بایدها و نبایدها برای احیای «نگین فیروزه‌ای ایران»

دریاچه ارومیه که به «نگین فیروزه‌ای ایران» شهرت دارد،‌ در دهه‌های اخیر رو به خشکی رفت و در سال‌های اخیر وضعیت بسیار نگران‌کننده‌ای پیدا کرد اما در پی بارش‌های امسال جان دوباره‌ای گرفت. یک کارشناس آب و محیط زیست ضمن اشاره به اینکه نحوه رهاسازی آب از سدهای حوزه دریاچه ارومیه کلید اصلی مصرف آب است بر ضرورت فرهنگ‌سازی در زمینه خودداری کشاورزان از کشت محصولات پُرآب‌بر در این منطقه تاکید می‌کند.

به گزارش ایسنا، دریاچه ارومیه در سال آبی جاری در پی بارش‌های مناسب بهاری،‌ تراز آب دریاچه ارومیه به ۱۲۷۰.۷۰ متر و حجم آب آن به ۲.۸۹ میلیارد مترمکعب رسید. این رقم ۵ برابر بیشتر از میزان ذخایر آب در ۶ ماه پیش است البته به گفته شینا انصاری - رییس سازمان حفاظت محیط زیست - حال دریاچه ارومیه اگرچه خوب است اما پایدار نیست و هنوز تا احیای اکولوژیک فاصله دارد.

محسن موسوی خوانساری در گفت و گو با ایسنا درباره راهکار احیای دریاچه ارومیه اظهار کرد: میانگین بارش در کشور طی سال جاری در سطح نرمال بود هرچند که بارش در مناطق مرکزی ایران مثل استان‌های تهران، اصفهان، قم و خراسان رضوی بارش ۳۰ درصد کمتر از میانگین بود اما بارندگی در غرب کشور به‌ویژه قسمت جنوبی حوضه دریاچه ارومیه - که بیشترین سدهای مخزنی در آن منطقه قرار دارد- به مقدار قابل توجهی بالاتر از نرمال و  یک سال استثنایی پربارش برای آن منطقه بود.

وی افزود: ۷۰ تا ۸۰ درصد روان‌آب‌های منتهی به دریاچه ارومیه از سدهای بوکان، مهاباد، ساروق، چراغ ویس، سیلوه و کانی سیب به سمت دریاچه ارومیه جاری می‌شود. این سدها در سال جاری به مقدار ذخیره آبی مناسبی رسیدند و تقریبا وارد مرحله سرریز شدند، بسیار مهم است که آب این سدها با ساز و کار درستی به سمت دریاچه ارومیه رهاسازی شود.

این کارشناس آب و محیط زیست تصریح کرد: شرکت آب منطقه‌ای آذربایجان غربی آب را به سمت دریاچه ارومیه رهاسازی کرد ولی این کار باید زودتر و در  بهمن یا اسفند شروع می‌شد تا در فصل سرد این سیلاب‌های مصنوعی رها شده از سدها خود را به دریاچه ارومیه برسانند. اکنون با توجه به شروع شدن فصل کشت، آبی که رهاسازی می‌شود بیشتر به مصارف کشاورزی می‌رسد.

وی تاکید کرد: در سال‌های آینده باید به این نکته‌ مهم دقت کنیم که دی ماه یا بهمن‌ماه با توجه به حجم برف حوضه آبریز، روان‌آب‌های ورودی به سدهای جنوب دریاچه ارومیه را پیش‌بینی کنیم و اگر حجم برف مانند سال جاری زیاد بود و می‌تواند روان‌آب‌های خوبی را تولید کند، رهاسازی آب از سدها را زودتر شروع کنیم تا آب بیشتری به دریاچه ارومیه برسد. یک کمیته خاص باید در سال‌های آینده برای این کار تشکیل شود تا بتوان آب بیشتری به سمت دریاچه ارومیه رهاسازی کرد.

نحوه رهاسازی آب از سدهای منطقه کلید اصلی مصرف آب است

موسوی خوانساری با بیان اینکه نحوه رهاسازی آب از سدهای منطقه کلید اصلی مصرف آب است،‌ گفت: اگر مسئولان بتوانند حجم آب داخل سدها را با رهاسازی در فصل زمستان به‌خوبی مدیریت کنند، همان مقدار آب پیش‌بینی شده در حالت سازگاری با کم آبی (کاهش مصرف ۴۰ درصدی) برای شبکه‌های آبیاری پایین دست باقی می‌ماند. در این شرایط حداکثر استفاده از روان‌آب‌ها در جهت احیای دریاچه ارومیه انجام می‌شود ولی وقتی که سدها پر باشند مثل شرایطی کنونی که برخی سدها مانند مهاباد و بوکان در حالت سرریز هستند، معمولا کشاورزان در پایین‌دست کشاورزان تشویق به افزایش کشت محصولات پر آب‌بر مثل چغندر و یونجه می‌شوند و به این ترتیب طرح‌های کاهش مصرف آب کشاورزی مغفول باقی می‌ماند.

محصولات پُرآب‌بر بلای جان دریاچه ارومیه

وی درباره نقش مشارکت جوامع محلی در احیای دریاچه ارومیه اظهارکرد: مشکل اصلی حاشیه دریاچه ارومیه کشت محصولات پر آب‌بر مانند چغندر قند است. کارخانه‌های متعدد چغندرقند در این منطقه وجود دارد و کشت چغندرقند معمولا بهاره انجام می‌شود. افزایش تولید قند در منطقه و صادرات آن به استان‌های دیگری مانند اصفهان موجب صادرات «آب مجازی» شده است. یونجه و سیب دو محصول پرآب‌بر دیگر منطقه هستند که کشت آن‌ها باید کنترل شود.

این کارشناس آب و محیط زیست ادامه داد: زمانی که ذخایر آب کافی باشد، عده از کشاورزان کشت دیم را به کشت آبی تبدیل می‌کنند و در سال‌های اخیر میزان زمین‌هایی که به کشت آبی و باغ تبدیل شده‌اند، بسیار زیاد است و باید از افزایش آن‌ها جلوگیری شود.

وی با اشاره به افزایش اطلاع‌رسانی به مردم محلی تاکید کرد: لازم است درباره تاثیر مثبت احیای دریاچه ارومیه بر کیفیت هوای منطقه، افزایش رطوبت و کیفیت محصولات نسبت به افزایش سطح زیر کشت آگاهی رسانی شود.

موسوی خوانساری در پایان با تاکید بر ضرورت کنترل حجمی آب برای کشاورزی گفت: ما باید با کنترل حجمی، آب را به‌صورت محدود به کشاورز تحویل دهیم ولی متاسفانه وسایل و تجهیزاتی که با یک حجم مشخص، آب را به کشاورز تحویل می‌دهد یا کم است یا سامانه‌اش وجود ندارد این در حالیست که با استفاده از یک سامانه مدیریت حوضه آبریز، منابع و  مصارف آب کشاورزی کنترل و مدیریت شود و آب مورد نیاز به کشاورز تحویل داده شود و نه بیشتر اما در حال حاضر سد مهاباد در حال سرریز شدن است و آب در پایین دست به صورت نامحدود در اختیار کشاورز قرار می‌گیرد.

سقوط بی‌سابقه آزادی رسانه در آمریکا؛ ایالات متحده در رتبه ۶۴ جهان

تماشاخانه

ایران من ؛ از دل تاریخی کهن تا حال ایران امروز ما

آمریکا و جنگ برای «ام آی سی» ؛ نتانیاهو و اورانیوم بهانه است / «زنده باد جنگ‌های ابدی»

فیلم های دیگر