عصر ایران - در دنیای حیوانات، همیشه بزرگ تر بودن به معنای پیروزی نیست. گاهی یک جانور کوچک می تواند با جسارت، سرعت عمل و سازگاری های شگفت انگیز خود، حریفانی بسیار بزرگ تر و خطرناک تر را به عقب نشینی وادار کند. گورکن عسل خوار، ولورین و خدنگ سه نمونه جالب از این حیوانات هستند؛ جانورانی که به دلیل رفتارهای تهاجمی، جسارت کم نظیر و توانایی های دفاعی خاص خود شهرت پیدا کرده اند.
البته این حیوانات واقعا بدون ترس نیستند؛ آنچه آن ها را متفاوت می کند، ترکیبی از رفتار دفاعی جسورانه، قدرت بدنی، سرعت و سازگاری های تکاملی است که باعث می شود در برابر تهدیدهای بزرگ تر نیز عقب نشینی نکنند.
گورکن عسل خوار (Honey Badger) یکی از جسورترین پستانداران جهان به شمار می رود. این جانور که در بخش هایی از آفریقا، خاورمیانه و جنوب آسیا زندگی می کند، با وجود جثه نسبتا کوچک خود، به رفتار تهاجمی و مقاومت در برابر شکارچیان بزرگ شهرت دارد.
گورکن عسل خوار می تواند در برابر جانورانی مانند شیر، پلنگ و کفتار از خود دفاع کند و حتی در شرایطی برای تصاحب لاشه یا غذا با آن ها درگیر شود. البته این به معنای برتری آن در نبرد با شیر نیست؛ بلکه گاهی پافشاری و رفتار غیرقابل پیش بینی اش باعث می شود شکارچیان بزرگ تر ترجیح دهند از درگیری صرف نظر کنند.
یکی از مهم ترین ویژگی های دفاعی این حیوان، پوست ضخیم و نسبتا شل آن است. این ویژگی به گورکن اجازه می دهد هنگام گرفتار شدن در آرواره شکارچی، تا حدی بدن خود را بچرخاند و برای گاز گرفتن مهاجم تلاش کند. همچنین چنگال های قدرتمند و آرواره های نیرومندش ابزارهای موثری برای دفاع هستند.
ولورین (Wolverine) یا دله، یکی از اعضای خانواده راسویان است که در مناطق سردسیر شمال اروپا، آسیا و آمریکای شمالی زندگی می کند. این پستاندار با وجود اینکه تقریبا به اندازه یک سگ متوسط است، قدرت بدنی و جسارتی فراتر از ابعاد خود دارد.
ولورین به آرواره های قدرتمند، دندان های مقاوم و پنجه های نیرومند مجهز است. این ویژگی ها به او کمک می کنند لاشه حیوانات بزرگ را تکه تکه کند و حتی در زمستان، گوشت یخ زده را بخورد. همچنین پنجه های پهن او حرکت روی برف را آسان تر می کنند.
این حیوان گاهی در رقابت بر سر غذا با گرگ ها و خرس ها درگیر می شود و می تواند آن ها را از لاشه دور کند. البته چنین اتفاقی به معنای شکست دادن همیشگی این شکارچیان نیست؛ ولورین معمولا با ترکیبی از رفتار تهاجمی، پافشاری و بهره گیری از موقعیت، رقبای بزرگ تر را وادار به عقب نشینی می کند.
نکته جالب اینکه ولورین برخلاف ظاهر نسبتا خرس مانندش، جانوری بسیار چابک و سازگار با محیط های سخت است و می تواند مسافت های طولانی را برای یافتن غذا طی کند.
خدنگ (Mongoose) یکی دیگر از حیواناتی است که به دلیل درگیری با مارهای سمی، به ویژه کبراها، شهرت زیادی دارد. این پستاندار کوچک و چابک در بخش هایی از آفریقا و آسیا زندگی می کند و با واکنش های بسیار سریع، حرکات ناگهانی و توانایی تغییر مسیر در کسری از ثانیه، می تواند با یکی از خطرناک ترین شکارچیان طبیعت رو به رو شود.
راز موفقیت خدنگ فقط در سرعت آن نیست. برخی گونه های این جانور در برابر سم عصبی مارهای سمی مقاومت نسبی دارند. پژوهش های زیستی نشان داده اند که تغییرات خاصی در گیرنده های استیل کولین عضلات خدنگ، اتصال برخی سموم عصبی کبرا به این گیرنده ها را دشوار می کند. در نتیجه، سم نمی تواند به آسانی عملکرد طبیعی ارتباطات عصبی و عضلانی را مختل کند.
این ویژگی به معنای مصونیت کامل در برابر زهر مار نیست؛ مقدار زیاد سم یا گزش در شرایط نامناسب همچنان می تواند برای خدنگ مرگبار باشد. با این وجود، ترکیب مقاومت زیستی و سرعت عمل، شانس زنده ماندن این جانور را در رویارویی با مارهای سمی افزایش می دهد.
نکته جالب اینکه خدنگ ها فقط شکارچی مار نیستند و از جوندگان، حشرات، تخم پرندگان و جانوران کوچک نیز تغذیه می کنند. آن ها در واقع شکارچیانی فرصت طلب هستند که از سرعت و چابکی خود برای شکار طیف متنوعی از طعمه ها استفاده می کنند.
تنظیم و ترجمه: محمدمهدی حیدرپور