عصر ایران؛ مهرداد خدیر - در بیشتر تصاویری که از روحانیون و دفاتر کار آنها منتشر می‌شود، کتابخانه‌هایی را در پشت سر می‌بینیم که به جای کتاب‌های متعدد و متنوع، محدود به چند عنوان است منتها از هر عنوان 20 تا 30 و گاه 30 جلد و نام کتاب را از حروف روی عطف که به هم می‌چسبند می‌توان خواند و بیشتر به این مدل علاقه دارند.
غالبا هم انواع تفسیر قرآن است یا گاهی مجلدات بحارالانوار. قاعدتا اگر صاحب کتابخانه یکی از کتاب‌ها را در دست داشته باشد نظم باید به هم بخورد ولی ندیده‌ام موردی این گونه باشد.
دو سه بار خواستم بر این گونه عکس‌ها مکث کنم اما بیم داشتم موجب سوء‌تفاهم شود ولی این بار که آقای سید محمد علی ابطحی تصویری از سفر خود به قم به همراه آقای سید هادی خامنه ای و از دفتر مجمع محققین و مدرسین حوزۀ علمیه قم منتشر کرد چون کاملا این نکته در عکس واضح است و اصول‌گرایان و اقتدارگرایان هم نه تنها روی مجمع محققین مثل جامعه مدرسین حساسیت ندارند بلکه آن را تشکیلات سیاسی اصلاح طلب می‌دانند که به موازات جامعۀ مدرسین فعالیت می‌کند این اشاره بی خطر است!
در همین تصویر هر قفسه را یک عنوان ولی در جلدهای بسیار به خود اختصاص داده و همه هم تفسیرند.
به این بهانه چند نکته قابل یادآوری است:
1.سلیقه هر کسی و شخصیتی قطعا محترم است اما این که پشت سر غالب روحانیون تنها مجموعه تفسیر قرآن را ببینیم این پرسش را ایجاد می‌کند که آیا اینها را خریده‌اند یا هدیه گرفته‌اند و اگر اهل کتاب خریدن و خواندن هستند چرا جای موضوعات دیگر خالی است؟
2. روحانیون ما بعد از ورود به قدرت یا خروج از آن پس از حذف‌های مکرر سیاسی در بیشتر زمینه های سیاسی و حقوقی و اجتماعی و روان‌شناسی و دیپلماسی نظر می دهند و به گواه شبکه های متعدد مقوله ای نیست که در آن کارشناسی نکنند. حتی وارد مباحث پزشکی و معماری و اقتصادی هم می شوند.
با این حساب جای کتاب‌هایی که در این زمینه مطالعه کرده‌اند کجاست؟
سوء تفاهم نشود. مراد، آقایان حاضر در تصویر نیستند که اتفاقا همه روحانیون نواندیش و اهل پرسش با دیدگاه انتقادی هستند و خود ابطحی هم مدرن شده است.
خصوصا اعضای ارشد مجمع محققین و چهره های چون فاضل میبدی و آیت‌الله ایازی و این آخری گاه یادآور مرحوم طالقانی است. بحث بر سر دکور کتابخانه‌هاشان و تکراری بودن مجلدات و چینشی است که نشان می‌دهد انگار به آن دست نمی‌زنند!
3. وقتی در تلویزیون‌های فارسی زبان یا غیر فارسی زبان با کارشناسی صحبت می‌کنند که استاد دانشگاه است یا پژوهشگر پشت سر آنها هم معمولا کتاب است ولی هیچ گاه قطاری از کتاب‌ها را به این صورت نمی‌بینیم و معمولا چون جا کم می‌آید روی کتاب‌ها هم به شکل تقریبا نامنظم کتاب چیده شده یا یکی باز است. در اینجا اما قفسه‌ها مرتب چیده شده! شاید به خاطر همین برخی از تازه به دوران رسیده‌ها به جای خود کتاب دکورهایی چوبی یا پلاستیکی به این صورت می‌گذارند تا بوفه یا کتابخانه را پر کنند!
شأن این آقایان البته اجل است و چون مجمع محققین و مدرسین است و مثل جامعه مدرسین وضعیت قدسی ندارند می‌توان نقد کرد.
4. جای خالی بحارالانوار احتمالا به خاطر این است که دو جلد آن در زمان مرحوم امام منع شده بود تا به اختلاف شیعه و سنی دامن نزند و به نظر می‌رسد این رویه در دوران رهبری آیت‌الله خامنه‌ای هم ادامه یافت. وقتی دو جلد نباشد جلوه بیرونی به هم می‌خورد.
5. استاد محمد مجتهد شبستری بر تجربۀ ایمانی شخصی تأکید دارد. در قبال قرآن هم آنچه خود درمی‌یابیم لذت دیگری دارد. نهایت این است که از ترجمه مورد اعتماد مدد می‌جوییم ولی این که فهم خودمان از قرآن را به تفاسیر گره بزنیم لذت کشف را از ما می‌گیرد. ضمن این که نیاز به تفاسیر حجیم نیست و اگر هم باشد تفسیر المیزان کفایت می‌کند.
