
عبور آزاد قطر، تامین LNG را برای خریداران هندی و آسیای شرقی تضمین می‌کند. در مقابل، معافیت عراق حجم صادرات این کشور را که در ماه اکتبر دوباره کاهش یافت، بازیابی نکرده است. ژاپن و کره جنوبی، که آسیب‌پذیرترین اقتصادهای منطقه در این زمینه هستند، در این فهرست قرار ندارند. توکیو در ماه مارس ذخایر ملی معادل حدود یک ماه مصرف خود را آزاد کرد و از ماه مه نیز ۲۰ روز دیگر از این ذخایر را به جریان انداخت. واردات نفت خام ژاپن از عربستان سعودی بین ماه‌های آوریل تا ژوئیه ۴۱.۲ درصد کاهش یافت، در حالی که این رقم برای کره جنوبی ۲۱ درصد بود.
هر دو دولت از بیانیه مشترک ماه مارس که اقدام ایران در بستن تنگه را محکوم می‌کرد، حمایت کردند. همسویی آنها با واشنگتن اکنون هزینه‌ای در حوزه انرژی بر آنها تحمیل می‌کند که رقبای بی‌طرف از آن مصون هستند.
با این حال، این شکاف آن‌قدرها هم که از فهرست ایران برمی‌آید، مطلق نیست. سئول توانسته است دسترسی اولویت‌دار به ۲۰۰ میلیون بشکه نفت خام عربستان را از ماه ژوئن تا پایان سال تضمین کند و برای تامین نفت در ماه‌های اکتبر و نوامبر نیز قراردادهایی بر اساس میانگین ماهانه سال گذشته منعقد کرده است.
بنابراین، شکاف اساسی در هزینه، قطعیت و آسیب‌پذیری سیاسی نهفته است. خریداران بی‌طرف هزینه قابل پیش‌بینی را پرداخت می‌کنند، در حالی که متحدان ایالات متحده به ذخایر، تغییر مسیر از طریق ینبع و فجیره و چانه‌زنی موردی وابسته هستند.
نه تهران و نه واشنگتن به اندازه این توافق قوی نیستند. خود ایران به دلیل محاصره ایالات متحده نفت صادر نمی‌کند، بنابراین هزینه‌های ترانزیت تا حدودی جبران درآمد از دست رفته را می‌کند. هفت شرط آن برای بازگشایی تنگه، از جمله کاهش تحریم‌ها، نشان می‌دهد که سیستم مجوز یک ابزار چانه‌زنی است نه یک دستور پایدار.
واشنگتن، به نوبه خود، بنادر ایران را محاصره می‌کند در حالی که همچنان معتقد است که تنگه باز است. اجازه عبور کشتی‌های معاف، جریان نفت را برای دولتی که به تازگی کنگره را تا حدودی به دلیل هزینه‌های بالای سوخت از دست داده است، حفظ می‌کند.
اگر روایت مقدم دقیق باشد، نفت خام خلیج فارس به مقصد چین تحت مجوز ایران با رضایت آمریکا در حال حرکت است. متحدانی که از موضع واشنگتن حمایت کردند، هزینه بالاتر این عمل‌گرایی را متحمل می‌شوند.
نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، هزینه این ابهام را برای توکیو و سئول افزایش می‌دهد. یک هفته قبل از انتخابات آمریکا، پس از انتشار گزارش‌هایی مبنی بر اینکه واشنگتن به کشورهای خلیج فارس گفته است که پس از انتخابات برای حملات آماده شوند، قیمت نفت برنت به ۱۱۵.۳۲ دلار رسید. حملات مجدد می‌تواند قیمت‌ها را به بالای ۱۲۰ دلار برساند و اکنون بازارها احتمال اقدام نظامی ایالات متحده را تا اواخر نوامبر بالای ۵۰ درصد می‌دانند.
یک توافق مذاکره‌شده، توکیو و سئول را مجبور می‌کند تا به دنبال توافقات خود با تهران باشند. در مقابل، تشدید تنش، آنها را مجبور می‌کند هزینه‌های جنگی را که انتخاب نکرده‌اند، متحمل شوند. هر دو سناریو انگیزه برای معاملات جداگانه را افزایش می‌دهد و یک امتیاز دوجانبه واحد می‌تواند ائتلاف برای ناوبری آزاد را از هم بپاشد.
بازگشایی جهانی همچنان نتیجه مطلوب است و یک کانال دیپلماتیک برای آن از قبل وجود دارد. عراقچی یک "طرح دو روزه" با میانجیگری قطر برای پایان دادن به بن‌بست پیشنهاد کرده است. طبق این طرح، ایالات متحده در روز اول اقدامات توافق‌شده را اجرا می‌کند و ایران در روز دوم ناوبری عادی را از سر می‌گیرد.
با این حال، در ۳ نوامبر، محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، پاسخ واشنگتن به هفت شرط ایران را "قانع‌کننده" ندانست. قطر و پاکستان به عنوان میانجی‌گران، در تلاشند تا شکاف باقی‌مانده را کاهش دهند. اختلاف بر سر ترتیب‌بندی و لغو تحریم‌ها است، نه اینکه آیا تنگه باید به طور کلی بازگشایی شود یا خیر.
سیستم مجوز ایران تنها تا زمانی کار می‌کند که چین، هند، ژاپن و کره جنوبی به طور جداگانه در مورد عبور کشتی هایشان با تهران مذاکره کنند. رقابت چین و ژاپن و تعهد دهلی نو به استقلال استراتژیک، تشکیل یک جبهه مشترک را بعید می‌سازد.
با این وجود، دستیابی به یک موضع مشترک حداقلی همچنان امکان‌پذیر است. دولت‌هایی که از معافیت‌ها استفاده می‌کنند باید علنا اعلام کنند که هیچ حقی برای ایران برای وضع هزینه‌های ترانزیت به رسمیت نمی‌شناسند.
واردکنندگانی که بیشترین آسیب را می‌بینند باید امنیت تامین خود را با تکیه بر مکانیسم‌هایی مانند سیستم سوآپ نفت خام سئول و آزادسازی اضطراری هماهنگ، که تا اواسط اکتبر حدود ۳۳۰ میلیون بشکه تحویل داده بود، به اشتراک بگذارند.
واردکنندگان صنعتی هنوز حدود ۱.۱ میلیارد بشکه ذخایر اضطراری عمومی دارند که به آنها امکان مقاومت در برابر شرایط تهران را می‌دهد. چین، هند، ژاپن و کره جنوبی نیز باید از میانجیگری قطر و پاکستان حمایت کنند، به شرطی که هرگونه توافقی، عبور آزاد کشتی‌ها با هر پرچمی را تضمین کند.