عصر ایران - امروزه با نگاهی به وبسایتهای مرجع فضایی مانند ناسا، متوجه میشویم که هر روز فصلی جدید از کتاب کیهان گشوده میشود. با جهش تکنولوژی، ستارهشناسی از یک علم رصدی ساده به سفری هیجانانگیز در اعماق زمان و فضا تبدیل شده است. اعدادی که از فواصل، ابعاد و جرم اجرام آسمانی میشنویم، گاه چنان فراتر از درک ماست که مرز بین واقعیت و داستانهای تخیلی ژولورن را از بین میبرد.
در این مقاله، قدرتمندترین و بزرگترین ساختارهای شناخته شده هستی را بر اساس آخرین یافتههای علمی بررسی میکنیم.
در صورت فلکی "مارافسای"، ابری مولکولی به نام Barnard 68 وجود دارد که به آن «شکاف فضایی» میگویند. این ابر تیره که ۵۰۰ سال نوری با ما فاصله دارد، نمونهای بارز از یک گلبول بوک (Bok globule) است.
ویژگی منحصربهفرد: این توده چنان از غبار متراکم شده که در طیف نور مرئی کاملاً کدر است و هیچ نوری از ستارگان پشت خود را عبور نمیدهد. دمای داخلی آن حدود ۲۵۷- درجه سانتیگراد است که تنها چند درجه با صفر مطلق فاصله دارد.
اگرچه سالها VY Canis Majoris بزرگترین ستاره پنداشته میشد، اما امروزه ستاره Stephenson 2-18 رکورددار است. این ابرستاره سرخ در فاصله ۲۰ هزار سال نوری از زمین قرار دارد.
ابعاد باورنکردنی: شعاع این ستاره حدود ۲۱۵۰ برابر خورشید ماست. اگر آن را در مرکز منظومه شمسی قرار دهیم، نه تنها زمین و مشتری، بلکه مدار زحل را نیز به طور کامل میبلعد!
این ستاره کهنسالترین جرم نقطهای شناخته شده در کیهان است.
شناسنامه: با سنی در حدود ۱۴.۵ میلیارد سال (با ضریب خطای ۰.۸)، این ستاره اندکی پس از انفجار بزرگ (Big Bang) شکل گرفته است. مطالعه بر روی این ستاره به دانشمندان کمک کرد تا درک دقیقتری از ترکیب اولیه کیهان و عناصر سبک آن به دست آورند.
در فاصله ۲۰ هزار سال نوری از ما، ستارهای قرار دارد که قویترین میدان مغناطیسی کشف شده تا به امروز را داراست. این ستاره که ۳۵ برابر خورشید جرم دارد، میدانی مغناطیسی تولید میکند که ۲۰,۰۰۰ بار قویتر از خورشید است. این نیرو چنان عظیم است که هالهای از ذرات به دام افتاده به دور آن، ساختاری شبیه به سپرهای حفاظتی فیلمهای علمی-تخیلی ایجاد کرده است.
زمانی سیاهچاله NGC 1277 بزرگترین پنداشته میشد، اما امروز سیاهچاله خوشه کهکشانی Phoenix A در صدر قرار دارد.
جرم هولناک: این سیاهچاله جرمی معادل ۱۰۰ میلیارد برابر خورشید دارد!
مقیاس: افق رویداد این سیاهچاله به قدری وسیع است که کل منظومه شمسی ما در برابر آن مانند یک نقطه کوچک در یک اقیانوس است.
این ساختار هندسی کامل که توسط تلسکوپ هابل ثبت شده، ناشی از یک سیستم ستارهای دوقلو در حال مرگ است. گازهای خارج شده از اتمسفر یکی از ستارگان به دلیل چرخش به دور ستاره همدم، هر ۸۰۰ سال یک لایه مارپیچی جدید ایجاد میکند که شبیه به یک اثر هنری در خلأ میدرخشد.
این ساختار چنان عظیم است که قوانین اولیه کیهانشناسی را به چالش میکشد. LQG زنجیرهای از کوازارها (هستههای فعال کهکشانی) است که ۴ میلیارد سال نوری طول دارد.
درک مقیاس: اگر با سرعت نور (۳۰۰ هزار کیلومتر در ثانیه) حرکت کنید، ۴ میلیارد سال طول میکشد تا از یک سر این ساختار به سر دیگر آن برسید. این بزرگترین الگوی ماده است که بشر تا به امروز در تار و پود هستی کشف کرده است.