زنی از جنس علم و سیاست

به گزارش ایسنا، امروز زادروز زنی است که به دلیل فعالیت‌های خود هم در حوزه فیزیک و هم در حوزه حقوق زنان شناخته می‌شود و اقدامات ارزنده‌ای را در هر دو حوزه انجام داده است.

به نقل از لملسون، «هرتا مارکس آیرتون»(Hertha Marks Ayrton) در روز ۲۸ آوریل سال ۱۸۵۴ در پورتسی انگلستان با نام «فیبی سارا مارکس»(Phoebe Sarah Marks) به دنیا آمد. او یکی از هشت فرزند خانواده بود. پدرش ساعت‌ساز و جواهرساز بود که از لهستان به انگلستان مهاجرت کرده بود.

پدر فیبی در سال ۱۸۶۱ درگذشت و خانواده را با بدهی رها کرد. مادر خانواده با سوزن‌دوزی از خانواده حمایت می‌کرد. فیبی برای زندگی کردن با عمه‌اش «ماریون ماس هارتوگ» (Marion Moss Hartog) به لندن رفت. عمه فیبی نویسنده‌ای بود که مدرسه‌ای را در لندن اداره می‌کرد و از ۹ سالگی به او درس می‌داد.

فیبی در لندن زبان فرانسه، موسیقی، ریاضی و لاتین را از پسرعموهایش آموخت. سپس، در ۱۶ سالگی به عنوان معلم سرخانه در لندن کار می‌کرد و برای خانواده‌اش پول می‌فرستاد.

به نقل از بریتانیکا، فیبی در نوجوانی نام کوچک خود را به هرتا تغییر داد که برگرفته از نام الهه زمین در شعر هرتا اثر «آلگرنون سوینبرن»(Algernon Swinburne) نویسنده و شاعر انگلیسی بود. برخی از منابع، منشأ این نام را قهرمان رمانی از «فردریکا برمر» (Frederika Bremer) نویسنده فمینیست سوئدی ذکر کرده‌اند.

«باربارا بودیچون»(Barbara Bodichon) رهبر فعالان فمینیست «لانگهام پلیس«(Langham Place)، اولین کالج زنان را در انگلستان تأسیس کرد که «کالج گیرتون»(Girton College) در کمبریج بود. بودیچون پس از مصاحبه با هرتا، دروس ریاضیات پیشرفته او را سازمان‌دهی کرد و یک وام را برای او ترتیب داد تا بتواند در گیرتون تحصیل کند. هرتا پس از قبولی در آزمون دانشگاه کمبریج برای زنان در سال ۱۸۷۴ و کسب نمرات عالی در زبان انگلیسی و ریاضیات، در سال ۱۸۷۶ وارد گیرتون شد.

کمبریج به زنان مدرک تحصیلی ارائه نمی‌داد زیرا در آن زمان زنان واجد شرایط دریافت مدرک دانشگاهی نبودند، اما هرتا تحصیلات خود را با شرکت در آزمون ریاضی «Tripos» کمبریج در سال ۱۸۸۱ تکمیل کرد. سپس، آموزگار ریاضیات در دبیرستان‌های لندن شد. هرتا در سال ۱۸۸۴ نوعی تقسیم‌کننده خط را برای استفاده در طراحی اختراع کرد.

هرتا در سال ۱۸۸۴ در کلاس‌های برق «کالج فنی فینسبری»(Finsbury Technical College) شرکت کرد که مدرس آنها «ویلیام آیرتون»(William Ayrton) فیزیکدان و مهندس برق انگلیسی بود. آنها در سال ۱۸۸۵ ازدواج کردند.

به نقل از مث‌هیستوری، هرتا پس از ازدواج و تولد دخترش، به عنوان یک زن خانه‌دار کاملا مشغول بود، اما پس از مرگ باربارا بودیچون در سال ۱۸۹۱، مبلغ قابل توجهی پول به او داده شد که به او امکان داد تا یک مستخدم داشته باشد و از مادرش نیز حمایت مالی کند.

به نقل از بریتانیکا، هرتا به غیر از یک مجموعه سخنرانی درباره برق به زنان در سال ۱۸۸۸، تا سال ۱۸۹۱ به علم بازنگشت. در سال ۱۸۹۳ ویلیام در جلسه‌ای پیرامون برق در شیکاگو شرکت می‌کرد و در غیاب او، هرتا آزمایش‌های شوهرش را روی قوس الکتریکی ادامه می‌داد که سپس به عنوان منبع نور در لامپ‌های قوسی استفاده شد.

