عطاءالله مهاجرانی و «نقاب دموکراسی» بر چهرۀ غرب

 

برخی از چهره های سیاسی و اتفاقا با سابقه اصلاح طلبی که با هدف حفظ امنیت یا آبرویشان از ایران به غرب مهاجرت کرده‌اند پس از مدتی اقامت در غرب، چنان حرف می‌زنند که انگار به اصل خودشان بازگشته‌اند؛ یعنی به دورانی که هنوز اصلاح‌طلب نشده بودند و منتقد رادیکال جهان غرب بودند. پاسخ‌های آقای مهاجرانی به سؤال‌های صداوسیما نیز چنین سیاقی دارد؛ تا اینکه خبرنگار می‌پرسد: «اتفاقی که افتاد، جدا شدن صف معترضین از آشوبگران بود. تحلیل شما از جداسازی این دو صف چیست؟» مهاجرانی در پاسخ به این سؤال می‌گوید:

 

 

 

 

 

 

 

  کاملا پیداست که در این مصاحبه، آقای مهاجرانی دو ادعای متضاد مطرح کرده. او ابتدا ادعا کرده که کشورهای غرب لیبرال، قبلا "نقاب دموکراسی و حقوق بشر و سکولاریسم" بر چهره داشتند «اما به مرور زمان این نقاب‌ها افتاده {است}.» اما در ادامه به مقامات نظام جمهوری اسلامی توصیه می‌کند لیبرال‌دموکراسی بریتانیا را الگو قرار دهند. یعنی در ایران هم مثل بریتانیا باید «سازماندهی‌های سیاسی، احزاب واقعی و سازمان‌های صنفی را به رسمیت بشناسیم و اجازه دهیم تظاهرات داشته باشند و به این موضوع سخت نگیریم» و «پلیس هم باید بیاید از اعتراضشان حمایت کند.» 

 

   نکتۀ اساسی اما این است که توصیف مهاجرانی از وضعیت سیاسی جامعۀ بریتانیا، تاییدی است بر وجود عقلانیت سیاسی و عدالت سیاسی در این جامعه؛ و این توصیف، پنبۀ ادعای نخستین او را می‌زند. اگر جهان غرب ( به معنی فراتر از دولت ها و مواضع سیاسی) غیردموکراتیک است و فقط نقابی از دموکراسی بر چهره دارد، چه دلیلی دارد که نظام سیاسی ایران برای رعایت عدالت و عقلانیت سیاسی، شهر لندن را الگوی خودش قرار دهد؟ چرا باید مشتی کشور غیردموکراتیک را که فقط ظاهر دموکراتیک دارند، الگو قرار دهیم؟ این رویکرد و اقتباس چه دردی از ما دوا می‌کند؟ اما اگر این اقتباس دردی از ما دوا می‌کند (که می‌کند)، دیگر آن ادعا که غرب لیبرال فقط "نقاب دموکراسی" بر چهره دارد، سخن سستی بیش نیست. دولت در کشوری که صرفا نقاب دموکراسی بر چهره دارد، به صرف رأی 52 درصد واجدین حق رأی، برخلاف میل و نظر خودش، از اتحادیۀ اروپا خارج نمی‌شود. 

 

  دموکراسی اگر در کشوری دامن بگسترد، مهم‌ترین پیامدش این است که اختلافات سیاسی و اقتصادی و فرهنگی ساکنان آن سرزمین، به شکل مسالمت‌آمیز حل‌وفصل می‌شود. حتی اگر برخی از این اختلافات حل‌ناشدنی باشند، دستمایۀ نزاع و کشت‌وکشتار داخلی نمی‌شوند. در مواردی هم کار به خشونت کشیده می‌شود، خشونت حداقلی است. چنانکه زد‌وخوردهای جلیقه‌زردها و پلیس فرانسه را نمی‌توان با وقایع سه سال اخیر سودان مقایسه کرد. 

 

  نکتۀ دیگر اینکه، عطاالله مهاجرانی توضیح نداده است که آیا "احزاب واقعی" و "سازمان‌های صنفی" در ایران مجازند به هر سیاستی که آن را خلاف مصلحت ملی یا ناقض منافع خودشان می‌دانند، تظاهرات اعتراض‌آمیز برپا کنند؟ مهاجرانی گفته است ما فقط «به صورت کلی اعتراض را به رسمیت می‌شناسیم، اما سازماندهی اعتراض به لحاظ سیاسی و واقعی امر دیگری است.» فرض کنیم که مشکل "سازماندهی اعتراض" هم در کشور ما حل شد؛ سؤال این است که حد اعتراض، دست کم از نظر جناب مهاجرانی، کجاست؟ 

 

   مهاجرانی زمانی که وزیر فرهنگ و ارشاد بود و در قیاس با امروز، صدمرتبه لیبرال‌تر به نظر می‌رسید، حتی از مطالعۀ نوشته‌های انتقادی و کارشناسانۀ احمد زیدآبادی در بحث اسرائیل و فلسطین به شدت عصبانی می‌شد. در لندن، طرفداران فلسطین می‌توانند تظاهرات کنند و طرفداران اسرائیل هم چنین حقی دارند. آقای مهاجرانی که به مقام‌های حکومت ایران توصیه کرده است که در موضوع "تظاهرات سیاسی" لندن را الگو قرار دهید، در واقع دارد توصیه می‌کند که به مخالفان حمایت از فلسطین  هم در ایران اجازۀ تظاهرات بدهید؛ حالا چه اندک‌شمار باشند، چه – به قول زیباکلام – پرشمار. 

