دهانه این غار 21 هزار سال مسدود شده بود و کسی نمی دانست آن پشت، چه گنج هنری عظیمی وجود دارد (+تصاویر)

 عصر ایران - 18 دسامبر ۱۹۹۴، سه غارنورد فرانسوی در جنوب فرانسه، متوجه جریان هوایی شدند که از شکاف باریک درون غار "شووه" می‌وزید؛ آنها با احتیاط از شکاف عبور کردند و وارد تالاری در غار شدند که دیوارهایش با تصاویری شگفت‌انگیز پوشیده بود: بیش از ۴۰۰ تصویر جانوری و ده‌ها نقش و نشانهٔ انتزاعی!

اندکی بعد، تیمی به سرپرستی باستان‌شناس برجسته Jean Clottes مأمور مطالعه و حفاظت از غار شد. نتیجهٔ نخستین تاریخ‌گذاری‌ها جامعهٔ علمی را شگفت‌زده کرد: قدمت برخی نقاشی‌ها به حدود ۳۶ هزار سال پیش می‌رسد ؛ آن هم نقاشی هایی که بعضاً مدرن و امروزی به نظر می رسیدند!

چیزی که باعث شده بود این آثار، بعد از هزاره ها سالم بمانند این بود که بر اثر حرکات زمین، سنگی از بالای کوه غلتیده و ورودی غار را برای مدت 21 هزار سال مسدود کرده بود و همین انزوا، نقاشی‌ها را از دست‌کاری‌های بعدی حفظ کرد.

قدیمی‌تر از تصور ما از «هنر»

تا پیش از این کشف، بسیاری از پژوهشگران، نقاشی‌های غار لاسکو (حدود ۱۷ هزار سال پیش) را اوج هنر غارینه می‌دانستند. اما داده‌های رادیوکربن منتشرشده در نشریات علمی فرانسه و تحلیل‌های آزمایشگاه‌های وابسته به مراکز پژوهشی مانند CNRS نشان داد که شووه بسیار کهن‌تر است.

نتایج منتشرشده در مجلهٔ علمی Comptes Rendus Palevol (وابسته به آکادمی علوم فرانسه) و نیز مقالات معتبر دیگر تأیید می‌کند که بخش بزرگی از نقاشی‌ها متعلق به فاز اورینیاسی (حدود ۳۶–۳۰ هزار سال پیش) است، هرچند شواهدی از حضورهای بعدی در دورهٔ گراوتین نیز دیده می‌شود.

این یافته‌ها فرضیهٔ قدیمی «تکامل تدریجی مهارت هنری» را به چالش کشیدند: انسان‌های اولیه از همان آغاز، توانایی شگفت‌انگیزی در بازنمایی حرکت، حجم و آناتومی داشتند:کرگدن پشمالو با شاخ‌های درگیر، شیرهای غارنشین در حال تعقیب، اسب‌های وحشی، خرس غار و ... .

پژوهش‌های میدانی منتشرشده توسط Ministère de la Culture نشان می‌دهد هنرمندان از زغال چوب (عمدتاً چوب کاج) و رنگدانه‌های معدنی مانند اخرای سرخ استفاده کرده‌اند. آنان با بهره‌گیری از برجستگی‌های طبیعی دیوارهٔ سنگی، نوعی «حجم‌پردازی» ایجاد کرده‌اند و با تکرار خطوط، حس حرکت را القا کرده‌اند، تکنیکی که برخی پژوهشگران آن را پیش‌درآمدی بر انیمیشن می‌دانند.

انسان، آیین و سکوت

در شووه برخلاف لاسکو، تمرکز اصلی بر شکار معمول انسان‌ها نیست؛ بلکه جانوران قدرتمند و حتی خطرناک مانند شیر، کرگدن و خرس در مرکز توجه‌اند. این انتخاب، به‌گفته پژوهشگران فرانسوی، می‌تواند نشان‌دهندهٔ کارکرد آیینی یا نمادین فضا باشد.

در اعماق غار، جمجمهٔ خرسی بر سکویی سنگی قرار داده شده؛ چیدمانی که به تعبیر برخی باستان‌شناسان، شاید بیانگر نوعی آیین یا نمادگرایی پیچیده باشد. این تفسیرها در آثار پژوهشی منتشرشده توسط CNRS Éditions نیز بازتاب یافته‌اند. 
برخی پژوهشگران می گویند ترسیم اشکال حیوانات در غارها، یک مراسم آیینی بوده است و نشانگر تفکر انتزاعی اجداد ماست. آنها به دلایل مختلف، شکل های این حیوانات را می کشیدند: برای جلب قدرت آنها، برای این که شکارشان شود و ... .

حفاظت سخت‌گیرانه؛ تجربه‌ای بازسازی‌شده برای مردم

به‌دلیل آسیب پذیری آثار، غار اصلی برای عموم بسته است. تغییرات دما، رطوبت یا ورود قارچ‌ها می‌تواند همه چیز را از بین ببرد.

برای پاسخ به اشتیاق عمومی، دولت فرانسه در سال ۲۰۱۵ نسخه‌ای دقیق و مهندسی‌شده از غار را با نام Caverne du Pont-d'Arc افتتاح کرد؛ بازسازی‌ای که با اسکن سه‌بعدی و بازتولید میلی‌متری نقوش انجام شده است.

در سال ۲۰۱۴، غار شووه در فهرست میراث جهانی یونسکو به‌عنوان یکی از کهن‌ترین و سالم‌ترین گنجینه‌های هنر بشری ثبت شد. 

فراتر از یک کشف باستان‌شناسی

امروز، شووه تنها یک محوطهٔ باستانی نیست؛ بلکه پرسشی بنیادین دربارهٔ خاستگاه تخیل و نمادپردازی انسان است. 

  شووه سندی است بر اینکه انسانِ ۳۶ هزار سال پیش، نه موجودی خام و ابتدایی، بلکه هنرمندی آگاه به فرم، حرکت و معنا بوده است: انسان، از همان سپیده‌دم تاریخ، روایتگر بوده است.

وقتی صدا را با چشم می‌بینیم

چرا یکی از بهترین افتتاحیه‌های تاریخ سینمای ایران در کلاس‌های فیلمنامه نویسی جهان تدریس می‌شود؟ (تماشا کنید)

فیلم های دیگر