عصر ایران - علم بهتر است یا ثروت؟ پرسشی است که شاید در حال حاضر در جامعه ما پاسخش کاملاً واضح باشد؛ اما اگر کمی به گذشته و به نقاط دیگر جهان سفری کنیم به پاسخی متفاوت خواهیم رسید.
برای برخی از افراد علم در جایگاه والاتری قرار دارد. این یک شعار نیست! برخی از دانشمندان حاضر شدند بر روی خودشان آزمایش دهند تا نتیجه کار خود را بررسی کنند. به احترام این افراد باید بگویم که تاریخ وامدار این دانشمندان است. در ادامه با دانشمندانی آشنا خواهید شد که جانشان را به خطر انداختند و از جان خود مایه گذاشتند؛ برای آنها علم مهمتر بود:
این محقق آمریکایی بر روی اختلالات خود ایمنی بدن کار میکرد. شخصی به بیماری «پورپورای ناشناس کاهش پلاکت» مبتلا بود و ویلیام نیز خون آن شخص را به خود منتقل کرد تا نشان دهد «بیماری» عامل نابودشدن پلاکتهای خون است.
او یک شیمیدان و متخصص امور بهداشتیِ اهل آلمان در ایالت باواریا بود. پتنکوفر اسهال یک مرد وبا زده را نوشید تا نشان دهد که میکروبها تنها پس از تماس با زمین آلوده میشوند. اما پس از این آزمایش او متوجه شد که اشتباه میکرده است.
ولز یک دندانپزشک آمریکایی در کانکتیکات آمریکا بود که برای اولین بار «نیتروز اکساید» یا «گاز خنده» را در دندانپزشکی استفاده کرد. او سپرده بود که هنگام خارج کردن یکی از دندانهایش هنگام بیهوشی از این ماده استفاده شود. امروزه از گاز خنده در پزشکی برای القاء و ادامه بیهوشی مصرف میشود.
نیکولا برای اینکه تجربه و تاثیرات دار زدن را بهتر بفهمد، چندین بار خودش را دار زد. البته چندین نفر در کنارش بودند تا او را در آخرین لحظات نجات دهند. او یک پزشکی قانونی اهل رومانی بود و برای کار خود باید به درستی میدانست تا حکم اشتباه صادر نکند.
این فيزيولوژیست اسکاتلندی به کرات از خود به عنوان یک موش آزمایشگاهی استفاده میکرد تا تاثیرات تنفس ترکیبات گوناگون هوا و گازها را آزمایش کند. او حتی چندین بار از پسر خود «جک» نیز در آزمایشهایش استفاده میکرد.
پییر کوری فیزیکدان فرانسوی و از پیشگامان بلورشناسی، مغناطیس و رادیواکتیویته بود. او برای اینکه تاثیر رادیوم بر روی پوست را بسنجد با کمک یک بند تکهای از آن را بر روی بازوی خود بست. سوزش ناشی از آن این ایده را مطرح کرد که میتوان از مواد رادیواکتیو برای درمان بافتهای معیوب مانند تومورها استفاده کرد.
بری مارشال پزشک اهل استرالیا و برنده جایزه نوبل فیزیولوژی و پزشکی در سال ۲۰۰۵ است. مارشال باکتری «هلیکوباکتر پیلوری» کشت شده در آزمایشگاه را نوشید تا ثابت کند دلیل زخم معده باکتری است و نه استرس یا غذای تند.
این محقق آمریکایی به ایمنی برخوردهای هوایی کمک شایانی کرد. او تاثیرات کاهش سرعت شدید را بر روی بدن انسان آزمایش کرد. جان پل استَپ خود را به یک راکت سورتمهای بست به سرعت ۱۰۰۰ کیلومتر بر ساعت رسید. در این نقطه بود که ترمز کرد و تاثیرات کاهش سرعت شدید را بررسی کرد.
