آخرین وضعیت پرونده پیچیده ایران که قرار است با افغانستان ثبت جهانی شود

ثبت جهانی آسبادهای ایران در یونسکو، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین میراث‌های فناورانه و بومی کشور، در سال‌های اخیر مطرح شده است. این سازه‌های منحصربه‌فرد به‌ویژه در مناطق شرقی ایران و در پیوند با بادهای موسمی شکل گرفته‌اند. روند تهیه این پرونده از مجموعه آسبادهای خواف، به‌ویژه نشتیفان در خراسان جنوبی، آغاز شد و شامل برداشت‌های فنی، مستندنگاری و تعیین حدود و حریم آثار بوده است. در همین راستا، مسئولان میراث فرهنگی تأکید کرده‌اند که این پرونده به‌صورت زنجیره‌ای و با مشارکت چند استان در حال پیگیری است.

در ادامه این روند، به پیچیدگی‌های پرونده اشاره شده است؛ از جمله اینکه چنداستانی بودن آسبادها و لزوم هماهنگی میان سایت‌های مختلف، روند آماده‌سازی را زمان‌بر کرده است. از سوی دیگر، در گزارش‌های منتشرشده، موضوع تأمین اعتبار و مرمت آسبادها نیز به‌عنوان یکی از چالش‌های اصلی مطرح شده است. 

بر این اساس، اگرچه پرونده ثبت جهانی آسبادهای ایران طی سال‌های گذشته پیشرفت‌هایی در حوزه مستندسازی و تدوین داشته، اما همچنان در دست تکمیل است. 

علیرضا ایزدی، مدیرکل دفتر ثبت آثار تاریخی کشور، درباره آخرین وضعیت پرونده جهانی «آسبادهای ایران» به ایسنا گفت: آسبادها از بُعد اقلیمی مهم است؛ چراکه یکی از چالش‌ها و تنش‌های مسائل طبیعی در ایران مباحث حوزه اقلیم است. از همین رو، ثبت جهانی این سازۀ معماری و کاربردی قابل توجه بوده است. این پرونده در مرحله‌ای قرار دارد که پس از سال‌ها کار کارشناسی، اکنون به جمع‌بندی نزدیک شده است. موضوع آسبادها از شش یا هفت سال پیش؛ زمانی که من در دفتر ثبت حضور داشتم، آغاز شد و تیم‌های مختلف زحمت فراوانی کشیدند. پرونده تقریباً آماده بود، اما چون در فهرست موقت قرار داشت، به این نتیجه رسیدیم که هرچه سریع‌تر آن را نهایی و ارسال کنیم.

او درباره گستره جغرافیایی این سازه در ایران و ثبت مشترک آن با افغانستان توضیح داد: آسبادها عمدتاً در استان‌های خراسان رضوی، خراسان جنوبی و سیستان و بلوچستان قرار دارند و در افغانستان نیز نمونه‌هایی از آن وجود دارد. از ابتدا نگاه ما به این پرونده، نگاه مشترک میان دو کشور بود تا بتوانیم هر دو را درگیر کنیم و دامنه اثرگذاری آن گسترش یابد. طبیعتاً این همکاری‌ها حتی از منظر مناسبات منطقه‌ای و امنیتی نیز بی‌تأثیر نیست. همان‌گونه که در پرونده نوروز شاهد بودیم، هماهنگی‌های انجام‌شده میان کشورها موجب تقویت دوستی و ارتباطات شد و حتی سال گذشته مغولستان نیز به نوروز اضافه شد.

ایزدی افزود: در مورد آسبادها نیز همین نگاه وجود دارد؛ این سازه‌های معماری کاربردی که ریشه در حوزه تمدنی ایران دارند، در افغانستان نیز دیده می‌شوند.

مدیرکل دفتر ثبت آثار تاریخی کشور، گفت: این پرونده به یونسکو ارسال شد. پرسش‌هایی مطرح کردند. پاسخ‌ها ارسال شد. دوباره پرسش‌های تخصصی‌تری درباره داده‌ها و مستندات مطرح شد. اکنون در حال آماده‌سازی فکت‌ها و پاسخ‌های تکمیلی هستیم و به‌زودی آن را ارسال خواهیم کرد. امیدوارم سال آینده ارزیاب اعزام شود و روند بررسی نهایی انجام شود.