عصر ایران/ سواد زندگی؛ مریم طرزی- وقتی خبر خیانت را می‌شنویم، ذهن‌مان سریع دنبال یک مقصر می‌گردد. یا طرف خیانت‌کار «آدم بد» است، یا رابطه از اول خراب بوده. این دو توضیح، ساده و آرام‌کننده‌اند. اما همیشه هم درست نیستند.
تحقیقات جدید نشان می‌دهد خیانت همیشه درباره «آن مرد بد» یا «آن زن بی‌وجدان» نیست.گاهی هم زوجین به هم خیانت می کنند زیرا متاثر از زخم‌هایی هستند که با خود به رابطه آورده‌اند.
ترس‌هایی که ما را به سمت رفتارهای خودتخریب‌گرانه می‌رانند. و ساختارهایی که چارچوب «خیانت» را می‌سازند. این مقاله قضاوت را معلق می‌کند تا فهم ممکن شود.
یک درمانگر آمریکایی جمله‌ای دارد که سال‌هاست در اتاق درمان تکرار می‌شود: «ما با کار ناتمام خودمان ازدواج می‌کنیم.»
معنایش ساده است. اگر در کودکی یاد گرفته باشیم عشق مشروط است، چنانچه به هر نحوی طرد شدن را تجربه کرده باشیم، یا بی‌ثباتی عاطفی بخشی از خانه‌ای بوده که در آن بزرگ شده‌ایم، ناخودآگاه ما دنبال همان الگو می‌گردد.
نه به این دلیل که درد را دوست داریم. به این دلیل که «آشنا»ست. و آشنا، حتی وقتی دردناک است، امن به نظر می‌رسد.
فروید این را «اجبار به تکرار» نامید. ما ناخودآگاه می‌خواهیم موقعیتی را که در آن احساس درماندگی کردیم، دوباره بسازیم.
این بار شاید بتوانیم بر آن مسلط شویم. این بار شاید بتوانیم زخم قدیمی را التیام ببخشیم. اما معمولاً نتیجه برعکس می‌شود. زخم دوباره باز می‌شود. و این بار عمیق‌تر.
در مورد خیانت، این الگو خودش را نشان می‌دهد. فردی که در کودکی شاهد خیانت بوده، یا طرد شدن را تجربه کرده، ممکن است ناخودآگاه شریکی انتخاب کند که همان درد را تکرار می‌کند. یا خودش به سمت خیانت برود. نه از سر بی‌اخلاقی. از سر تلاشی معیوب برای درمان یک زخم کهنه.
یکی از یافته‌های غیرشهودی تحقیقات اخیر این است: افرادی که بیشترین ترس را از طرد شدن دارند، بیشتر به سمت خیانت کشیده می‌شوند.
این پارادوکس است. کسی که از رها شدن می‌ترسد، چرا کاری می‌کند که دقیقاً به رها شدن منجر می‌شود؟
پاسخ در مکانیزم دفاعی نهفته است.
وقتی فردی در رابطه احساس طردشدگی می‌کند—حتی اگر واقعی نباشد، حتی اگر فقط در ذهنش باشد—درد آنقدر شدید می‌شود که به دنبال تأیید بیرونی می‌گردد.
خیانت اینجا نه «بی‌توجهی به شریک»، بلکه تلاشی معیوب برای التیام زخم طردشدگی است.
فرد به جای اینکه با شریکش حرف بزند، به جای اینکه نیازش را بیان کند، به سمت کسی می‌رود که او را «می‌خواهد».
برای چند ساعت. برای چند روز. و بعد، زخم عمیق‌تر می‌شود.
تحقیقات نشان می‌دهد سبک دلبستگی ناایمن—چه اضطرابی، چه اجتنابی—با احتمال بیشتر خیانت مرتبط است.
این یعنی الگوی رابطه‌ای که در کودکی شکل گرفته، در بزرگسالی هم ادامه پیدا می‌کند.
فردی که یاد گرفته عشق پایدار نیست، در بزرگسالی هم به رابطه پایدار اعتماد نمی‌کند.
و وقتی اعتماد نباشد، هر لحظه ممکن است به دنبال «جایگزین» بگردد.
بخش بزرگی از تحقیقات درباره خیانت، تک‌همسری را پیش‌فرض می‌گیرند. یعنی فرض می‌کنند تک‌همسری حالت طبیعی و درست رابطه است. و هر انحرافی از آن، «خیانت» و «شکست» است.
بنا بر گزارشی از گاردین افراد در روابط غیرتک‌همسری (با رضایت طرفین) سطح رضایت رابطه و زناشویی مشابهی با افراد تک‌همسر دارند. این یعنی رضایت در رابطه به ساختار آن بستگی ندارد. به ارتباط، درک متقابل و برآورده شدن نیازها بستگی دارد.
این یافته چه ربطی به خیانت دارد؟ ربطش این است که برای برخی افراد، تک‌همسری اجباری خودش فضای خیانت را می‌سازد. نه به این معنا که خیانت توجیه شود.
به این معنا که وقتی تنها الگوی «قابل قبول» رابطه، تک‌همسری است، افرادی که از نظر زیستی یا روانی به تنوع گرایش بیشتری دارند، خودشان را در قفسی می‌بینند.
و عبور از دیوار قفس، برای بعضی‌ها هیجان‌انگیز می‌شود. نه فقط به خاطر رابطه زناشویی. به خاطر شکستن یک تابو.
