فیلم کره‌ای "مادر" ؛ جهانی ترین چهرۀ عشق و جنون

عصر ایران- نشست نقد و تحلیل فیلم Mother ساخته بونگ جون‌هو در فرهنگ‌سرای اندیشه برگزار شد؛ مینو خانی، مدرس و منتقد سینما، و محسن سلیمانی فاخر، کارشناس و منتقد سینما، به واکاوی بازنمایی مادر، خشونت طبقه، ضعف نهادهای نظارتی و فروپاشی اسطوره مادری در این فیلم پرداختند. 

در این نشست، بر نقش عشق افراطی، ساختارهای معیوب عدالت و تصویر مادرِ در بستر جامعه‌ای بی‌پناه تأکید شد.

مادر به فرهنگ یا سرزمین خاصی تعلق ندارد 

مینو خانی، مدرس و منتقد سینما با اشاره به اینکه فیلم به‌گونه‌ای ساخته شده که «شخصیت‌ها مخاطب را می‌بلعند»، گفت: «دست به قتل زدن این مادر ناشی از جنون عشق به فرزند است؛ زمانی که پیرمرد با شواهد به قاتل بودن پسرش اشاره می‌کند، مادر عنان از دست می‌دهد و مرتکب قتل می‌شود و همین‌جاست که به پذیرش نمی‌رسد و عمل غیرانسانی رخ می‌دهد.»

وی ادامه داد: «دویدن عاشقانه و ایثارگونه مادر در ابتدای فیلم، زمانی که پسرش با یک خودرو تصادف کوچکی می‌کند، نشان می‌دهد این مادر به‌شکلی جنون‌آمیز و بی‌قید و شرط از فرزندش حمایت می‌کند.»

خانی با تأکید بر اینکه «مادر به فرهنگ یا سرزمین خاصی تعلق ندارد» افزود: «ما مادر ایرانی یا فرانسوی نداریم؛ مادر، مادر است و ترکیبی از عشق، علاقه، جنون، ازخودبیگانگی و وابستگی شدید. جمله معروف "مادر نشدی تا بفهمی" شاید عامیانه باشد، اما معنایی متعالی دارد: مادر کاری می‌کند که از هیچ‌کس دیگری برنمی‌آید.»

این مدرس دانشگاه همچنین گفت: «در فیلم، جز یک نمونه مرفه، هرچه می‌بینیم طبقه فرودست بی‌امکانات است و فلاکتی که تجربه می‌کنند. درواقع، تقابل طبقاتی آشکاری وجود ندارد؛ فقر یک وضعیت عمومی است.»

خانی افزود: «سینمای کره مملو از خشونت است؛ نه به این دلیل که جامعه کره تا این حد خشن است، بلکه می‌خواهد خشونت را آشنایی‌زدایی کند. این بازنمایی، تصمیمی کلان و استراتژیک است؛ گویی فیلمساز می‌خواهد به رقیبان خود بفهماند که با او شوخی نکنند.»

وی تصریح کرد: «در جامعه‌شناسی، هر دولت دو ابزار برای کنترل دارد: نهادهای ایدئولوژیک و ابزار سرکوب. بونگ جون‌هو در این فیلم ضعف پلیس را نشانه می‌گیرد؛ نهادی که باید نظم ایجاد کند، اما دچار ناتوانی است. در Mother همین ضعف باعث می‌شود مظنونی به‌جای قاتل معرفی شود.»

او در پایان تأکید کرد: «مادر در فیلم نشان اسطوره‌ای خود را از دست می‌دهد، همان‌طور که پلیس اقتدارش را از دست می‌دهد.»

عدالت ناقص و سیستم قضایی ناتوان، افراد را ناچار می کند خودشان وارد میدان شوند

محسن سلیمانی فاخر، کارشناس و منتقد سینما، گفت: «ژولیا کریستوا، فیلسوف بلغاری، خود را خواهان یک «گفتمان مادری نو» معرفی می‌کند از تفاوتی که جامعه میان «بدن مادرانه» و «بدن زنانه» قائل است سخن می‌گوید.به زعم او بدن مادرانه با عبور از خود، به فداکاری یا عمل غیر اخلاقی  قابل شناسایی است.

