شیدای زمانم رسوای جهانم؛ امین الله رشیدی (+صدا)

عصر ایران ؛ علی نجومی _ تا مهرماه ۱۴۰۳ که چشم از جهان فروبست، امین‌الله رشیدی آخرین هنرمند فعال نسل طلایی رادیو ایران در دهه‌های ۳۰ و ۴۰ بود؛ خواننده و آهنگسازی که خاطره روزگار طلایی موسیقی رادیویی ایران را با خود حمل می‌کرد.

پادکست را اینجا بشنوید 

امین‌الله خان رشیدی، هنرمند اهل کاشان، در سال ۱۳۰۴ متولد شد؛ شهری که قرن‌ها هنر در تار و پود زندگی مردمش تنیده شده و نامش با فرش، شعر و موسیقی گره خورده است. پدربزرگ مادری او، ادیب بیضایی آرانی، از شاعران شناخته‌شده ادبیات فارسی در سده گذشته بود و همین پیشینه فرهنگی بی‌تردید در شکل‌گیری شخصیت هنری او نقش داشت.

رشیدی از کودکی شیفته هنر بود. او در همان سال‌های نوجوانی طراحی نقوش قالی ایرانی را آموخت؛ هنری که در زادگاهش کاشان جایگاهی ویژه داشت. بعدها که به تهران آمد، در شرکت فرش مشغول به کار شد و روزها به طراحی قالی می‌پرداخت، اما شب‌ها راهی هنرستان موسیقی می‌شد تا عشق دیگرش، یعنی موسیقی، را دنبال کند.

در هنرستان بود که موسی معروفی، استاد برجسته تار، استعداد او را کشف کرد و به ادامه جدی موسیقی تشویقش کرد. امین‌الله رشیدی نه‌تنها خواننده، بلکه آهنگساز بسیاری از آثار خود نیز بود و در بخشی از کارهایش کوشید با ترکیب سازهای ایرانی و سازهای غربی، فضایی تازه میان موسیقی سنتی، پاپ و جاز خلق کند؛ رویکردی که در برخی آثارش به‌خوبی شنیده می‌شود.

او از سال ۱۳۲۷ وارد رادیو تهران ــ که بعدها به رادیو ایران تغییر نام داد ــ شد و تا سال ۱۳۴۴ فعالیتش را در این رسانه ادامه داد. با این حال، شغل اصلی او که دفترداری در دادگستری بود، سرانجام باعث شد میان حرفه اداری و فعالیت هنری یکی را انتخاب کند. قوانین آن زمان اجازه ادامه هم‌زمان این دو فعالیت را نمی‌داد و رشیدی ناچار شد برای حفظ شغلش، از رادیو فاصله بگیرد.

از مجموعه پادکست خوانندگان جاودانه موسیقی ایران پادکست جواد بدیع‌زاده را اینجا بشنوید 

در میان آثار ماندگار او، تصنیف «افسانه» که با نام «رسوای زمانه» نیز شناخته می‌شود، جایگاه ویژه‌ای دارد. این اثر با شعری از تورج نگهبان ساخته شد و روایت شکل‌گیری آن نیز شنیدنی است. رشیدی هنگام تولد نخستین فرزندش آرزو داشت صاحب دختر شود. زمانی که همسرش برای زایمان در بیمارستان بستری بود، او در رادیو برنامه اجرا می‌کرد. پس از پایان برنامه، هنگام ورود به بیمارستان، دربان برای گرفتن مژدگانی به دروغ به او گفت که فرزندش پسر شده است. این خبر چنان او را آشفته کرد که با نگرانی نزد همسرش رفت، اما وقتی فهمید صاحب دختری شده، از خوشحالی سر از پا نمی‌شناخت. چند روز بعد، آهنگی ساخت و از تورج نگهبان خواست شعری بر آن بنویسد؛ نتیجه، تصنیفی شد که بعدها به یکی از مشهورترین آثار موسیقی ایران بدل شد.

یکی دیگر از روایت‌های عجیب زندگی هنری او به سال ۱۳۳۵ بازمی‌گردد. گفته می‌شود دختر جوانی که شیفته صدای رشیدی بود، همراه نامزدش در خیابانی قدم می‌زد که ناگهان صدای او از رادیوی مغازه‌ای پخش شد. دختر تحت تأثیر موسیقی قرار گرفت و همین مسئله حسادت شدید نامزدش را برانگیخت؛ تا جایی که مرد جوان با اسلحه به زندگی خود پایان داد و دختر نیز اندکی بعد بر اثر شوک و حمله قلبی درگذشت. این حادثه بازتاب گسترده‌ای در روزنامه‌های آن زمان داشت و رشیدی بعدها تصنیف «اشک» را با شعری از تورج نگهبان، به یاد آن دختر جوان ساخت.

قطعاتی که در این پادکست نام برده شده را می‌توانید کامل اینجا بشوید 

امین‌الله رشیدی در طول سال‌های فعالیتش با شاعرانی چون تورج نگهبان، رهی معیری، کریم فکور، ابوالقاسم حالت، مهدی اخوان ثالث و دیگر چهره‌های برجسته ادبی همکاری کرد و مجموعه‌ای از تصنیف‌های ماندگار را به موسیقی ایران افزود.

در پایان، باید از بهنام آقازاده و بامداد اسماعیلی نیز یاد کرد که بخشی از اطلاعات مربوط به زندگی و آثار استاد رشیدی، از مستند «عطر گیسو» ساخته آنان، به دست آمده است.

آلزایمر با بحران انرژی مغز آغاز می‌شود؟

بیشتر بخوانید:

ویگن ؛ گلنسا جونم کارا بهتر می شه! (+صدا)

تماشاخانه

وقتی اشکانیان ایران را پس گرفتند؛ زمانی که رومی‌ها با تحمیل یک معاهده به سلوکیان سلاح قدرتمندشان را بدست آوردند

دریاچه ارومیه ۱۴۰۵ / واقعیست یا سراب است ؟! هنوز ۳ متر کم است ؛ یعنی ۱۱ میلیارد متر مکعب آب

فیلم های دیگر