«کاتتریزاسیون قلبی» روشي شامل عبور دادن يک لوله از ميان رگهاي خوني و تزريق ماده رنگي براي پيداکردن محل انسداد است. این روش توسط فورسمان آلمانی در سال ۱۹۲۹ ابداع شد. او یک لوله لاستیکی بسیار باریک را وارد سیاهرگی در دست چپ خود کرد و سپس آن را به سمت قلب فرستاد.
زیستشناس، کاراندامشناس و کشیش کاتولیک ایتالیایی بود که در زمینه مطالعه تجربی عملکرد بدن تلاشهای فراوانی کرد. او چندین چیز عجیب را بلعید! برای نمونه چند لوله چوبی حفرهدار یا چند استخوان را در کیسههای پارچهای کوچک گذاشت و بلعید تا آزمایش کند که چگونه ترشحات معده غذا را هضم میکنند.
اگرچه امروزه به دلیل وجود کمیتههای اخلاق پزشکی و پروتکلهای سختگیرانه، دانشمندان دیگر مجاز به انجام چنین آزمایشهای خطرناکی روی خود نیستند، اما میراث این ۱۰ نفر همچنان ستونهای پزشکی مدرن را نگه داشته است. فداکاری آنها ثابت کرد که:
اثبات سریع فرضیه: در زمانهایی که جامعه علمی در برابر ایدههای نو (مثل منشأ باکتریایی زخم معده) مقاومت میکرد، آزمایش بر خود تنها راه متقاعد کردن جهان بود.
دقت در نتایج: افرادی مثل نیکولا مینوویچی یا جان پل استپ با درک مستقیم درد و فشار فیزیکی، توانستند ابزارهای ایمنی و سیستمهای قضایی دقیقتری را پایه گذاری کنند.
این جدول خلاصهای از آن چیزی است که این قهرمانان با به خطر انداختن جان خود، به دنیای امروز ما هدیه دادند:
| نام دانشمند | عمل فداکارانه (آزمایش بر خود) | دستاورد و میراث برای بشر امروز |
| ورنر فورسمان | وارد کردن لوله به قلب خود | آنژیوگرافی و کاتتریزاسیون قلب؛ نجات میلیونها بیمار قلبی |
| بِری مارشال | نوشیدن باکتری هلیکوباکتر | درمان قطعی زخم معده با آنتیبیوتیک |
| هارس ولز | جراحی دندان روی خود با گاز خنده | بیهوشی مدرن؛ پایان عصر جراحیهای دردناک |
| جان پل استپ | ترمز در سرعت ۱۰۰۰ کیلومتر بر ساعت | ایمنی پرواز و کمربند ایمنی؛ نجات جان مسافران و خلبانان |
| پییر کوری | بستن رادیوم به بازوی خود | رادیوتراپی؛ کشف روشی برای نابودی تومورهای سرطانی |
| نیکولا مینوویچی | چندین بار دار زدن خود | پزشکی قانونی مدرن؛ دقت در صدور احکام قضایی |
| جان اسکات هولدهین | تنفس گازهای سمی و خطرناک | درک فیزیولوژی تنفس و ایمنی در معادن و غواصی |
| ویلیام هارینگتون | انتقال خون آلوده به خود | کشف مکانیسم بیماریهای خودایمنی خون |
| لاتزارو اسپالانتسانی | بلعیدن اشیاء و کیسههای پارچهای | درک فرآیند هضم غذا و عملکرد اسید معده |
| ماکس پتنکوفر | نوشیدن محتویات وبا زده | بهداشت عمومی؛ هرچند اشتباه کرد، اما اهمیت بهداشت محیط را نشان داد |
کدام یک از این دانشمندان به خاطر آزمایش روی خود نوبل گرفتند؟ بِری مارشال و ورنر فورسمان هر دو موفق به دریافت جایزه نوبل شدند.
آیا آزمایش بر خود هنوز در علم قانونی است؟ امروزه محققان باید مجوزهای بسیار سختی دریافت کنند و معمولاً آزمایش بر خود به عنوان "مرحله اول" شناخته نمیشود و جای خود را به شبیهسازیهای کامپیوتری و تستهای بالینی داده است.