او در ادامه اظهار کرد: «در جهانی که عدالت ناقص و سیستم قضایی ناتوان است، مادر ناچار است خود وارد میدان شود؛ چون ساختاری که باید از او حمایت کند، خودش عامل بی‌عدالتی است. وقتی می‌گوییم هر آدمی ممکن است مرتکب قتل شود، این فیلم نشان می‌دهد   هر مادری هم می‌تواند به هیولایی تبدیل شود؛ هیولایی نه از جنس شر، بلکه از جنس عشق افراطی. مادر عبور از اخلاق و عبور از اسطوره مادری است؛ جایی که عشق شدید مادر را به مرزهایی می‌رساند که مخاطب انتظار  ندارد.»

سلیمانی فاخر با اشاره به لایه‌های طبقاتی گفت: «خشونت طبقه در این اثر پنهان اما تعیین‌کننده است. فرودستی مادر، اخلاق او را فرسوده و او را به موجودی چندلایه با انتخاب‌های خاکستری تبدیل می‌کند. روایت فیلم تنها یک معمای جنایی نیست؛ نوعی نگاه کارآگاهیِ اخلاقی است که مادر را هم به حقیقت و هم به ویرانی اخلاقی نزدیک می‌کند.»

 وی درباره شخصیت پسر گفت: «پسر کم‌توان، بازنمایی معصومیتی مخدوش است؛ معصومیتی که جامعه سریع‌تر از دیگران قربانی‌اش می‌کند. فیلم مادر درباره فرد نیست؛ درباره جامعه‌ای است که از افرادش مراقبت نمی‌کند. مادر خسته، پسر کم‌هوش و قربانی بی‌صدا، همگی در ساختاری معیوب گرفتارند. بونگ جون‌هو جهانی اخلاقی و در عین‌حال خاکستری می‌سازد؛ جهانی که خیر و شر در آن مرزی روشن ندارند»

او در پایان گفت: «پایان تکان‌دهنده فیلم و رقص نهایی مادر یک مکانیزم دفاعی است؛ تلاشی برای نادیدن حقیقتی که تحمل آن ممکن نیست. این همان نهایت مادریِ هیولاوار است.»

تبریک عارف به مجید مجیدی: فراتر از یک فیلمساز، سفیر عزت ملی شدید

بیشتر بخوانید:

از خندۀ ناخواسته تا پیام مسأله‌دار؛ دو شکست بزرگ جشنواره

"صدای هند رجب"؛ صدایی که جهان را به سکوت واداشت/ وقتی سینما از ابزار سرگرمی به رسانه بدل می‌شود

موبه مو؛ بی‌منطقی در قلب درام/ شکست موقعیت‌های سخت

انگل؛ بوی فقر و نابرابری/ شبیه "بانو"ی مهرجویی

حذف‌های کوچک، سکوت‌ها و مسئولیت؛ «چیزهایی که می‌کُشی» تماشاگر را محک می‌زند

«کاتارسیس»؛ پدیدۀ کم‌یاب سینمای امروز ایران

«در یک دنیای بهتر»؛ ذات ناهماهنگ جامعۀ دانمارک/ درگیر نژادپرستی

گرن تورینو؛ فیلمی ساده، اما عمیقا انسانی

نقد فیلم کارت به کارتی دامان خودتان را هم خواهد گرفت

تماشاخانه

بارگاه شمس تبریزی ؛ یک استثنا در میراث فرهنگی ایران / هیچ بنایی حتی برج آزادی هم شانسی مثل آن نداشته است

زینب ابوطالبی کجاست ؟ واقعا «جمع کرده از ایران رفته» یا در ایران است ؟ چرا عکس و فیلم نمی‌دهد!

فیلم های دیگر