قوس‌های الکتریکی پیش از این که نور ثابت را تحویل دهند، به سوسو زدن و پراکندن نور تمایل داشتند. هرتا منشأ سوسو زدن را در اکسیداسیون الکترود کربن مثبت کشف کرد و تغییراتی را در شکل الکترود کربن پیشنهاد کرد که دوره سوسو زدن را تا حد زیادی کاهش داد.

هرتا مارکس آیرتون اولین زن عضو مؤسسه مهندسان برق انگلستان بود.هرتا در سال ۱۸۹۹ مقاله خود را درباره سوسو زدن زدن قوس الکتریکی در «مؤسسه مهندسان برق انگلستان»(IEE) خواند. او نخستین زنی بود که این کار را کرد و همچنین اولین زن عضو مؤسسه مهندسان برق انگلستان شد. در همان سال، هرتا آزمایش‌های قوس را در رویداد عمومی «Conversazione» که توسط انجمن سلطنتی حمایت می‌شد، ارائه داد.

در سال ۱۹۰۱ ویلیام بیمار شد و به توصیه پزشکان باید به یک شهر ساحلی نقل مکان می‌کرد. آنها به شهر ساحلی مارگیت رفتند و در آنجا هرتا به الگوهای شن شکل‌گرفته توسط امواج علاقه‌مند شد. او آزمایش‌هایی را در حوزه هیدرودینامیک انجام داد تا شکل‌گیری امواج شن را توضیح دهد.

هرتا در سال ۱۹۰۲ کاندیدای عضویت انجمن سلطنتی شد، اما وکلا به انجمن سلطنتی خاطرنشان کردند که منشور آن اجازه پذیرش اعضای زن متاهل را نمی‌دهد.

انجمن سلطنتی در سال ۱۹۰۶ مدال هیوز را به هرتا اعطا کرد که برای پژوهش برجسته در علوم فیزیک و آزمایش‌های قوس و موج شن به او تعلق گرفت.

هرتا در جنبش حق رای زنان فعالیت داشت و در سال ۱۹۰۷ به «اتحادیه اجتماعی و سیاسی زنان»(WSPU) پیوست. او یکی از بزرگترین مشارکت کنندگان اتحادیه اجتماعی و سیاسی زنان شد و در برخی سال‌ها بیش از ۱۰۰۰ پوند به این اتحادیه اهدا کرد. زنان مبارز مانند «املین پنکهرست»(Emmeline Pankhurst) که اعتصاب غذا کرده بودند، اغلب در خانه هرتا بهبود می‌یافتند. در سال ۱۹۱۲ هرتا ۷۰۰۰ پوند از اتحادیه اجتماعی و سیاسی زنان دریافت کرد تا از تصرف حساب این اتحادیه توسط دولت جلوگیری کند.

در طول جنگ جهانی اول، علاقه هرتا به هیدرودینامیک باعث شد او نوعی بادبزن اختراع کند که گاز سمی را از سنگرها پراکنده می‌کرد. حدود ۱۰۰ هزار نمونه از بادبزن‌های هرتا تولید شدند، اما در شرایط واقعی جنگ بی‌اثر بودند. پس از جنگ، هرتا روی نسخه‌های اصلاح‌شده بادبزن خود برای استفاده کارگران در معادن و فاضلاب کار کرد.

به نقل از مث‌هیستوری، هرتا اختراع خود را در مقاله‌ای با عنوان «روش جدیدی برای دور کردن گازهای سمی» در مجله «Proceedings of the Royal Society of London» منتشر کرد.

هرتا دوست نزدیک «ماری کوری»(Marie Curie) بود و در تابستان سال‌های ۱۹۱۲ و ۱۹۱۳ ماری و دخترانش تعطیلات تابستانی خود را با هرتا گذراندند.

در طول جنگ جهانی اول، علاقه هرتا به هیدرودینامیک باعث شد او نوعی بادبزن اختراع کند که گاز سمی را از سنگرها پراکنده می‌کرد.هرتا در سال ۱۹۱۹ به تاسیس «فدراسیون بین‌المللی زنان دانشگاهی»(International Federation of University Women) و در سال ۱۹۲۰ به تاسیس «اتحادیه ملی کارکنان علمی»(National Union of Scientific Workers) کمک کرد.

به نقل از گاردین، هرتا علاقه زیادی به پیشرفت‌های حرفه‌ای و سیاسی زنان داشت. به نظر او، زنان به طور طبیعی خلاق و اصیل بودند و این ویژگی‌ها آنها را برای کار علمی مناسب می‌کند. خانه هرتا مرکز تلاش‌های زنان برای رسیدن به حق رای بود.

هرتا در ۲۶ اوت ۱۹۲۳ در شهرستان ساسکس به دلیل مسمومیت خونی ناشی از نیش حشرات درگذشت.