رسانه؛ نخستین قربانی قطع اینترنت

عضو شورای اطلاع‌رسانی فارس نخستین قربانی قطعی اینترنت را از بین رفتن مرجعیت رسانه‌ای دانست و از این مسئله به عنوان جاماندن روایت رسمی در وقایع و اتفاقات یاد کرد.

محمدرضا طاهری در گفت‌وگو با ایسنا با بیان اینکه بیش از دو هفته از قطع یا اختلال گسترده اینترنت در ایران می‌گذرد، گفت: این رخداد اگرچه در ظاهر می‌توان آن را یک مسئله فنی یا تصمیمی مقطعی تلقی کرد، اما در لایه‌های عمیق‌تر، تبعاتی فراتر از محدودیت دسترسی کاربران به فضای مجازی داشته است.

وی افزود: یکی از مهم‌ترین و نگران‌کننده‌ترین پیامدهای این وضعیت، تضعیف جدی مرجعیت رسانه‌ای در کشور است؛ مرجعیتی که سال‌ها برای شکل‌گیری آن هزینه شده و امروز در معرض فرسایش و بی‌اعتباری قرار گرفته است.

طاهری تصریح کرد: مرجعیت رسانه‌ای زمانی معنا پیدا می‌کند که مخاطب، رسانه را به‌عنوان منبع اصلی، قابل اعتماد و به‌موقع دریافت خبر و تحلیل بشناسد. در شرایط عادی، رسانه‌های رسمی و حرفه‌ای می‌توانند با اتکا به دسترسی آزاد به منابع، امکان راستی‌آزمایی، ارتباط مستمر با مخاطب و انتشار سریع اطلاعات، این جایگاه را حفظ کنند. اما قطع طولانی‌مدت اینترنت، این چرخه را مختل کرده و رسانه‌ها را از مهم‌ترین ابزارهای حرفه‌ای خود محروم ساخته است.

عضو شورای اطلاع‌رسانی فارس بیان کرد: در بیش از دو هفته اخیر، بسیاری از رسانه‌ها عملاً از میدان رقابت خبری خارج شده‌اند. نه به این دلیل که تولید محتوا متوقف شده، بلکه به این علت که امکان انتشار گسترده، دسترسی مخاطب و تعامل دوسویه از بین رفته است. وقتی مخاطب نمی‌تواند به‌موقع به سایت‌ها، شبکه‌های اجتماعی و کانال‌های اطلاع‌رسانی رسانه‌ها دسترسی داشته باشد، به‌ناچار به مسیرهای جایگزین روی می‌آورد؛ مسیرهایی که اغلب فاقد استانداردهای حرفه‌ای، مسئولیت‌پذیری و شفافیت هستند.

خلأ اطلاع‌رسانی رسمی، بستر رشد شایعات و اخبار جعلی است

سرپرست خبرگزاری ایلنا فارس با تأکید بر اینکه خلأ اطلاع‌رسانی رسمی، همواره بستر مناسبی برای رشد شایعه، اخبار جعلی و روایت‌های غیرموثق فراهم می‌کند، گفت: در شرایط قطع اینترنت، این خلأ به‌صورت مضاعف تشدید شده است. مخاطبی که پاسخ پرسش‌های خود را از رسانه‌های معتبر دریافت نمی‌کند، ناخواسته به منابع غیررسمی، شنیده‌ها و تحلیل‌های شخصی روی می‌آورد.

به گفته وی،  نتیجه این فرآیند، شکل‌گیری افکار عمومی بر پایه داده‌های ناقص یا نادرست است؛ وضعیتی که هزینه‌های اجتماعی، اقتصادی و حتی امنیتی آن به‌مراتب سنگین‌تر از هزینه دسترسی آزاد به اینترنت است.

طاهری بیان کرد: از سوی دیگر، تداوم این وضعیت به اعتماد عمومی ضربه می‌زند. اعتماد، سرمایه‌ای است که به‌آسانی به دست نمی‌آید، اما به‌سرعت از بین می‌رود. وقتی رسانه‌ها در بزنگاه‌های مهم نتوانند نقش مرجع را ایفا کنند، این ذهنیت در مخاطب شکل می‌گیرد که در مواقع حساس نیز نباید به آنها تکیه کرد.

