بستر اقیانوس باستانی «نئوتتیس» حالا در زیر ایران است

چگونه یک اقیانوس باستانی، خاورمیانه کنونی را شکل داد؟

پس از از میان رفتن اقیانوس نئوتتیس، پوسته اقیانوسی آن به زیر قاره اوراسیا فرو رفت. در همین حال، بخش قاره‌ای صفحۀ عربی که امروزه عراق و عربستان سعودی را تشکیل می‌دهد، به دنبال آن کشیده شد و در نهایت با اوراسیا برخورد کرد. این برخورد منجر به شکل‌گیری کوه‌هایی شد که فشار آن‌ها پوسته اطراف را به سمت پایین فشرد و یک فرورفتگی ایجاد کرد.

در طول میلیون‌ها سال، این کوه‌ها دچار فرسایش شدند و رسوبات آن‌ها در این فرورفتگی تجمع یافت و در نهایت دشت بین‌النهرین را شکل داد؛ دشتی که رودهای دجله و فرات در آن جریان دارند.

دکتر رناس کوشناو و همکارانش در بررسی‌های خود دریافتند که در بخش جنوب شرقی این دشت، لایه‌ای غیرمعمول از رسوبات به ضخامت ۳ تا ۴ کیلومتر وجود دارد. آن‌ها با نقشه‌برداری از منطقه و استفاده از مدل‌سازی رایانه‌ای متوجه شدند که وزن کوه‌ها به‌تنهایی نمی‌تواند چنین فرورفتگی عمیقی را توضیح دهد. در عوض، یافته‌ها نشان می‌دهند که این منطقه تحت تأثیر بقایای صفحه اقیانوسی نئوتتیس قرار دارد که همچنان در حال فرو رفتن در گوشته زمین است. با این حال، این صفحه همزمان در حال گسسته شدن نیز هست.

کوشناو توضیح می‌دهد: «به سمت ترکیه، این فرورفتگی رسوبی کم‌عمق‌تر می‌شود، که نشان می‌دهد در این بخش صفحه جدا شده و نیروی کشش رو به پایین کاهش یافته است».

درک این فرآیندها می‌تواند به جستجوی منابع طبیعی مانند آهن، فسفات و مس که در سنگ‌های رسوبی تشکیل می‌شوند کمک کند. همچنین، گسل‌هایی که در اثر برخورد صفحات عربی و اوراسیایی شکل گرفته‌اند، عامل زمین‌لرزه‌های بزرگ و مرگبار در این منطقه هستند.