بندر چابهار دروازه توسعه و پیشران اقتصادی ایران در پسا جنگ

بهرام نکیسا (کارشناس امور دریایی و بندری) - تاریخ نشان داده است که هیچ جنگی جاودانه نیست و هر درگیری، هرچند طولانی و دشوار، سرانجام جای خود را به صلح و آرامش می دهد. گرد و غبار نبردها روزی فرو می نشینند، آنچنان که هیچ شبی تا ابد تاریک نمی ماند. در چنین شرایطی، خردمندانه آن است که در کنار مواجهه با دشواری های گذشته، به امروز و فردای آبادانی ایران عزیز باید اندیشید و دست در دست هم میهن خویش را کنیم آباد‌.

از این رو نگاه به آینده و برنامه ریزی برای دوران پساجنگ، ضرورتی انکارناپذیر است. بازسازی زیرساخت ها، احیای ظرفیت های اقتصادی، تقویت سرمایه های انسانی و ترمیم پیوندهای اجتماعی، از جمله اقداماتی هستند که باید از امروز مصمم مورد توجه قرار گیرند. آینده ای پایدار و شکوفا، حاصل همدلی دولت و ملت و نیروهای مسلح و تصمیم ها و تدابیری است که مجموعه حکمرانی کشور در روزهای سخت و دشوار دیروز و امروز اتخاذ نموده اند. 

توسعه بنادر و زیر ساخت های دریایی یکی از مهم ترین سرمایه گذاری هایی هستند که می تواند زمینه ساز جهش اقتصادی در دوران پس از جنگ باشد. هر اقدامی که امروز برای ارتقای ظرفیت ها، بهبود زیر ساخت ها و افزایش بهره وری بنادر انجام شود، فردا به عاملی برای تسریع روند بازسازی و تقویت جایگاه کشور در زنجیره تجارت منطقه ای و بین المللی تبدیل خواهد شد.

از زمانی که انسان راه دریاها را برای تجارت و ارتباط با دیگر سرزمین ها کشف کرد، واژه ای دیگر نیز وارد عرصه تجارت گردید و با نام بندر خود را به فعالین تجارت دریایی معرفی نمود. از آن زمان به بعد بنادر به یکی از مهم ترین مراکز اقتصادی و تمدنی جهان تبدیل شدند. مکان هایی که علاوه بر تبادل کالا، تبادل فرهنگ نیز در آنجا رقم می خورد. نخستین بنادر در کنار تمدن های بزرگ باستانی شکل گرفتند و به تدریج به نقاطی راهبردی برای تبادل کالا، فرهنگ و دانش میان ملت ها بدل شدند. شهرهای بندری در طول تاریخ همواره از رونق اقتصادی بیشتری برخوردار بوده و بسیاری از قدرت های بزرگ جهان نیز بخش مهمی از نفوذ و ثروت خود را مدیون دسترسی به دریا و توسعه بنادر می دانند.

با گسترش تجارت جهانی و پیشرفت فن آوری های حمل و نقل، نقش بنادر از یک محل ساده برای پهلوگیری کشتی ها فراتر رفت.

امروزه بنادر به مراکز پیچیده لجستیکی، صنعتی و تجاری تبدیل شده اند که بخش قابل توجهی از اقتصاد جهان را به حرکت در می آورند. بنادر دیگر بارانداز کالاها نیستند بلکه بازاری برای پردازش و ارزش افزوده کالا به شمار می آیند. برآوردها نشان می دهد بیش از 80 درصد تجارت کالایی جهان از طریق حمل و نقل دریایی انجام می شود و بنادر در واقع حلقه اتصال اقتصادهای ملی به بازارهای بین المللی هستند.

در دهه های اخیر، اهمیت بنادر بیش از هر زمان دیگری مورد توجه قرار گرفته و افزایش یافته است. رشد تجارت بین المللی، توسعه زنجیره های تأمین جهانی، افزایش رقابت میان کشورها در جهت جذب سرمایه گذاری های داخلی و خارجی و شکل گیری کریدورهای جدید حمل و نقل، موجب شده است که بنادر به یکی از مهمترین ابزارهای توسعه اقتصادی تبدیل شوند.