شاید شما هم بارها این جمله را شنیده باشید که فلانی اصلا انگار خیانت تو ژن اش هست؛ اصلا وفادار نیست! خُب ظاهرا این کنایه خیلی هم بدون پشتوانه علمی نیست!
تحقیقات زیست‌شناسی تکاملی نشان می‌دهد افرادی با نسخه خاصی از ژن گیرنده دوپامین (DRD4) بیش از ۵۰ درصد احتمال بیشتری برای گزارش خیانت زناشویی دارند.
این «جبر» یا سرنوشت نیست. اما توضیح می‌دهد چرا برای برخی افراد، وفاداری در یک رابطه تک‌همسری طولانی، یک جنگ دائمی است. نه یک انتخاب ساده.
نکته ظریف اینجاست: این یافته خیانت را توجیه نمی‌کند. اما این سؤال را جدی می‌کند که آیا تک‌همسری برای همه «طبیعی» است، یا برای برخی یک انتخاب دشوار و مداوم.
و اگر دومی درست باشد، باید بپرسیم چرا جامعه فقط یک الگو را «قابل قبول» می‌داند و بقیه را «انحراف» می‌نامد.
بخش دیگری از این معادله، طرفی است که خیانت دیده. چرا بعضی‌ها می‌مانند؟ چرا سال‌ها بعد از کشف خیانت، هنوز در همان رابطه‌ای هستند که آنها را شکسته؟
یک درمانگر نیویورک‌تایمز در پاسخ به زنی که همسرش چهار بار خیانت کرده بود، نکته‌ای گفت که کمتر شنیده می‌شود: «شما فقط با ترک ازدواج تان دست‌وپنجه نرم نمی‌کنید. شما با ترک چیزی دست‌وپنجه نرم می‌کنید که از خیلی قبل از آشنایی با همسرتان، شبیه خانه بوده است.»
یعنی آن زن فقط با «طلاق» روبه‌رو نیست. او با چیزی بزرگ‌تر روبه‌روست: با ترک کردن الگویی که در کودکی یاد گرفته بود.
الگویی که می‌گفت: «برای دوست داشته شدن، باید تحمل کنی. باید ساکت بمانی. باید نیازهایت را نادیده بگیری تا خانه آرام بماند.»
این الگو، از خیلی قبل از ازدواجش، در او شکل گرفته بود. ازدواج فقط آن را تکرار کرد.
پس وقتی می‌گوییم «شبیه خانه»، منظورمان این است: رابطه‌ای که او در آن گیر کرده، از نظر احساسی همان چیزی را به او می‌دهد که در کودکی تجربه کرده بود.
نه امنیت. نه آرامش واقعی. بلکه «آشنا بودن». و ترک کردن آشنا، حتی وقتی دردناک است، ترسناک‌تر از ماندن در آن است. چون ماندن، حداقل، قابل پیش‌بینی است. ترک کردن یعنی ورود به چیزی که نمی‌شناسد.
آن زن در کودکی یاد گرفته بود عشق مشروط است.
بی‌حسی، در چنین مواردی، بی‌تفاوتی نیست. مکانیزم دفاعی است. ذهن یاد گرفته درد را خاموش کند تا زنده بماند. و وقتی این مکانیزم سال‌ها فعال باشد، ترک کردن غیرممکن به نظر می‌رسد. نه به خاطر ترس از تنهایی. به خاطر ترس از ناشناخته. چون «آشنا»، حتی وقتی دردناک است، امن‌تر از «ناشناخته» است.
خیانت دردناک است. هیچ تحلیلی این درد را انکار نمی‌کند. هیچ توضیحی خیانت را توجیه نمی‌کند.
اما فهمیدن اینکه چرا اتفاق می‌افتد، چیزی را عوض می‌کند. اول، به ما نشان می‌دهد که خیانت همیشه درباره «آدم بد» نیست. درباره آدم‌های زخم‌خورده‌ای است که راه سالمی برای التیام پیدا نکرده‌اند.
دوم، به ما یادآوری می‌کند که رابطه، فقط حاصل تلاش دو نفر نیست. حاصل تاریخچه‌ای است که هر دو با خود آورده‌اند.
و سوم، شاید مهم‌ترین نکته: اگر بفهمیم چه چیزی ما را به سمت رفتارهای خودتخریب‌گرانه می‌راند، شاید بتوانیم قبل از شکستن، چیزی را بسازیم.
شایان ذکر است که در این مقاله بدون هیچ قضاوتی، کوشیده ایم تنها نگاهی موشکافانه، از زوایایی که شاید کمتر به آن پرداخته شده است، به ریشه های خیانت زناشویی بیاندازیم. شاید اگر کمی دقیق تر به مساله نگاه کنیم، راحت تر بتوانیم یکدیگر را ببخشیم و برای ادامه زندگی مشترک فرصتی دوباره به هم بدهیم.
منابع برای علاقمندان به مطالعه بیشتر:
متن کامل مقاله :آیا ما برای خیانت ساخته شده‌ایم؟وفاداری ممکن است یک آرمان باشد، اما تکامل نظر دیگری دارد.نویسنده: جاستین گارسیا.
2- متن کامل مقاله:آیا افراد غیرتک‌همسر به اندازه زوج‌های سنتی خوشحال هستند؟یک مطالعه جدید می‌گوید: بله، در عشق به همان اندازه راضی‌اند. اما در رابطه زناشویی برتری قابل توجهی ندارند.
کانال تلگرامی سواد زندگی: savadzendegi@