عضو شورای اطلاع‌رسانی فارس با ذکر این نکته که بازسازی چنین اعتمادی، حتی پس از بازگشت اینترنت، فرآیندی زمان‌بر و پرهزینه خواهد بود، گفت: نباید از تأثیر این وضعیت بر خبرنگاران و فعالان رسانه‌ای نیز غافل شد. قطع اینترنت، به‌معنای قطع ارتباط خبرنگار با منابع، مخاطبان و حتی همکاران خود است. خبرنگاری که نتواند به داده‌ها دسترسی داشته باشد، گزارش‌های میدانی خود را به‌سرعت منتشر کند یا بازخورد مخاطب را دریافت کند، به‌تدریج انگیزه و توان حرفه‌ای‌اش تضعیف می‌شود. این فرسایش پنهان نیروی انسانی رسانه، آسیبی است که آثار آن در بلندمدت نمایان خواهد شد.

ستون فقرات مدیریت افکار عمومی و حکمرانی اطلاع‌رسانی

وی با بیان اینکه مرجعیت رسانه‌ای تنها یک مفهوم انتزاعی نیست؛ بلکه ستون فقرات مدیریت افکار عمومی و حکمرانی اطلاع‌رسانی است، افزود: کشوری که رسانه‌هایش مرجع نباشند، ناچار است با افکار عمومی پراکنده، ملتهب و بی‌اعتماد مواجه شود. در چنین شرایطی، حتی تصمیم‌های درست و ضروری نیز با بدفهمی و مقاومت اجتماعی روبه‌رو خواهند شد، چرا که کانال معتبر توضیح و اقناع وجود ندارد.

طاهری یادآور شد: تجربه بیش از دو هفته قطع اینترنت در کشور نشان داد که حذف یا تضعیف رسانه‌های رسمی، نه‌تنها مسئله را حل نمی‌کند، بلکه میدان را به بازیگران غیرمسئول واگذار می‌کند. بازگشت مرجعیت رسانه‌ای، نیازمند پذیرش این واقعیت است که جریان آزاد و پایدار اطلاعات، تهدید نیست، بلکه یک ضرورت حکمرانی مدرن است. رسانه‌ای که بتواند آزادانه، سریع و مسئولانه فعالیت کند، به‌جای بحران‌آفرینی، نقش ضربه‌گیر اجتماعی را ایفا می‌کند.

سرپرست خبرگزاری ایلنا استان فارس گفت: در نهایت، قطع طولانی‌مدت اینترنت تنها یک محدودیت فناورانه نبود؛ بلکه آزمونی برای نظام اطلاع‌رسانی کشور بود؛ آزمونی که نتایج آن زنگ خطری جدی برای آینده مرجعیت رسانه‌ها به شمار می‌رود. اگر این تجربه به بازنگری در سیاست‌های ارتباطی و رسانه‌ای منجر نشود، تکرار آن می‌تواند به از دست رفتن کامل جایگاه رسانه‌های داخلی در ذهن مخاطب بینجامد؛ جایگاهی که بازسازی آن، به‌مراتب دشوارتر از حفظ آن است.

سوپرگل پورعلی، گل اول گل گهر به پرسپولیس

بیشتر بخوانید:

بحرانی که در راه است؛ قطعی اینترنت و سلطنت فقر

۶۰هزار صفحه یک سایت تولید محتوای فناوری در نتایج گوگل از دست رفت؛ یکی از هزاران ضربه بی‌اینترنتی به کسب‌وکارها

بازدید خبرنگاران خارجی از تخریب ها در ناآرامی تهران / از اتوبوس های سوخته تا مسجد و اداره مالیات (عکس)

اینترنت قطع است اما نه برای همه!

تماشاخانه

موج برکناری زنان متخصص در میراث فرهنگی ایران / غیر متخصصین همچنان بر صندلی قدرت نشسته‌اند

ببینید آتش‌سوزی‌های صنعتی و تجاری در ایران / طی یک ماه بیش از ۳ آتش‌سوزی / نشت گاز ، سهل‌انگاری یا عمدی؟

فیلم های دیگر