مسجد خازن الملک و محافظ الماس دریای نور

عصر ایران ؛ علی نجومی ــ شهرت جواهر افسانه ای دریای نور و تاریخچه عمر دراز آن یقینا بخش جدایی ناپذیر از تاریخ چند صد ساله اخیر ایران زمین است.  این الماس صورتی رنگ حدودا 37 گرمی که به اعتقاد برخی از نیم تاج چشم نواز نورالعین تراش خورده و جدا شده است.
در مورد منشا این سنگ گران قیمت بین علما اختلاف است اما روایت پر طرفدار تر و مقبول تر آن است که از معدن گولکاندا در هندوستان استخراج شده و سپس تراش خورده است.

گویا در ابتدا متعلق به ظهیر الدین محمد بابر اولین پادشاه سلسله امپراطوری گورکانی هندوستان بود و بعدا دست به دست به محمد شاه گورکانی رسید که در پی نبرد نادر شاه با او این الماس به دست نادرشاه افتاد و  سپس در میان شاهان ایران دست به دست منتقل می شود و حتی در پی فرار محمد علی شاه به سفارت دولت فخیمه روسیه در تهران، این الماس مدتی را هم در سفارت روس می گذراند اما در پی مجاهدت های مشروطه طلبان الماس بالاخره اعاده می شود و بعدا هم در موزه جواهرات ملی جای می گیرد و هنوزم برق گیرایش هوش از سر بازدیدکنندگان می برد.

اما غرض از چیدن این صغری و کبری این بود که از محمد رحیم خان خازن الملک نام ببریم که در دوره ناصر الدین شاه سیاهه ای از مشاغل مهم را بر عهده داشت که از آن جمله اند: عضویت در دارالشورای کبری، صندوق‌دار خاصه دربار ناصری،  فرمانفرمایی خراسان و سیستان و تولیت آستان قدس رضوی.

اما در میان همه این مسئولیت ها یکی چندان مورد توجه قرار نگرفته است و آن وظیفه خطیر نگهداری از الماس دریای نور بود.

این محمد رحیم خان در ۱۵ سال آخر عمر خود هم بیمار و زمین گیر (فلج) بود و در سال ۱۳۱۱ قمری برابر با ۱۲۷۲ خورشیدی در سن حدود هشتاد سالگی به بیماری آنفولانزا درگذشت.

ما هیچ کدام از مواردی که ذکر کردیم باعث شهرت کنونی این مرد عصر قاجار نیست. او را می شناسیم چون بانی و سازنده مسجد مشهور خازن الملک در بازار بزرگ تهران است. عمر دقیق این مسجد مشخص نیست اما برای آن عمری در حدود 150 سال ذکر کرده اند.

این مسجد در محله پاچنار ساخته شد و بقعه متبرکه امام زاده سید ولی(ع) هم در دل مسجد قرار دارد. در آن زمان زمین های اطراف امامزاده سید ولی تا امامزاده زید(ع) گورستان بود. 

امامزاده سید ولی از نوادگان امام محمد تقی علیه السلام پیشوای نهم شیعیان است. این امامزاده در منتهی‌الیه شرقی بازار کفاش ها واقع است که از غرب به خیابان خیام و از جنوب شرقی به پاچنار متصل می شود.بنای بقعه مربع شکل و هر ضلع آن تقریباً سه متر و نیم است و در شمال و غرب بقعه مسجدی از دوره فتحعلی شاه قاجار است.ضریح قبلی از جنس چوب و متعلق به دوره قاجار بوده است.

در زمان محمد رحیم خان خازن الملک یا همان عهد ناصری  اموات را به تبرک داخل امامزاده دفن می‌کردند و درحال حاضر هم زیر خاک، سنگ قبرهایی وجود دارد. پیش ‌از اینکه آن قسمت پر از حجره های بازار شود، بافت مسکونی داشت. بیشتر خانم ها در بالای شبستان نماز می خواندند. کناره‌های مسجد «شاه‌نشین» بود و مانند گود زورخانه، کسی از عوام، حق نشستن در آنجا را نداشت، تنها زمان اجرای مراسم تعزیه و سینه زنی، شاهزاده‌ها در شاه‌نشین‌ها می‌نشستند.

محمد رحیم خان خازن‌الملک حتی اتاقی برای  مقبره خود ساخته بود که در سال 1372 شمسی برای توسعه مسجد برداشته شد. ورودی مقبره خازن الملک بسته شده است و سنگ قبرش را به سینه دیوار زدند. ارتباط بین امامزاده و مسجد هم قطع بود که در سال 1378، 2 در به سوی امام زاده باز شد.

محمد رحیم خان خازن الملک

البته شایان ذکر است که این مسجد یک مدرسه علوم دینی هم در دل خود دارد که با نام مدرسه خازن الملک شناخته می شود.

 از اتفاقات تاریخی جالب که در صحن این مسجد برگزار شد بر می گرد به آبان 1284 خورشیدی و اواخر سلطنت مظفرالدین شاه که مردم تهارن در اعتراض به ساخت بانک استقراضی روسیه در گورستان متروکه امام زاده سید ولی، در مسجد خازن الملک تجمع کردند.

بنای این مسجد و مدرسه تاریخی شامل 2 طبقه است. ورودی آن از بخش جنوب غربی پس از عبور از راهرو به صحن اصلی مسجد منتهی می شود. بخش شمالی صحن بزرگ مسجد، فضای ورودی به مقبره واقع شده و تردد از همین بخش انجام می شود. دربخش شرقی مقبره، نمازخانه قرار دارد و شبستان مسجد در 2 طبقه ساخته شده است. در بخش شمالی، دری به صحن کوچک تر مسجد و به فضای مدرسه خازن الملک باز می شود. وجود چیزی نزدیک به 10 حجره در حیاط مسجد، حکایت از وجود حوزه علمیه و مدرسه تحصیل طلاب، می کند.

رازهایی از مدرسه جاسوسی سری روسیه ملقب به «هاگوارتز هکرها» در قلب مسکو

بیشتر بخوانید:

تخفیف موزه ها به تهران‌ گردان نوروزی

اعلام قیمت تور تهران گردی

تهران 60 سال قبل (فیلم)

تماشاخانه

«نبرد یاپو»؛ وقتی فرعون مصر اسرائیل را فتح کرد/ قدیمی‌ترین حیله جنگی جهان متعلق به ۳۴۲۰ سال قبل

«نبرد آوسترلیتز» حیله بزرگ ناپلئون که یک سپاه را روی دریاچه غرق کرد

فیلم های دیگر