گردشگری ایران زیر سایه ریزگردها ؛ کدام استان‌ها آسیب‌پذیرترند؟

به گزارش ایسنا، نتایج پژوهشی جدید از سوی پژوهشگران دانشکده مدیریت دانشگاه تهران، نشان می‌دهد که بسیاری از مقاصد گردشگری کشور، به‌ویژه در مناطق مرکزی، شرقی و جنوبی ایران، در معرض آسیب‌پذیری بالا در برابر ریزگردها قرار دارند؛ پدیده‌ای که علاوه بر تهدید سلامت گردشگران و ساکنان محلی، می‌تواند بر جذابیت مقصد، کیفیت تجربه گردشگری و پایداری اقتصادی این صنعت نیز تأثیرگذار باشد.

بر اساس اعلام دانشگاه تهران، در این پژوهش که توسط حمیده محمودی و محمد کریمی فیروزجائی از اعضای هیئت علمی گروه آموزشی مدیریت گردشگری دانشکدگان مدیریت دانشگاه تهران، به همراه تیم دانشجویان دانشگاه تهران شامل سامان نادی‌زاده شورابه، محمد فرهادی و مهدی رحیمی انجام شده است، با استفاده از مدل‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره فضایی و تلفیق داده‌های محیطی، زیرساختی و گردشگری، آسیب‌پذیری مقاصد گردشگری ایران در برابر آلودگی ناشی از طوفان‌های گردوغبار در مقیاس ملی ارزیابی شده است.

حمیده محمودی، عضو هیئت علمی گروه آموزشی مدیریت گردشگری دانشگاه تهران، با اشاره به اهمیت این پژوهش اظهار کرد: گردشگری یکی از مهم‌ترین بخش‌های اقتصادی و اجتماعی کشور به شمار می‌رود و پایداری آن تا حد زیادی به کیفیت محیط‌زیست وابسته است.

وقوع مکرر طوفان‌های گردوغبار و کاهش کیفیت هوا می‌تواند بر ادراک گردشگران، میزان تقاضای سفر، مدت اقامت و حتی تمایل به بازدید مجدد از مقاصد گردشگری اثر منفی بگذارد. از این‌رو، ارزیابی آسیب‌پذیری مقاصد گردشگری در برابر ریزگردها برای برنامه‌ریزی و مدیریت پایدار گردشگری ضروری است.

وی افزود: نتایج این مطالعه نشان می‌دهد که حدود ۴۰ درصد از مساحت ایران در طبقات خطر زیاد و بسیار زیاد از نظر مواجهه با ریزگردها قرار دارد. استان‌های سیستان و بلوچستان، هرمزگان و بوشهر بیشترین شدت مواجهه با ریزگردها را تجربه می‌کنند، در حالی که استان‌های گیلان، مازندران و اردبیل کمترین میزان مواجهه را دارند.

عضو هیئت علمی گروه آموزشی مدیریت گردشگری دانشگاه تهران ادامه داد: بررسی‌ها نشان داد که آسیب‌پذیری مقاصد گردشگری در کشور به‌صورت یکنواخت توزیع نشده است. استان‌های قم، سیستان و بلوچستان، خراسان جنوبی، بوشهر، یزد و اصفهان در زمره آسیب‌پذیرترین مناطق گردشگری کشور قرار دارند. به‌عنوان مثال، بیش از ۶۰ درصد مساحت استان قم در طبقه آسیب‌پذیری بسیار بالا قرار گرفته است.

محمودی تصریح کرد: در مقابل، استان‌های شمالی و شمال‌غربی کشور از جمله اردبیل، گیلان، مازندران و کردستان کمترین میزان آسیب‌پذیری را نشان می‌دهند. وجود جنگل‌های هیرکانی، بارش فراوان، پوشش گیاهی متراکم و دسترسی مناسب به منابع آب، تاب‌آوری این مناطق را در برابر ریزگردها به میزان قابل توجهی افزایش داده است.

نتایج این پژوهش همچنین نشان می‌دهد که زیرساخت‌های گردشگری کشور از نظر میزان مواجهه با ریزگردها وضعیت متفاوتی دارند.

در حالی که حدود ۴۷ درصد از مقاصد طبیعی کشور در مناطق با آسیب‌پذیری بسیار پایین قرار دارند، بخش قابل توجهی از زیرساخت‌های اقامتی، پذیرایی، خدماتی و حتی برخی مقاصد مذهبی در مناطق پرخطر واقع شده‌اند؛ موضوعی که ضرورت بازنگری در سیاست‌های توسعه گردشگری و تقویت زیرساخت‌های تاب‌آور را بیش از پیش آشکار می‌کند.

محمودی تأکید کرد: یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که توسعه پایدار گردشگری در ایران نیازمند ادغام ملاحظات زیست‌محیطی در برنامه‌ریزی‌های گردشگری است.

ایجاد سامانه‌های پایش و هشدار سریع ریزگردها، توسعه زیرساخت‌های سبز، بهبود مدیریت منابع آب و تقویت ظرفیت سازگاری مقاصد گردشگری، از جمله اقداماتی است که می‌تواند تاب‌آوری صنعت گردشگری کشور را در برابر مخاطرات محیطی افزایش دهد.

پژوهشگران معتقدند چارچوب ارائه‌شده در این مطالعه می‌تواند به شناسایی مناطق اولویت‌دار، هدفمند کردن سرمایه‌گذاری‌ها و تدوین سیاست‌های مبتنی بر شواهد برای توسعه گردشگری پایدار و مقاوم در برابر مخاطرات اقلیمی و محیطی کمک کند.

نتایج این پژوهش در مقاله‌ای با عنوان Assessing the spatial vulnerability of tourism destinations to dust pollution in Iran using an integrated geospatial and multi-criteria decision framework در مجله بین‌المللی معتبر Scientific Reports، از نشریات گروه Nature، منتشر شده است.