عصر ایران - قلب یکی از مهم ترین اندام های بدن است که برای حفظ جریان خون و رساندن اکسیژن و مواد مغذی به بافت ها، بی وقفه فعالیت می کند. این اندام عضلانی تنها یک پمپ ساده نیست، بلکه ساختاری چندلایه و پیچیده دارد که هر بخش آن وظیفه مشخصی بر عهده گرفته است. بعضی از این لایه ها از قلب در برابر ضربه و اصطکاک محافظت می کنند و برخی دیگر در انقباض عضلانی و حرکت خون نقش دارند.
قلب درون پوششی محافظ به نام پریکارد یا آب شامه قرار گرفته است. در کنار این پوشش، دیواره خود قلب نیز از سه لایه اصلی تشکیل می شود که هرکدام ویژگی و عملکرد متفاوتی دارند.
پریکارد فیبری خارجی ترین بخش پوشش اطراف قلب است. این لایه از بافت همبند متراکم و نسبتا محکم تشکیل شده و مانند یک کیسه محافظ، قلب را در جای خود نگه می دارد. همچنین از اتساع بیش از حد قلب هنگام پر شدن از خون جلوگیری می کند و به محافظت مکانیکی از آن کمک می کند.
این لایه در سطح داخلی پریکارد فیبری قرار دارد و بخشی از پوشش سروزی قلب محسوب می شود. سطح آن با مایع سروزی در ارتباط است و به کاهش اصطکاک میان سطوح پوششی قلب کمک می کند.
حفره پریکاردی فضای باریکی میان لایه جداری و لایه احشایی پریکارد سروزی است. این فضا مقدار کمی مایع پریکاردی در خود جای داده که باعث می شود قلب هنگام انقباض و انبساط، بدون اصطکاک قابل توجه حرکت کند.
اپی کارد خارجی ترین لایه دیواره قلب است و در واقع همان لایه احشایی پریکارد سروزی محسوب می شود. این لایه سطح بیرونی قلب را می پوشاند و از بافت همبند، چربی و عروق خونی تشکیل شده است. اپی کارد افزون بر محافظت از سطح قلب، محل عبور عروق کرونری و اعصاب نیز هست.
میوکارد ضخیم ترین لایه دیواره قلب و بخش عضلانی اصلی آن است. این لایه از سلول های تخصص یافته عضله قلب تشکیل شده که با انقباض های منظم و هماهنگ، خون را به ریه ها و سایر قسمت های بدن پمپ می کنند. ضخامت میوکارد در بخش های مختلف قلب یکسان نیست و دیواره بطن چپ به دلیل نیاز به ایجاد فشار بیشتر برای پمپاژ خون به سراسر بدن، ضخامت بیشتری دارد.
اندوکارد داخلی ترین لایه دیواره قلب است که سطح داخلی حفره های قلب و دریچه های آن را می پوشاند. این لایه سطحی صاف ایجاد می کند تا خون بتواند با مقاومت و اصطکاک کمتری درون قلب جریان پیدا کند. اندوکارد همچنین در حفظ عملکرد طبیعی دریچه ها و ساختار داخلی قلب نقش دارد.
هرکدام از لایه های قلب وظیفه مشخصی دارند و عملکرد هماهنگ آن ها برای سلامت این اندام ضروری است. پریکارد از قلب محافظت می کند و با کمک مایع موجود در حفره پریکاردی، اصطکاک ناشی از حرکات مداوم آن را کاهش می دهد. اپی کارد سطح بیرونی قلب را می پوشاند، میوکارد نیروی لازم برای پمپاژ خون را تولید می کند و اندوکارد سطح داخلی حفره ها و دریچه ها را تشکیل می دهد.
اختلال در هرکدام از این بخش ها می تواند عملکرد قلب را تحت تاثیر قرار دهد. به عنوان نمونه، التهاب پریکارد (پریکاردیت) ممکن است باعث درد قفسه سینه شود، درحالی که آسیب به عضله قلب یا میوکارد می تواند توانایی قلب برای پمپاژ خون را کاهش دهد.
قلب برای انجام وظیفه حیاتی خود به همکاری دقیق تمام این لایه ها وابسته است؛ ساختاری که در آن هر بخش، از پوشش محافظ بیرونی گرفته تا عضله قدرتمند و پوشش داخلی، نقشی ضروری بر عهده دارد.
تنظیم و ترجمه: محمدمهدی حیدرپور