وطن به مانند پاره تن

عصر ایران، سجاد بهزادی 

مکث اول

آنچه در میان همه ایرانیان به اشتراک وجود دارد اینکه؛ همه وطن شان را را دوست دارند و آن را پاره تن خود می دانند.  امروز حتی وزن وفاداری سیاسی اقشار مختلف جامعه به نظام حکم رانی، نتوانسته است این میهن پرستی را متزلزل کند. برای همین است که دیده می شود افرادی با گرایش های مختلف وطن شان را دوست دارند و نگران آینده این سرزمین هستند.

آنچه امروز به عنوان تمایز بین  میزان"میهن‌دوستی " و " وفاداری سیاسی  " در بخش هایی از لایه های جامعه نیز دیده می شود از نگاه نویسنده امری طبیعی است.  جامعه‌شناسی سیاسی نیز به شدت بین ملت (Nation) و دولت (State) تمایز قائل می‌شود و ممکن است لایه های جامعه به هر کدام،  وزنی از میزان تعلق را نشان دهد اما در نهایت وطن و کشور را پاره تن خود می داند و نسبت به جراحاتی که بر آن می رود اندوهگین می شود.

احساس تعلق به سرزمین در کشور ایران، سطحی از هویت را ایجاد کرده است که بسیار عمیق و مقاوم است. حتی کسانی که شدیداً از برخی تصمیمات سیستم ناراضی هستند، باز هم برای تخت جمشید، حافظ، خلیج فارس و طبیعت ایران دل می‌سوزانند و نگران آسیب رساندن عوامل خارجی به آن هستند.

مشروعیت سیاسی هم اگر چه وفاداری یک جامعه به ساختار قدرت، قوانین و  نظام حکم رانی را با سطحی از متغیرها روبرو می کند اما این مولفه نیز برای بسیاری از مردم در جامعه ایران به گونه ای نیست که  اجازه دخالت خارجی را به هر شکل ممکن تسهیل کند. همین مسئله نکته اشتباه قدرت های جهانی در میزان مداخله آنها با ایران است. 

مکث دوم

کشور در وضعیت حساسی به سر می برد. هر چقدر واگرایی ها کمتر باشد ما از این شرایط سخت راحت تر عبور خواهیم کرد.  نظام سیاسی و نظام حکم رانی هر چقدر بتواند به گونه ای عمل کند که خود را نماینده تمامی اقشار جامعه بداند این واگرایی ها بسیار کم رنگ تر خواهد بود. در این حالت مردم  نیز سرنوشت سیاسی و نظام حکم رانی را با  تاروپود سرزمین خود جداناپذیرتر می دانند و به آن احساس تعلق بیش تری دارند.  

 مردم نباید احساس کنند که شکاف بزرگی بین آنچه " انتظار" دارند با آنچه "دریافت "می کنند وجود دارد و دولت باید کارآمد تر ظهور کند و تمام تلاش خود را در راستای تقویت نیازهای اساسی جامعه به کار ببندد و وعده های عدالت ، برابری و آزادی را در همه ابعاد تحقق بخشد.

بدون تردید ضعف ها و کاستی هایی نیز وجود دارد. در چنین وضعیتی، نظام حکم رانی باید تن به اصلاحات دهد. اصلاحات همیشه کم هزینه ترین ابزار حل مسئله هاست.

نکته دیگری که دولت ها در زمان جنگ باید به آن توجه و تمرکز جدی داشته باشند، مفهوم " آنومی "  و گسست هنجارها ست. امیل دورکیم، جامعه‌شناس فرانسوی، وضعیتی به نام آنومی (بی‌هنجاری) را توصیف می‌کند. بر این اساس  وقتی در جامعه تحولات سریع  مانند جنگ، تحریم و بحران اقتصادی رخ می‌دهد، قواعد اخلاقی و اجتماعی تا حدود زیادی از کار می‌افتد و ساختار ها از نظم خارج می شود. در وضعیت آنومیک، دولت ها باید تلاش کنند با همبستگی و تنها نگذاشتن مردم، اجازه ندهند اعتماد عمومی فرو بریزد و زمینه تنش های گسترده فراهم گردد.

امروز بسیاری از ناراضیان وضعیت موجود نیز به این دریافت رسیده اند که مداخله قدرت های خارجی تنها به قربانی شدن منابع ملی در بخش زیرساخت ها منجر شده است و همان توسعه لاک پشتی که وجود داشت  را با چالش جدی روبرو کرده است.

 اکنون وظیفه دولت ها و نظام حکم رانی است که در این شرایط از فرصت استفاده کنند و تعلق جامعه را به منابع سرزمینی بالاتر ببرند. این حس در مردم تقویت شود که این منابع در اختیار رفاه آنان قرار دارد و اگر از آن مراقبت شود می تواند زندگی مردم را به سطحی بالاتر از وضعیت موجود ارتقاء دهد.

این وظیفه دولت هاست که در شرایط عادی چنان توزیع برابر ثروت داشته باشند که در شرایط بحرانی و جنگ، مردم برای از دست رفتن هر منابع و ثروتی نگران باشند. نباید تناقض ها به شکست الگوهای مدیریت اختلاف در جامعه منجر شود و مسیر همگرایی در این شرایط حساس مسدود گردد و  راه‌حل‌ های پرریسک و غیرمتعارف جایگزین گردد. 

ما امروز حتی در وسط جنگ نیازمند بازسازی "قرارداد اجتماعی" هستیم. دولت ها نباید جنگ را بهانه ای برای محدودیت های شدید کنند. همه تلاش نظام حکم رانی باید معطوف به کاهش شکاف بین هویت ملی و وفاداری سیاسی در جامعه باشد. ما نیازمند خرد جمعی برای تقویت غرور ملی در داخل  و رسیدن به فرصت هایی حتی ناقص در خارج و میز مذاکره هستیم. حالا که قشرهای گسترده ای از مردم همچنان وطن را به مثابه پاره تن خود می دانند، باید فرصت های صلح را غنیمت شمرد و امید به پایان پایدار جنگ را روز به روز در جامعه عمیق تر کرد. 

منظرۀ یک کوچه در اصفهان و مناره‌های دارالضیافه؛ 115 سال قبل

بیشتر بخوانید:

به «نیلوفران آبی» میهن سلام کنیم

تماشاخانه

اسپایدر یمن و دهانه‌ آتشفشانی که او را بلعید؛ نمونه ایرانی : زندان دیوها در تکاب

سرقت از کلیسای مقدس روس‌ها در تهران / خوب شد سارقان «آجرهای مارکوفی» را نبردند

فیلم های دیگر