عصر ایران - مخالفان مذاکره و تفاهم اسلام‌آباد تقریباً هر روز درباره خطرات توافق، بدعهدی آمریکا و احتمال امتیازدهی ایران هشدار می‌دهند. بخشی از این نگرانی‌ها قابل بررسی است و سابقه آمریکا را نیز نمی‌توان نادیده گرفت. اما در میان این انتقادها، یک پرسش اساسی بی‌پاسخ مانده است. راه‌حل مخالفان برای پایان‌دادن به وضعیت «نه جنگ، نه صلح» چیست؟ این پرسش اهمیت بیشتری پیدا می‌کند، زیرا پایان‌دادن به این وضعیت صرفاً خواسته دولت یا تیم مذاکره‌کننده نیست. رئیس‌جمهور اعلام کرده است که مقام معظم رهبری بر پایان وضعیت نه جنگ، نه صلح تأکید کرده‌اند. همچنین پیش‌تر مأموریت پیگیری شروط ایران برای پایان جنگ و خروج از این وضعیت به دبیر شورای عالی امنیت ملی سپرده شده بود. بنابراین، موضوع با یک سلیقه سیاسی یا برداشت جناحی مواجه نیست، بلکه با یک جهت‌گیری کلان در سطح تصمیم‌گیری کشور روبه‌رو هستیم.
وضعیت نه جنگ، نه صلح به معنای امنیت و آرامش نیست. در این شرایط، سایه جنگ بر کشور باقی می‌ماند، اما امکان برنامه‌ریزی برای صلح و ثبات نیز وجود ندارد. سرمایه‌گذار نمی‌تواند برای آینده تصمیم بگیرد، بازار به اخبار سیاسی و نظامی واکنش نشان می‌دهد، هزینه تجارت و حمل‌ونقل افزایش می‌یابد و دولت ناچار است منابع خود را صرف آمادگی برای بحرانی نامعلوم کند. ادامه این وضعیت، علاوه بر اقتصاد، روان جامعه و قدرت تصمیم‌گیری کشور را نیز فرسوده می‌کند. دشمن هم می‌تواند بدون ورود به جنگی پرهزینه، ایران را در وضعیت آماده‌باش دائمی نگه دارد. بنابراین خروج از این شرایط یک ضرورت امنیتی، اقتصادی و اجتماعی است، نه خواسته‌ای جناحی.
مسئله این نیست که مخالفان درباره خطرات توافق سؤال می‌کنند. نقد مذاکره حق هر جریان سیاسی است. مشکل آنجاست که آنان فقط هزینه توافق را می‌بینند و درباره هزینه ادامه وضع موجود سکوت می‌کنند. اگر تفاهم اسلام‌آباد نامطلوب است، جایگزین آن چیست؟ اگر مذاکره نباید ادامه پیدا کند، راه خروج از وضعیت فعلی کدام است؟ آیا بازگشت به جنگ را پیشنهاد می‌کنند یا خواهان ادامه بلاتکلیفی هستند؟ اگر راه سومی وجود دارد، سازوکار عملی آن چیست؟ مخالفت با یک راهبرد زمانی معتبر است که با ارائه راهی جایگزین همراه باشد. نمی‌توان مذاکره را رد کرد، مسئولیت جنگ را نپذیرفت و هزینه‌های ادامه بلاتکلیفی را نیز نادیده گرفت.
پایان وضعیت نه جنگ، نه صلح به معنای پذیرش هر توافقی نیست. سیاست کشور باید هم‌زمان دو هدف را دنبال کند. حفظ حقوق و منافع ملی و پایان‌دادن به وضعیت فرسایشی. محمدباقر قالیباف نیز در گفت‌وگو با الجزیره بر ضرورت پایان وضعیت نه جنگ، نه صلح تأکید کرد و تقویت بازدارندگی پایدار را در کنار مسیر دیپلماسی ضروری دانست. بنابراین راهبرد مورد بحث نه توافق به هر قیمت است و نه جنگ به هر قیمت، بلکه ترکیبی از قدرت دفاعی، بازدارندگی، دیپلماسی و مطالبه حقوق ملی است. مذاکره از موضع قدرت نیز با مذاکره از سر ضعف تفاوت دارد. دیپلماسی می‌تواند یکی از ابزارهای تبدیل قدرت ملی به دستاوردهای سیاسی و اقتصادی باشد.
موضوع اصلی نباید به اشخاص و رقابت‌های سیاسی میان پزشکیان، قالیباف یا مذاکره‌کنندگان محدود شود. مسئله این است که کشور نمی‌تواند برای مدت نامحدود در شرایطی بماند که نه جنگ پایان یافته و نه صلح برقرار شده است. مخالفان تفاهم اسلام‌آباد باید به سه پرسش پاسخ دهند. نخست اینکه راه عملی آنان برای اجرای دستور رهبر معظم انقلاب چیست؟ دوم اینکه چگونه می‌خواهند بدون مذاکره، طرف مقابل را به پذیرش حقوق ایران وادار کنند؟ سوم اینکه مسئولیت هزینه‌های اقتصادی، امنیتی و اجتماعی ادامه وضعیت موجود را چه کسی می‌پذیرد؟
نمی‌توان هر تلاش برای توافق را سازش نامید و هم‌زمان درباره جایگزین آن سکوت کرد. بحث اصلی این نیست که چه کسی بیشتر از آمریکا انتقاد می‌کند، بلکه این است که چه راهی می‌تواند هم حقوق و عزت ایران را حفظ کند و هم کشور را از بلاتکلیفی فرساینده خارج سازد. مخالفان تفاهم اسلام‌آباد اگر راه بهتری دارند، باید آن را روشن، عملی و مسئولانه ارائه کنند. در غیر این صورت، مخالفت آنان نه ارائه یک سیاست جایگزین، بلکه به معنای پذیرش ادامه همان وضعیتی است که بر ضرورت پایان‌دادن به آن تأکید شده است.