امروزه موفقیت بسیاری از مناطق ساحلی و حتی کشورهای فاقد منابع طبیعی غنی، بیش از هر چیز به توانایی آنها در بهره برداری از ظرفیت های بندری و ترانزیتی وابسته است. 

بنادر علاوه بر نقش اقتصادی، آثار گسترده ای بر توسعه محلی و منطقه ای دارند. ایجاد فرصت های شغلی، رونق صنایع وابسته، جذب سرمایه گذاری داخلی و خارجی، توسعه زیر ساخت های حمل و نقل و افزایش تعاملات تجاری از جمله مهم ترین دستاوردهای توسعه بنادر به شمار می رود. به همین دلیل بسیاری از دولت ها سرمایه گذاری در زیر ساخت های بندری را نه یک هزینه، بلکه سرمایه گذاری برای آینده اقتصاد خود می دانند.

در این میان، ایران با برخورداری از بیش از پنج هزار کیلومتر مرز آبی و نوار ساحلی و دسترسی به آبراه های مهم بین المللی، از ظرفیت کم نظیری در حوزه بنادر و حمل و نقل دریایی برخوردار است.

قرار گرفتن در مسیر کریدورهای مهم تجاری و دسترسی به خلیج فارس، دریای عمان و دریای خزر، این امکان را فراهم کرده است که بنادر کشور نقشی فراتر از دروازه های واردات و صادرات ایفا کرده و به موتور محرک توسعه اقتصادی، تجارت منطقه ای و ترانزیت بین المللی تبدیل شوند. از جمله بنادر کشور که می تواند نقش بسیار تعیین کننده ای در اقتصاد منطقه ای داشته باشد بندر چابهار است.

بندر چابهار به دلیل موقعیت جغرافیایی و منحصر به فرد خود در ساحل دریای عمان، یکی از مهمترین نقاط راهبردی برای توسعه اقتصاد دریامحور کشور و دروازه تجاری و ترانزیتی ایران به اقیانوس هند محسوب می گردد. این بندر در صورت توسعه زیرساختی، جذب سرمایه گذاری خارجی و اتصال به شبکه های ترانزیتی منطقه ای،

 ظرفیت تبدیل شدن به یک هاب مهم لجستیکی، ترانزیتی و خدمات دریایی در سطح اقیانوس هند و اوراسیا را دارد. قرار گرفتن بندر چابهار در خارج از تنگه حساس هرمز و دسترسی مستقیم به اقیانوس هند از ویژگی های است که باعث می شود کشتی های اقیانوس پیما بدون ورود به آب های داخلی خلیج فارس بتوانند در این بندر پهلو بگیرند. این موقعیت چند مزیت کلیدی دیگر را نیز ایجاد می کند:

کاهش زمان سفر دریایی کشتی ها، کاهش هزینه سوخت، کاهش ریسک های ژئوپلیتیکی و افزایش جذابیت برای خطوط کشتیرانی بین المللی.

همچنین این بندر می تواند به عنوان یک هاب ترانسشیپمنت و ترانزیتی نیز عمل نماید، به این معنا که کشتی های بزرگ کالا را به این بندر منتقل کرده و سپس از طریق کشتی های کوچک تر یا شبکه جاده ای یا ریلی زمینی به سایر نقاط منطقه توزیع شود. چنین نقشی(هاب ترانسشیپمنت و ترانزیتی) چندین مزیت دیگر را به همراه خواهد داشت: کاهش هزینه حمل و نقل منطقه ای، افزایش سرعت جابجایی کالا، ایجاد یک شبکه توزیع چند لایه و کاهش وابستگی به مسیرهای سنتی پرترافیک.

