کشاورزی در صدر مصرف آب/ آبیاری نوین راه نجات منابع آبی

محمدرضا کاویان‌پور رئیس مؤسسه تحقیقات آب کشور، در گفت‌وگویی اظهار کرد: وضعیت بارندگی‌های کشور تا اواخر اردیبهشت‌ماه سال آبی ۱۴۰۵-۱۴۰۴، دو تصویر کاملاً متفاوت از ترسالی شدید منطقه‌ای و تداوم خشکسالی هیدرولیکی را نشان می‌دهد. حجم کل ریزش‌های جوی کشور به ۲۲۷.۱ میلی‌متر رسیده است.  

افزایش چشمگیر ورودی سدهای کشور

به گزارش ایسنا، وی افزود: این رقم در مقایسه با دوره مشابه سال آبی گذشته (۱۴۰.۸ میلی‌متر) رشد چشمگیر ۶۱ درصدی را نشان می‌دهد و نسبت به میانگین درازمدت ۵۷ ساله (۲۲۵.۷ میلی‌متر) نیز حدود یک درصد افزایش یافته است. این حجم از بارش‌ها اثر مثبتی بر روان‌آب‌ها و ورودی سدها داشته است؛ به طوری که کل ورودی به سدهای کشور با ۶۹ درصد رشد نسبت به سال گذشته به ۳۷.۰۴ میلیارد مترمکعب رسیده است. حجم آب موجود در مخازن نیز با ۲۶ درصد افزایش نسبت به سال قبل، رقم ۳۴.۲۳ میلیارد مترمکعب را ثبت کرده است که ۶ درصد از متوسط ۱۰ ساله بالاتر است. 

کاویان پور ادامه داد: با وجود آمار مثبتِ کلان، توزیع بارش‌ها در پهنه جغرافیایی ایران به شدت ناهمگون است. بخش زیادی از این بارش‌ها در نوار غربی و جنوبی تخلیه شده و حوزه‌های استراتژیک و پرجمعیت مرکزی کشور همچنان با کسری شدید بارندگی دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

رئیس مؤسسه تحقیقات آب کشور دلایل اصلی تنش در مناطق عمدتا مرکزی کشور، عواملی چون کاهش بارش نسبت به نرمال، تمرکز بالای جمعیت، مصرف سنگین شهری و صنعتی، وابستگی زیاد به منابع زیرزمینی و برداشت بیش از ظرفیت طبیعی دانست و تشریح کرد: به‌عنوان نمونه، در حوضه آبریز زاینده‌رود، مشکل تنها کمبود بارش نیست، بلکه ترکیبی از توسعه نامتوازن کشاورزی، افزایش جمعیت و فشار صنایع آب‌بر باعث تشدید بحران شده است. 

ارزیابی وضعیت منابع آب زیرزمینی در کشور

وی تأکید کرد: برخلاف بهبود بارندگی‌ها در برخی حوزه‌ها، وضعیت سفره‌های آب زیرزمینی و آبخوان‌های کشور همچنان بحرانی و شکننده ارزیابی می‌شود. آبخوان‌های ایران به دلیل چندین دهه بارگذاری بیش از حد و کسری تجمعی مخازن (بالا بودن نرخ برداشت نسبت به تغذیه سفره‌ها)، با بارندگی‌های کوتاه‌مدت احیا نمی‌شوند.

تشدید فشار بر منابع آب زیرزمینی در مناطق کم‌بارش

کاویان پور در مناطقی مانند تهران، البرز، اصفهان، مرکزی و یزد که با کاهش شدید بارش مواجه بوده‌اند. به دلیل کاهش سهم آب سطحی، فشار بر منابع آب زیرزمینی برای تامین شرب و کشاورزی دوچندان شده است. این روند منجر به افت مداوم تراز آب زیرزمینی، پیشروی آب شور به سمت شیرین، نابودی کیفیت آب و از همه مهم‌تر، تحمیل پدیده خطرناک فرونشست زمین دشت‌های مرکزی کشور شده که زیرساخت‌های حیاتی را تهدید می‌کند.

لذا حتی در سال‌هایی که بارندگی افزایش می‌یابد، احیای سفره‌های زیرزمینی بدلیل سرعت پایین نفوذ آب، تبخیر بالا و برداشت مستمر از آب زیرزمینی، زمان بر است. بنابراین، بارش‌های امسال اگرچه بخشی از فشار را کاهش داده، اما هنوز بحران آب زیرزمینی را حل نکرده است. 

به گفته رئیس مؤسسه تحقیقات آب کشور بخش کشاورزی بزرگ‌ترین مصرف‌کننده آب در ایران است و به همین دلیل، تمرکز اصلی سیاست‌های مدیریت آب بر کشاورزی قرار گرفته است. در همین راستا، اگر چه به کندی ولی فعالیت هایی برای کاهش مصرف آب در این بخش و سایر بخش ها در حال پیگیری است.

محدودیت کشت محصولات پرمصرف؛ چالش تازه بخش کشاورزی

وی تصریح کرد: توسعه آبیاری نوین یکی از اقدامات لازم برای کاهش مصرف آب در بخش کشاوری است. استفاده از آبیاری قطره‌ای، آبیاری بارانی و سامانه‌های هوشمند کنترل مصرف آب کشاورزی در بسیاری از استان‌ها توسعه یافته است. این روش‌ها می‌توانند مصرف آب را بین ۳۰ تا ۵۰ درصد کاهش دهند. همچنین در مناطق کم‌آب، تلاش های زیادی برای محدود شدن کشت محصولات پرمصرف مانند برنج و هندوانه در حال پیگیری است. اگر چه این موضوع بدلیل مسائل اقتصادی و اجتماعی، توفیق زیادی نداشته است.   