 

  گاهی آدم سخنی می‌گوید ولی به تبعاتش واقف و پای‌بند نیست. دموکراسی مثل رسانۀ آزاد است. همه در شعار از ضرورت وجود رسانه‌های آزاد دم می‌زنند ولی واقعیت این است که رسانۀ آزاد مایۀ ناخرسندی بسی از سیاسیون و مردم عادی است. مثلا آقای مهاجرانی در همین مصاحبه با تلویزیون ایران در پاسخ به این سؤال که «جایگاه پهلوی به نظر شما و اکنون در پیشگاه و در ذهن مردم ایران چیست؟» می‌گوید:

 

 

  این ادعای مهاجرانی علیه بی‌بی‌سی در حالی مطرح می‌شود که سلطنت‌طلب‌ها از صبح تا شب مشغول بدگویی از بی‌بی‌سی هستند و تقریبا اکثر چهره‌های مشهور این جریان سیاسی ( و یا مریدان رضا پهلوی)، بی‌بی‌سی فارسی را بایکوت کرده و حاضر به مصاحبه با این رسانه نیستند. دلیل این امتناع این است که بی‌بی‌سی در موضوع بررسی عملکرد حکومت پهلوی، انتظارات آن‌ها را نیز مثل انتظارات آقای مهاجرانی برآورده نکرده است.

 

  رسانۀ آزاد در بررسی عملکرد یک حکومت، در مجموع هم عیب آن را می‌بیند هم هنرش را. اما مهاجرانی در ادامۀ پاسخش دربارۀ علل رشد گرایش به پهلوی در ایران، یکسره از حکومت پهلوی بد گفته. یعنی انگار در آن حکومت هیچ نقطۀ قوتی نمی‌بیند. یک سلطنت‌طلب هم یکسره از حکومت پهلوی خوب می‌گوید. گویی که آن حکومت هیچ عیب و ایراد اساسی و بزرگی نداشته. در حالی که رسانۀ آزاد "سوگیری عاطفی" ندارد و در جنگ قدرت هم "بی‌طرف" است؛ بنابراین عجیب نیست که هم به معایب یک حکومت بپردازد و طرفداران آن حکومت را ناراضی کند، هم به محاسن یک حکومت بپردازد و مخالفان آن حکومت را برنجاند. 

 

   در نقد نظرات آقای مهاجرانی در مصاحبه با تلویزیون ایران، سخن‌ها می‌توان گفت اما همین مختصر را با ذکر نکته‌ای دیگر به پایان می‌بریم. عطاالله مهاجرانی معتقد است کشورهای غربی "نقاب دموکراسی" بر چهره دارند و الان هم نقابشان افتاده است. بنابراین جا دارد از ایشان بپرسیم اگر بین بریتانیا و مصر از حیث دموکراتیک‌بودن تفاوتی نیست، یعنی هر دو غیردموکراتیک‌اند، چرا شما از دست راستگرایان وطنی، که مثل خودتان معتقدند دموکراسی در غرب حرف مفتی بیش نیست، به لندن گریختید و به قاهره نرفتید؟ چرا به عربستان نرفتید که در قیاس با انگلیس فضای اسلامی‌تری هم دارد؟ چرا به روسیه یا چین نرفتید که دولت‌هایشان مثل شما "دموکراسی غربی" را دروغی می‌دانند که به خورد خلق‌الله رفته؟ جواب روشن است: عقل نظری شما هر حکمی علیه دموکراسی در غرب صادر کند، عقل عملی‌تان خط بطلانی بر آن می‌کشد. حتی اگر هنگام عزیمت به لندن وزیر مستعفیِ غربگرایی بودید، الان که دیگر دست غرب برایتان رو شده و چهرۀ غرب را "بی‌نقاب" می‌بینید، باز عقل عملی‌تان به شما اجازه نمی‌دهد لندن را برای همیشه به مقصد تهران یا یکی دیگر از پایتخت‌های جهان اسلام ترک کنید.

--------------------------------------------------------------------------------------------------- 

 

*مقالۀ بالا الزاما موضع عصر ایران نیست و انتشار آن به خاطر آن است که آقای دکتر مهاجرانی نگفته دولت‌های غربی و آن هم مشخصا در قضیه غزه یا در مواجهه با تضییقات علیه کشور ما بلکه کلیت جهان غرب را از حیث دموکراسی زیر سؤال برده که شامل جوامع شان هم می‌شود در حالی که منکر نمادها و نمودهای دموکراسی در جوامع غربی نمی توان شد کما این که خود آقای مهاجرانی هم تظاهرات در لندن را مثال آورده و البته آمادگی داریم پاسخ یا توضیح ایشان را هم منعکس کنیم.