راستی‌آزمایی ادعای عجیب یک پست اینستاگرامی؛ الاغ‌درمانی واقعیت دارد؟/ «حیوان‌درمانی» زیر ذره‌بین علم

این ادعا در نگاه اول عجیب و حتی طنزآمیز به نظر می‌رسد، اما پشت آن یک حوزه علمی واقعی وجود دارد: حیوان‌درمانی یا Animal-Assisted Therapy.

به گزارش خبرآنلاین، صفحه اینستاگرامی «دبی اینترنشنال» اخیراً پستی منتشر کرده با این مضمون که «محققان می‌گویند بودن در کنار خرها به کاهش استرس کمک می‌کند». این ادعا در نگاه اول عجیب و حتی طنزآمیز به نظر می‌رسد، اما پشت آن یک حوزه علمی واقعی وجود دارد: حیوان‌درمانی یا Animal-Assisted Therapy. پرسش اصلی این است که آیا این ادعا دقیق است؟ واقعاً «الاغ‌درمانی» پشتوانه علمی دارد یا موضوع اصلی، تأثیر کلی ارتباط با حیوانات بر سلامت روان است؟

این ادعای اینستاگرامی از کجا آمده است؟

حیوان‌درمانی سال‌هاست در برخی مراکز درمانی، آموزشی و توانبخشی استفاده می‌شود. در این روش، تعامل کنترل‌شده با حیواناتی مثل سگ، اسب، گربه، خرگوش و در برخی برنامه‌ها الاغ، به‌عنوان روشی مکمل برای کاهش اضطراب، بهبود خلق‌وخو، افزایش ارتباط اجتماعی و کاهش احساس تنهایی به کار می‌رود. یک مرور علمی منتشرشده در سال ۲۰۲۴ نشان می‌دهد حیوان‌درمانی می‌تواند در بهبود کیفیت زندگی و سلامت روان بیماران نقش امیدوارکننده‌ای داشته باشد، هرچند کیفیت مطالعات و نوع مداخله‌ها بسیار متفاوت است. 

الاغ‌ها هم وارد ماجرا شده‌اند؟

در ادبیات علمی، اصطلاحی به نام Donkey-Assisted Therapy یا «مداخله درمانی با کمک الاغ» وجود دارد. یک مرور نظام‌مند تازه در سال ۲۰۲۵ درباره این موضوع نشان داده که مداخلات مبتنی بر الاغ، به‌ویژه در کودکان و افراد دارای اختلالات رشدی یا مشکلات هیجانی، می‌تواند با بهبود تنظیم هیجان، ارتباط اجتماعی، اعتمادبه‌نفس و تعامل همراه باشد؛ اما همین مطالعه تأکید می‌کند که تعداد پژوهش‌ها محدود، نمونه‌ها کوچک و روش‌ها ناهمگون‌اند؛ بنابراین نمی‌توان از آن نتیجه قطعی و عمومی گرفت. 

مطالعه دیگری درباره گونه‌های غیرمعمول در حیوان‌درمانی نیز توضیح می‌دهد که الاغ‌ها به‌دلیل جثه کوچک‌تر، حرکت آرام‌تر و رفتار محتاطانه‌تر نسبت به اسب‌ها، برای برخی کودکان، سالمندان یا افراد دارای اضطراب می‌توانند قابل‌پذیرش‌تر باشند. این منبع نیز از «اونوتراپی» یا همان مداخلات مبتنی بر الاغ نام می‌برد، اما آن را زیرمجموعه‌ای از حیوان‌درمانی می‌داند، نه درمانی مستقل و قطعی. 

بررسی مکانیسم احتمالی/ پشت‌پرده اثر آرام‌بخش حیوانات

تعامل با حیوانات می‌تواند از چند مسیر روی بدن و روان اثر بگذارد. تماس آرام با حیوان، نوازش، مراقبت از او یا حتی حضور در محیطی طبیعی‌تر می‌تواند فعالیت سیستم عصبی سمپاتیک را کاهش دهد، احساس امنیت ایجاد کند و به کاهش تنش روانی کمک کند. برخی مطالعات درباره تعامل انسان و حیوان به نقش احتمالی اکسی‌توسین، یعنی هورمون پیوند اجتماعی، و کاهش شاخص‌های استرس اشاره کرده‌اند. مرور معروفی درباره اثرات روانی و فیزیولوژیک تعامل انسان و حیوان نیز نشان می‌دهد این ارتباط می‌تواند با کاهش اضطراب، کاهش فشار خون و تغییرات مثبت در سیستم استرس همراه باشد. 

کلام پایانی: «الاغ‌درمانی»، یک شوخی اینترنتی یا یک مفهوم علمی؟

ادعای کلی اینکه «تعامل با حیوانات می‌تواند به کاهش استرس و اضطراب کمک کند» پشتوانه علمی نسبتاً خوبی دارد. اما ادعای خاص‌تر، یعنی اینکه «بودن کنار الاغ‌ها به‌طور قطعی استرس را کاهش می‌دهد»، هنوز شواهد محدودتری دارد.

در واقع، مطالعات مربوط به سگ‌درمانی و اسب‌درمانی گسترده‌تر و قوی‌ترند. درباره الاغ‌ها، شواهد امیدوارکننده است، اما هنوز بیشتر در حد برنامه‌های کوچک، مطالعات مشاهده‌ای یا مرورهایی با تأکید بر نیاز به پژوهش‌های دقیق‌تر است. حتی گزارش خبری اخیر آسوشیتدپرس درباره یک مرکز روان‌پزشکی در نزدیکی پاریس که از الاغ‌ها برای کمک به بیماران استفاده می‌کند، می‌گوید کارکنان و بیماران اثرات مثبتی مشاهده کرده‌اند، اما مسئولان همان برنامه هم خواستار ارزیابی علمی بیشتر برای رسمیت یافتن این روش هستند. 

در نهایت، ادعای پست دبی اینترنشنال نیمه‌درست است. پژوهش‌ها نشان می‌دهند تعامل کنترل‌شده با حیوانات می‌تواند به کاهش استرس و بهبود سلامت روان کمک کند؛ الاغ‌ها نیز در برخی مطالعات و برنامه‌های حیوان‌درمانی نتایج امیدوارکننده‌ای داشته‌اند، اما شواهد درباره آن‌ها هنوز محدودتر از حیواناتی مانند سگ و اسب است.

توافق نهایی برای تمدید قرارداد روزبه چشمی با باشگاه استقلال

تماشاخانه

۲۵ سال تلاش و عاشقی برای میراث فرهنگی ایران / این زن قلعه الموت را جهانی کرد

کشف یک محوطه باستانی در خطر در نزدیکی شهر بهشهر ، احتمالا متعلق به بیش از یک میلیون سال قبل

فیلم های دیگر