تغییر اکوسیستم شورابیل؛ پیامد مداخلات انسانی بدون مطالعه

تالاب شورابیل اردبیل که روزگاری به‌واسطه شوری آب، زیستگاه امنی برای پرندگان مهاجر بود، امروز با تغییر ترکیب آبی خود، شاهد دگرگونی در ساختار اکولوژیکی و گونه‌های جانوری است؛ تغییری که کارشناسان محیط‌زیست آن را نتیجه مداخلات انسانی و فقدان مطالعات علمی در سال‌های گذشته می‌دانند.

هنوز یادم هست سال‌ها پیش در زمستانی سخت با بارش‌های پی‌درپی برف، دریاچه شورابیل همچون نگینی درخشان میان پارک‌ها و خانه‌های سپیدپوش شهر می‌درخشید. آب شور دریاچه آرام نفس می‌کشید و فلامینگوها و لک‌لک‌ها بی‌هراس در حاشیه آن به دنبال غذا بودند؛ گویی شورابیل خانه‌ای موقت اما امن برای آن‌ها بود.

اما این روزها دیگر خبری از آن پرندگان مهاجر نیست؛ تالابی که شوری‌اش تغییر کرده و همین تغییر، مسیر پرواز پرندگان را نیز عوض کرده است.

این گزارش، یک روایت مناسبتی نیست؛ بلکه نگاهی تحلیلی به تغییرات اکولوژیکی تالاب شورابیل و دیگر تالاب‌های استان اردبیل دارد و با بهره‌گیری از دیدگاه‌های کارشناسان محیط‌زیست، پیامدهای مداخلات انسانی و آینده زیستگاه‌های آبی استان را بررسی می‌کند.

یوسف مهدی‌زاده معاون محیط‌زیست طبیعی و تنوع زیستی استان اردبیل در گفت و گو با ایسنا، با اشاره به برنامه‌های اداره‌کل محیط‌زیست استان به مناسبت روز جهانی تالاب‌ها اظهار کرد: هر سال به این مناسبت برنامه‌هایی از جمله مسابقه عکاسی با محوریت تالاب شهری شورابیل، تولید مستند تالاب‌های استان با همکاری صدا و سیما، نشست تخصصی با شهرداری اردبیل و برنامه‌های پرنده‌نگری در سایر تالاب‌های استان اجرا می‌شود. شعار امسال روز جهانی تالاب‌ها «تالاب‌ها؛ ارزشمند، زندگی‌بخش و میراثی جاودانه» انتخاب شده است.

وی در ادامه به یکی از مهم‌ترین چالش‌های تالاب شورابیل اشاره کرد و گفت: در گذشته و بدون انجام مطالعات کارشناسی، از آب شورابیل به‌عنوان منبع ذخیره آبی استفاده شد. شورابیل ذاتاً یک دریاچه شور بوده اما با اضافه شدن آب شیرین، وضعیت طبیعی آن تغییر کرده و اکوسیستم تالاب دچار دگرگونی شده است.

به گفته مهدی‌زاده، این تغییر موجب شد گونه‌هایی که وابسته به آب شور بودند، امکان زیست در این تالاب را از دست بدهند. فلامینگوها به دلیل شوری آب به تالاب‌ها جذب می‌شوند، در حالی که گونه‌هایی مانند اردک سرسبز، اردک سرحنایی، چنگر و کشیم وابسته به آب شیرین هستند. اگرچه تنوع زیستی شورابیل همچنان قابل توجه است، اما ترکیب گونه‌ها نسبت به گذشته تغییر کرده است.

معاون محیط‌زیست طبیعی و تنوع زیستی استان اردبیل با تأکید بر اینکه تالاب شورابیل همچنان جزو مناطق شکار ممنوع است، افزود: برخی گونه‌ها مانند چنگر به‌صورت دائمی در این تالاب حضور دارند و حتی لانه‌گزینی می‌کنند. هر سال نیز سرشماری پرندگان تالابی انجام و آمار آن به سازمان حفاظت محیط‌زیست کشور و اتحادیه‌های بین‌المللی پرندگان ارسال می‌شود.

وی همچنین درباره نگرانی‌های شهروندان از مشاهده مارها در اطراف شورابیل گفت: بررسی‌های کارشناسی نشان می‌دهد این گونه‌ها مارهای آبی و غیرسمی هستند و هیچ خطری برای شهروندان ندارند؛ به همین دلیل اجازه از بین بردن آن‌ها داده نشده و این گونه‌ها تحت حفاظت قرار دارند.

در ادامه، حاتم فرضی‌زاده رئیس اداره حفاظت و احیای تالاب‌های استان اردبیل نیز با ارائه تعریفی علمی از تالاب اظهار کرد: هر محیط آبی اعم از دائمی یا فصلی، شور یا شیرین، نم‌زارها و حتی برکه‌هایی با عمق کمتر از شش متر که امکان جریان آب و زیست گونه‌ها در آن وجود داشته باشد، در تعریف تالاب قرار می‌گیرد.

وی حفاظت از تالاب‌ها را مسئولیتی فراتر از وظایف دستگاه‌های اجرایی دانست و گفت: جلوگیری از ورود پساب‌های صنعتی، تأمین حق‌آبه تالاب‌ها، ممانعت از تخریب و تصرف و فرهنگ‌سازی عمومی از الزامات حفاظت از این زیست‌بوم‌هاست. حیوانات نیز حق زیست دارند و این حق باید به رسمیت شناخته شود.

به گفته فرضی‌زاده، در استان اردبیل حدود ۵۲ منبع آبی طبیعی و دست‌ساز، دائمی و فصلی شناسایی شده که به‌صورت مستمر پایش می‌شوند. از میان آن‌ها، تالاب‌های نئور، ایل‌ مغان، توپراق‌کندی، آت‌گؤلی و طاووس‌گؤلی مشمول قانون حفاظت، احیا و مدیریت تالاب‌های کشور هستند و تالاب‌های ایل‌مغان و توپراق‌کندی برای ثبت در کنوانسیون رامسر معرفی شده‌اند.

مهدی‌زاده در بخش پایانی با اشاره به وضعیت منابع آبی استان گفت: خوشبختانه تاکنون هیچ تالابی در استان به‌طور کامل خشک نشده است، هرچند برخی تالاب‌ها در مقاطعی با کاهش سطح آب مواجه می‌شوند و در فصل بارندگی دوباره احیا می‌شوند. پیگیری حق‌آبه تالاب‌ها به‌صورت مستمر انجام می‌شود.

وی تالاب نئور را بزرگ‌ترین تالاب آب شیرین استان معرفی کرد و افزود: این تالاب با اهمیت ملی و بین‌المللی، به‌دلیل وجود گونه‌هایی مانند میگوی گاماروس شناخته می‌شود و در حال حاضر به‌طور کامل تحت حفاظت قرار دارد و هرگونه صید در آن ممنوع است.

تماشاخانه

ببینید برای جنگ چه سلاح‌های عجیبی ساختند / از خواندن ذهن تا استفاده از گربه و کبوتر و ساخت بشقاب پرنده و سلاح‌های ماکروویوی

حجم مرده؟! آبی که تهرانی‌ها می‌نوشند / وضعیت آب، فراتر از بحران

فیلم های دیگر