عصر ایران - یکی از مجسمه های کمیاب و ارزشمند آمادئو مودیلیانی (Amedeo Modigliani)، هنرمند برجسته ایتالیایی، قرار است در ماه نوامبر 2026 در حراجی فیلیپس نیویورک به فروش گذاشته شود. این اثر سنگی که بیش از یک قرن پیش ساخته شده، با برآورد قیمتی بین 28 تا 35 میلیون دلار وارد حراج خواهد شد و به دلیل قدمت، اهمیت هنری و حضور طولانی مدت در یک مجموعه خصوصی، توجه بازار جهانی هنر را به خود جلب کرده است.
این مجسمه با نام فرانسوی تت (Tête) به معنای «سر»، یکی از آثار شاخص مودیلیانی در حوزه مجسمه سازی محسوب می شود. اهمیت آن تنها به ارزش مالی بالا محدود نیست؛ بلکه این اثر نمونه ای برجسته از تلاش هنرمند برای ترکیب سنت های هنری تمدن های باستانی با زبان بصری مدرنیسم در آغاز قرن بیستم است.
مجسمه Tête در فاصله سال های 1911 تا 1912، از یک قطعه سنگ آهک ساخته شده است. این اثر حدود 73.7 سانتی متر ارتفاع، 30.5 سانتی متر عرض و 22.9 سانتی متر عمق دارد و از نظر ابعاد، یکی از نمونه های بزرگ باقی مانده از مجموعه سرهای سنگی مودیلیانی به شمار می رود.
یکی از ویژگی های مهم این اثر، سابقه نگهداری آن است. مجسمه بیش از پنج دهه در اختیار یک مجموعه دار خصوصی و خانواده او قرار داشته و تاکنون هیچ گاه در یک حراج عمومی عرضه نشده است. به همین دلیل، حراج پیش رو نخستین حضور آن در بازار بین المللی هنر خواهد بود؛ اتفاقی که فرصت کم نظیری برای مجموعه داران علاقه مند به آثار مودیلیانی فراهم می کند.
حراجی فیلیپس این مجسمه را با قیمت تخمینی 28 تا 35 میلیون دلار عرضه کرده است. این رقم در صورت تحقق، تت را به یکی از گران ترین مجسمه های فروخته شده در حراجی فیلیپس تبدیل خواهد کرد. این اثر همچنین عنوان گران ترین مجسمه عرضه شده در حراج نوامبر این مجموعه را به خود اختصاص داده است.
اگرچه آمادئو مودیلیانی بیشتر به خاطر نقاشی های پرتره و پیکره های زنانه با چهره های کشیده و چشم های بادامی شناخته می شود، مجسمه سازی بخش مهمی از مسیر هنری او بود. او در اوایل قرن بیستم و به ویژه بین سال های 1911 تا 1914، دوره ای را تقریبا به طور کامل به خلق آثار سه بعدی اختصاص داد.
آشنایی و دوستی نزدیک او با کنستانتین برانکوزی، مجسمه ساز برجسته رومانیایی، نقش مهمی در شکل گیری این مسیر داشت. مودیلیانی به جای آنکه ابتدا طرح خود را با گل یا مواد نرم بسازد و سپس به سراغ سنگ برود، مستقیما روی بلوک های سنگی کار می کرد و با تراشیدن تدریجی آن ها، فرم مورد نظرش را از دل سنگ بیرون می آورد.
او در این آثار از هنر تمدن های باستانی، به ویژه هنر مصر باستان، تمدن سیکلادی و هنر آفریقا الهام گرفت. نتیجه این تاثیرات، شکل گیری سبکی متمایز بود که در آن صورت ها کشیده، خطوط ساده و هندسی و جزئیات چهره به حداقل می رسیدند. این ویژگی ها به مجسمه های او حالتی آرام، رازآلود و فراتر از زمان می بخشند.
مجموعه سرهای سنگی مودیلیانی تنها مجموعه ای از پرتره های مستقل نبود. او چشم اندازی بزرگ تر در ذهن داشت که از آن با عنوان «معبد زیبایی» یاد می کرد. در این طرح، سرهای سنگی قرار بود در کنار پیکره های موسوم به کاریاتید (Caryatids) قرار بگیرند؛ پیکره هایی انسانی که در معماری به جای ستون برای نگهداری بخش هایی از ساختمان استفاده می شوند.
مودیلیانی تصور می کرد این سرها و پیکره ها می توانند به صورت یک مجموعه معماری و هنری در کنار یکدیگر قرار بگیرند و فضایی با هویتی معنوی و زیبایی شناختی خلق کنند. با این وجود، این پروژه هرگز به شکل مورد نظر او اجرا نشد و تنها تعدادی از مجسمه های مرتبط با آن باقی ماندند.
گفته می شود مودیلیانی در زمان کار روی این آثار، به آن ها نگاهی فراتر از مجسمه های تزئینی داشت و در پی خلق نوعی زبان هنری جهانی بود؛ زبانی که بتواند سنت های هنری شرق و غرب را به یکدیگر پیوند دهد.
تعداد مجسمه های سنگی شناخته شده مودیلیانی بسیار محدود است. بر اساس اطلاعات منتشر شده از سوی فیلیپس، این هنرمند در طول زندگی خود حدود 28 مجسمه سنگی خلق کرد که بیشتر آن ها امروزه در موزه های معتبر جهان نگهداری می شوند؛ از جمله موزه هنر مدرن نیویورک، موزه گوگنهایم، تیت لندن و مرکز پمپیدو پاریس.
در نتیجه، نمونه هایی که همچنان در اختیار مجموعه داران خصوصی قرار دارند، بسیار کمیاب هستند. از سوی دیگر، عرضه نشدن قبلی تت در حراجی های عمومی و نگهداری آن در یک مجموعه خصوصی برای بیش از نیم قرن، بر جذابیت این اثر برای خریداران بالقوه افزوده است.
قرار است این مجسمه در حراج شبانه هنر مدرن و معاصر فیلیپس در نیویورک، در تاریخ 17 نوامبر 2026 عرضه شود. پیش از حراج نیز علاقه مندان فرصت داشته اند آن را در محل نمایش آثار فیلیپس در خیابان پارک نیویورک مشاهده کنند.
باید دید آیا این اثر می تواند به سقف برآورد قیمتی 35 میلیون دلاری خود برسد یا رقابت میان مجموعه داران، ارزش نهایی آن را به رقمی بالاتر خواهد رساند. در هر صورت، بازگشت یکی از مجسمه های شاخص مودیلیانی به بازار هنر پس از بیش از پنج دهه، یکی از اتفاقات قابل توجه حراج های پاییز 2026 محسوب می شود.
تنظیم و ترجمه: محمدمهدی حیدرپور