با دید برنامه ریزی برای اقتصاد پساجنگ بنادر، توسعه بندر چابهار می تواند توازن لجستیکی منطقه را تغییر دهد. بنادر بزرگ منطقه علی الخصوص بندر جبل علی در امارات متحده عربی در حال حاضر نقش اصلی در ترانزیت کالا دارند اما بندر چابهار می تواند بخشی از این جریان را جذب نماید. از مزیت های تثبیت شده بنادری چون جبل علی می توان به بهره مند بودن از زیرساخت های پیشرفته، شبکه مالی و بیمه ای قوی، تجربه طولانی در تجارت جهانی و اتصال گسترده به شرکت های چندملیتی نام برد. برای اینکه بندر چابهار بتواند رقابتی درخور توجه با این بنادر داشته باشد، توجه به موارد یاد شده فوق و رفع موانع اجرایی آنها ضروری به نظر می رسد.

یکی دیگر از مهم ترین فرصت های اقتصادی چابهار، توسعه خدمات سوخت رسانی دریایی و خدمات فنی کشتی ها می باشد. این فعالیت ها در بسیاری از بنادر بزرگ جهان یکی از منابع مهم و اصلی درآمدی آن کشورها به شمار می آید. از مزایای فعالیت در این حوزه ها می توان به درآمد ارزی پایدار، جذب کشتی های عبوری، ایجاد مراکز خدماتی جانبی مانند تعمیرات و تأمین قطعات و تقویت موقعیت بندر به عنوان ایستگاه استراتژیک دریایی اشاره نمود.

از بعد اثرات اقتصادی توجه به بندر چابهار، می توان به نقش آن در اقتصاد ملی اشاره نمود. افزایش درآمدهای ارزی غیرنفتی، توسعه صنایع حمل و نقل و لجستیک، رشد، رونق و توسعه مناطق آزاد تجاری و صنعتی، ایجاد اشتغال گسترده و پایدار در شرق کشور و توسعه زیرساخت های ریلی و جاده ای یاد کرد.

همانگونه که در ابتدای این نوشته نیز ذکر گردید هیچ جنگی پایدار نیست و هیچ خصومتی دائمی نمی باشد. پس از رفع موانع بین المللی ناشی از تحریم ها، سناریوهای پساتحریمی و سرمایه گذاری های خارجی، که نقش بسیار حساسی در توسعه بنادر ایران به صورت عام و بندر چابهار به صورت خاص دارند، برای این بندر نیز قابل تصور خواهد بود. در صورت بهبود روابط بین المللی و کاهش محدودیت های اقتصادی متأثر از تحریم های ظالمانه، چابهار می تواند به مقصدی جذاب برای سرمایه گذاران خارجی تبدیل شود. این سرمایه گذاری ها در بخش های چون: توسعه پایانه های کانتینری، ایجاد مراکز بانکرینگ، توسعه مراکز و انبارهای لجستیکی، توسعه و رونق مناطق آزاد و ایجاد زیرساخت های دیجیتال بندری  می تواند صورت پذیرد.

بدون شک قابل تصور خواهد بود که در این مسیر و فرآیند با چالش ها، موانع و محدودیت های نیز مواجه گردید. از عمده چالش های پیش رو در توسعه بندر چابهار می توان به عواملی همچون نیاز به سرمایه گذاری در زیرساخت ها، ضعف در اتصال ریلی و لجستیکی، ریسک های سیاسی و ژئوپلیتیکی، وجود رقبای باتجربه منطقه ای و ضرورت انجام اصلاحات تشکیلاتی و اداری و وضع قوانین و مقررات به روز و کارآمد منطبق با روند جهانی و بین المللی اشاره نمود.

۱۶۰ شکایت از تبلیغ دخانیات در سریال‌های نمایش خانگی

رازهای سر به مهر مرموزترین زن باستانی ایران / قدیمی‌ترین پروتز چشمی جهان چطور در ایران و در چشم یک زن کشف شد؟

فیلم های دیگر