مرحوم طالقانی قایل به زبان ساده و همه‌کس‌فهم بود و می‌گفت در زمان پیامبر تعداد باسوادها به 20 نفر هم نمی رسید وقتی مردمان آن زمان درک می کردند برای ما هم قابل درک است و نباید زیاد پیچیده کرد و از این رو "پرتوی از قرآن" او متفاوت است.
6. این گونه تصاویر برانگیزانندۀ این پرسش است که آیا آقایان تنها کتاب های دینی می‌خوانند؟ اما در گزارشی که مجله "عصر اندیشه" چند سال پیش دربارۀ آقای سیستانی منتشر کرده بود درباره ایشان نوشته بود مطالعات گسترده ادبی هم دارند و کتابخانه ایشان هم دکوری نبود.
آیت‌الله شهید خامنه‌ای نیز در سال 64 در زمان ریاست جمهوری گفته بودند تا 20 سالگی 1000 رمان خوانده‌اند.
خاطرات ایشان در شماره 6 فصل‌نامه گواه هم منتشر شده. تصاویر کتابخانه ایشان هم که احتمالا در حمله 9 اسفند به کلی از بین رفته و سوخته شباهتی به این کتابخانه‌های دکوری نداشت و بعید نبود چند جلد از اشعار شاملو هم در آن باشد چون شیفته کلمات بودند.
با این وصف چرا در کتابخانه‌های آقایان اگر هم به جلدهای پشت سرهم علاقه دارند نشانی از دیوان شمس و آثار سعدی نیست؟
یا دارند ولی آنها را در ویترین عرضه نمی‌کنند؟
البته کتاب گران شده و ارزش تفاخری و دکوری هم پیدا کرده و دوستی می‌گفت همسرم همیشه از کتاب‌های من می‌نالید ولی هفته قبل دیدم 7 جلد خاطرات اسدالله علم را در بوفه گذاشته به جای کاسه بشقاب کریستال! پرسیدم فرهنگ‌دوست شدی؟ پاسخ داد: تصادفی در شهر کتاب دیدم قیمت این 7 جلد 10 میلیون تومان شده!
فهمیدم خیلی بیشتر از آن بلورها می‌ارزد!
با این وصف اگر به خاطر قیمت و زیبایی است تاریخ تمدن را قطار کنید! قرآن، مقدس است و یک جلد بیشتر نیست اما تفسیر من و شما و هر کس دیگر از آن قداست ندارد. هر چند زحمت‌شان مأجور است.
با خود قرآن باید انس گرفت و تصور کرد خود ما مخاطب آن هستیم. اگر مشکلی در فهم بود ترجمه‌های روان می‌تواند کمک کند. البته نه هر ترجمه‌ای چون مرحوم الهی قمشه‌ایِ پدر پرانتز باز می‌کرد و کلی کلمه لای آن پرانتز می گذاشت که در آیه نیست یا مرحوم خانم دکتر صفارزاده آیه «الرجال قوامون علی‌النساء» را که در فارسی هم قابل درک است این گونه ترجمه کرده: مردان، پیشکار زنان‌اند!
وقتی با ترجمه این کار را می‌کنند و مثلا مشارالیها سجده را هم تعظیم ترجمه کرده حساب کنید در تفسیر که دست‌شان باز است چه می‌کنند.
البته این متن دربارۀ تفاسیر نیست. دربارۀ قطار کردن نمایشی دوره های کتاب ها پشت سر آقایان روحانیون است به شکلی که عنوان کتاب خوانده شود ولابد دست نمی‌زنند چون ترتیب آنها به هم می خورد!
به قصد مکث بر این است که چرا همه کتابخانه را با دوره ها پر کرده‌اند؟ یعنی مجلات فکری نمی‌خوانند؟ اقلا دوره‌های آنها را بگذارند. من هم در کتابخانه مجلات فکری و بی تاریخ مصرف را کنار هم گذاشته‌ام مثلا آدینه‌های قدیم و سال‌نامه دنیا از سال 40 تا 55 که دیگر دارند می‌پوسند یا مجلدات مهرنامه و سیاست‌نامه و اندیشه پویا و البته دوره‌های سالانه امید جوان در جای دیگر اما نه این که به هم بچسبند تا حروف اسم‌شان مثل لوگوی همشهری کنار هم قرار گیرد.
شاید هم این جور کتاب‌ها را در اتاق دیگری گذاشته‌اند چون مثل این دوره‌های مجلد خوشگل نیستند!
بار دیگر باید تذکر داد انتخاب این عکس به این خاطر است که خیال‌مان از آقای ابطحی و مجمعی‌های فاضل قم راحت است و مثل باقی مدعی قداست نیستند و گرنه خیلی پیش از این می‌خواستم به این قضیه بپردازم!