کاویان پور ادامه داد: انتقال کشت سبزی و صیفی از فضای باز به محیط‌های کنترل‌شده گلخانه‌ای که تبخیر را به حداقل رسانده و راندمان مصرف آب را تا ۱۰ برابر افزایش می‌دهد از دیگر برنامه هایی که که توسط دولت حمایت ویژه می شود.  همچنین وزارت نیرو طی سال‌های اخیر علی رغم مسائل پیچیده اجتماعی مربوطه، بخشی از چاه‌های غیرمجاز را مسدود کرده است. همچنین تجهیز چاه‌های مجاز کشاورزی به کنتورهای هوشمند آب و برق جهت صیانت از آبخوان‌ها و جلوگیری از برداشت‌های فراتر از پروانه بهره‌برداری نیز افزایش یافته است. 

رئیس مؤسسه تحقیقات آب کشور در ادامه صحبت‌هایش تأکید کرد: در برخی شهرها و صنایع استفاده از پساب تصفیه‌شده، در صنعت و فضای سبز (با لحاظ مسائل بهداشتی) گسترش یافته است. براساس برنامه های وزارت نیرو، تاکید زیادی بر استفاده صنایع از پساب شهری و همچنین بازچرخانی پساب صنایع و استفاده مجدد از آن در حال انجام است. علاوه بر وارد گفته شده برنامه هایی برای شناسایی نشت های شبکه‌های فرسوده آب شهری و نوسازی آنها در حال پیگیری است. این مهم نیز بدلیل حجم بالای سرمایه گذاری مورد نیاز با سرعت قابل قبول انجام نمی شود. از سوی دیگر صنایع بزرگ به‌تدریج به سمت استفاده از پساب، انتقال به سواحل و کاهش وابستگی به منابع شیرین هدایت می‌شوند. 

مدیریت مصرف آب، کلید عبور از تابستان گرم

وی با بیان اینکه برای عبور بدون جیره‌بندی و پایدار از فصل گرم سال (به‌ویژه در کلان‌شهرهایی نظیر تهران، البرز و اصفهان که با افت ذخایر مواجه هستند)، مدیریت مصرف در بخش خانگی با جلب مشارکت جدی مردم یک ضرورت است، اظهار کرد: کاهش ۱۵ تا ۲۰ درصدی در مصرف آب شرب خانگی، به‌ویژه در ساعات پیک مصرف روزانه، پایداری شبکه توزیع را کاملاً تضمین می‌کند. این موضوع بخصوص با توجه به دورنمای خشک فصل تابستان و نیاز آبی شدید در فصل پاییز آینده که اگر همراه با بارشهای منطقی نباشد میتواند برای آن فصل زراعی نیز حساس گردد، باید مورد توجه و عنایت مردم قرار گیرد. 

کاویان پور با اشاره به مهم‌ترین توصیه های کاربردی به شهروندان گفت: پیشنهاد می‌شود شهروندان از تجهیزات کاهنده مصرف استفاده کنند. به طور مثال نصب پرلاتور (هوادار) روی شیرآلات، استفاده از سردوش‌های کم‌مصرف و نصب سایه‌بان روی کولرهای آبی (که تبخیر آب کولر را تا ۳۰ درصد کاهش می‌دهد). همچنین اصلاح رفتارهای روزانه مانند کاهش زمان استحمام به کمتر از ۵ دقیقه و بستن شیر آب در زمان‌های مرده (مانند مسواک زدن، وضو گرفتن و شستشوی ظروف) می تواند کمک کننده باشد.  

وی همچنین بر مدیریت و استفاده از آب خاکستری تأکید کرد و افزود: بازچرخانی ساده آب حاصل از شست‌وشوی میوه و سبزیجات و استفاده از آن برای آبیاری باغچه‌ها و گلدان‌ها می‌تواند در کاهش مصرف مؤثر باشد.

به گفته او، نشت‌یابی دوره‌ای و بررسی مستمر فلاش‌تانک‌ها، اتصالات لوله‌کشی و سیستم سرمایشی ساختمان برای پیشگیری از هرگونه نشتی پنهان نیز ضروری است.   

رئیس مؤسسه تحقیقات آب کشور همچنین به مصرف غیرمستقیم آب اشاره کرد و گفت: بخش زیادی از آب کشور در تولید غذا مصرف می‌شود، بنابراین کاهش دورریز مواد غذایی و مصرف منطقی محصولات آب‌بر نیز از اهمیت بالایی برخوردار است.  

تصاویری از سرریز شدن سد کارون 4

بیشتر بخوانید:

صادرات ۲۰ محصول کشاورزی آزاد شد

زاینده‌رود در اصفهان جان گرفت (گزارش تصویری)

آب نوبت‌بندی می‌شود؟ / اعلام عدد الگوی مصرف آب برای هر تهرانی از سوی دولت

تماشاخانه

وقتی اشکانیان ایران را پس گرفتند؛ زمانی که رومی‌ها با تحمیل یک معاهده به سلوکیان سلاح قدرتمندشان را بدست آوردند

دریاچه ارومیه ۱۴۰۵ / واقعیست یا سراب است ؟! هنوز ۳ متر کم است ؛ یعنی ۱۱ میلیارد متر مکعب آب

فیلم های دیگر