«دکتر ژیواگو» روایت یک پزشک متاهل و وسوسه خیانت

عصر ایران ؛ علی نجومی ــ اگر چند دهه ای به عقب برویم یعنی آن زمان که هنوز تیراژ کتاب های داستانی به زیر 1000 عدد نرسیده بود و رمان خواندن عادتی بود پسندیده و فراگیر، متوجه می شویم که ادبیات روسیه جایگاهی بس رفیع و والا در میان کتاب خوان های ایرانی داشت. داستایوفسکی با آثارش نماد انسان دچار تردید در جامعه ای پر از ابهام و سوال بود که سایه سرنوشت همیشه بالای سرش بود.

 جنایات و مکافات با ترجمه بی نظیر مهری آهی هنوز هم نامش مو بر تن آدم سیخ می کند. لئو تولستوی را نگویم که جنگ و صلحش درس شخصیت پردازی در یک بستر تاریخی بود و آناکارنینایش با ترجمه ماندگار سروش خان حبیبی هنوز هم به اعتقاد بسیاری از منتقدان جهانی تراز و معیار رمان نویسی است.

آنتوان چخوف عزیز هم که هنوز کسی نتوانسته است مثل او در عین سادگی، عمیق و انسانی بنویسد و نمایشنامه دایی وانیای او شاهکار درام نویسی محسوب می شود. خب اگر بخواهیم اسم ها را ردیف کنیم حالا حالاها باید بنویسم. مقصود از این مقدمه نه چندان کوتاه این بود که برویم سراغ بوریس پاسترناک عزیز که اهل همین سرزمین پهناور شمالی است و مایه اعتبار ادبیات روسی محسوب می شود. 

او را یگانه ی عالم ادبیات روسیه هم نامیده اند چون هم شاعر اعلایی بود و هم نثرش تنه به تنه بزرگانی چون تولستوی می زد. اما در این میان دکتر ژیواگو رمانی که او در  سال 1957 منتشر کرد نامش را در سپهر ادبی جهان جاودانه ساخت.

پیرنگ قصه

داستان دکتر ژیواگو در سال های ابتدایی قرن بیستم در روسیه تزاری رخ می دهد و روایت جانانه و نفس گیری از زندگی یوری ژیواگو است پزشکی که عاشقانه همسرش آنتونیا را دوست دارد اما هنگامی که در جنگ جهانی اول به خط مقدم جبهه فرستاده می شود عاشق لارا پرستار زیبا و  فداکار ارتش می شود.

ژیواگو انسان پرهیزگاری است اما حرارت عشق سوزان لارا را تاب آوردن، داستان دیگری است. گویا او به راستی پشت دیواری در آن سوی سرزمین رویا ها قرار دارد و دست یافتن به عشقش نامیسر است. به مرور پاسترناک خواننده را با رازی مخوف در زندگی لارا آشنا می سازد که مربوط به ارتباطش با وکیلی هیولاصفت به نام ویکتورکوماروفسکی است و این تازه آغاز ماجرایی عجیب برای پزشک جوان داستان پاسترناک است.

پاسترناک به شیوه ای هنرمندانه و بی مانند سال های پایانی حکومت نیکلای دوم آخرین پادشاه سلسله رومانوف ها را در روسیه تزاری به رشته تحریر در آورده است. اما این همه در بستر یک داستان انسانی و عمیق روایت می شود و انسان های داستان، جنبه ای والا و بسیار تاثیر گذار از عواطف و احساسات را بازتاب می دهند تا خواننده هرگز فراموش نکند که تاریخ توسط همین انسان هایی ساخته می شود که در مقابل چالش های زندگی همیشه سعی در نگاه داشتن حرمت انسان و انسانی رفتار کردن دارند.

بوریس پاسترناک

دردسرهای بوریس پاسترناک و مخالفت کمونیست ها

پاسترناک اساسا انسان نازنینی بود همه دوستش داشتند اما انتشار این کتاب آن هم در ایتالیا و علی رغم مخالفت های حکومت کمونیستی شوروی به ناگاه او را در نقطه ای قرار دارد که او عمری از آن گریزان بود. او هیچ گاه دوست نداشت از کتاب هایش خوانش های سیاسی انجام شود. اما کمونیست ها معتقد بودند کتاب دکتر ژیواگو بیش از اندازه عاشقانه است و این خیانت به پرولتاریا و کارگران زحمتکش شوروی است. در حالی که کتاب باسترناک روایتی تکان دهنده از فداکاری های سربازان روسی در زمان جنگ جهانی اول بود و کتاب نمونه بی نظیر تلاش انسانی برای اخلاقی عمل کردن در جامعه بود.

اما به هر حال این انتقاد ها به جایی رسید که وقتی کتاب در سال 1958 برنده جایزه نوبل  ادبیات شد، پاسترناک تصمیم گرفت عطای دریافت جایزه را به لقایش بدهد تا از حاشیه ها دوری کرده باشد اما پاسترناک را به نوبل چه نیاز که نامش بر تارک ادبیات جهان می درخشد. گفتنی است دیوید لین کبیر هم در سال 1965 فیلم دکتر ژیواگو را با بازی عمر شریف و ژولی کریستی ساخت که نوشتن در مورد این شاهکار سینمایی مجال دیگری می طلبد.

موخره

شاید این بند از یکی از اشعار بلند بوریس پاسترناک بهتر از هر چیزی دیگری نشان دهنده دغذغه های اصیل او یعنی معصومیت انسانی و طبیعی در برابر سرنوشت باشند:

تمامی گمنامان بخشی از منند

در خود گرفته اند مرا و قلب مرا

کودکان و درختها و خانه نشینان

گروه‌بندی لیگ ملت‌های والیبال ۲۰۲۶؛ حریفان ایران مشخص شدند

بیشتر بخوانید:

چرا بايد كلاسيک‌ها را خواند

بازنشر برترین داستان‌های قرن ۱۹ و ۲۰ جهان

۲ اثر داستانی منتشر شد

تماشاخانه

وقتی از آسمان ایران پول نمی‌بارد / مرغ همسایه واقعا غاز است

طوفان شن در کرمان ... حتی نمی‌دانید چه بلای هولناکی است / ای کاش مدیران در ایران چنین گزارش‌هایی را درک می‌کردند

فیلم های دیگر