بزرگ‌ترین حادثه هسته‌ای شوروی پیش از چرنوبیل

عصرایران- در تاریخ حوادث هسته‌ای، بسیاری از رویدادها با نام محل واقعی خود شناخته می‌شوند؛ اما فاجعه کیشتیم داستان متفاوتی دارد.

حادثه در مجتمع هسته‌ای مایاک (Mayak) در نزدیکی شهر بسته اوزیورسک در منطقه چلیابینسک اتحاد جماهیر شوروی رخ داد. این شهر و تاسیسات مایاک در آن زمان روی نقشه‌های عمومی وجود نداشتند، زیرا بخشی از برنامه مخفی هسته‌ای شوروی بودند.

به همین دلیل، جهان این حادثه را با نام کیشتیم شناخت؛ شهری در نزدیکی منطقه که روی نقشه وجود داشت و رسانه‌ها برای اشاره به محل حادثه از نام آن استفاده کردند.

انفجار مخزن پسماندهای هسته‌ای

در دهه 1950، مایاک یکی از مهم‌ترین مراکز هسته‌ای شوروی بود. این مجتمع برای تولید پلوتونیوم مورد نیاز برنامه تسلیحات هسته‌ای شوروی ساخته شده بود.

فرایند تولید مواد هسته‌ای، حجم زیادی پسماند رادیواکتیو ایجاد می‌کرد. این پسماندها در مخازن بزرگی ذخیره می‌شدند و به دلیل فعالیت پرتوزا، گرمای زیادی تولید می‌کردند.

در 29 سپتامبر 1957، یکی از مخازن زیرزمینی حاوی پسماندهای هسته‌ای به دلیل نقص در سیستم خنک‌کننده دچار افزایش شدید دما شد. در نهایت، واکنش‌های شیمیایی باعث انفجار مخزن شدند.

قدرت انفجار اگرچه مانند یک انفجار هسته‌ای نبود، اما مقدار بسیار زیادی مواد رادیواکتیو را وارد محیط کرد.

ابر رادیواکتیو بر فراز اورال

پس از انفجار، ذرات رادیواکتیو در منطقه گسترده‌ای پخش شدند. این آلودگی به شکل نواری طولانی در مسیر باد حرکت کرد و منطقه‌ای به نام ردیابی رادیواکتیو شرق اورال (East Urals Radioactive Trace) را شکل داد.

ده‌ها هزار نفر در مناطق اطراف زندگی می‌کردند و بسیاری از آن ها بدون اطلاع از خطر، برای مدتی در معرض آلودگی قرار گرفتند.

برخلاف چرنوبیل که تخلیه گسترده جمعیت پس از حادثه انجام شد، در کیشتیم واکنش‌ها بسیار کندتر بود، زیرا مقامات شوروی تلاش کردند ابعاد حادثه را پنهان کنند.

سال‌ها سکوت درباره یک فاجعه

یکی از مهم‌ترین جنبه‌های فاجعه کیشتیم، مخفی ماندن آن بود.

دولت شوروی تا دهه‌ها اطلاعات دقیقی درباره این حادثه منتشر نکرد. حتی بسیاری از شهروندان منطقه نیز نمی‌دانستند با یک حادثه بزرگ هسته‌ای روبه‌رو شده‌اند.

تنها در اواخر دهه 1970 و پس از انتشار اطلاعات توسط دانشمندان و پژوهشگران خارج از شوروی بود که ابعاد واقعی حادثه کم‌کم آشکار شد.

چرا سطح 6 طبقه‌بندی شد؟

در مقیاس بین‌المللی رویدادهای هسته‌ای (INES)، سطح 6 به معنای «حادثه جدی» است و تنها یک درجه پایین‌تر از شدیدترین سطح یعنی 7 قرار دارد.

کیشتیم به دلیل انتشار گسترده مواد رادیواکتیو و تاثیر آن بر مناطق وسیع در این سطح قرار گرفت.

برای مقایسه:

چرنوبیل در سال 1986: سطح 7

فوکوشیما در سال 2011: سطح 7

کیشتیم در سال 1957: سطح 6

میراث تلخ کیشتیم

فاجعه کیشتیم یکی از نخستین هشدارهای بزرگ درباره خطرات مدیریت نادرست پسماندهای هسته‌ای بود.

این حادثه نشان داد خطر انرژی هسته‌ای تنها به زمان فعالیت راکتورها محدود نمی‌شود؛ بلکه نگهداری و مدیریت مواد باقی‌مانده از فرایند هسته‌ای نیز نیازمند بالاترین استانداردهای ایمنی است.

امروز مایاک همچنان یکی از شناخته‌شده‌ترین نام‌ها در تاریخ صنعت هسته‌ای است؛ نه به دلیل موفقیت‌های علمی، بلکه به خاطر حادثه‌ای که سال‌ها پنهان ماند و بعدها به یکی از مهم‌ترین درس‌های ایمنی هسته‌ای جهان تبدیل شد.

برقراری پروازهای مستقیم اصفهان و استانبول از ۱۷ مردادماه

بیشتر بخوانید:

احیاء کامپیوتر به‌ جامانده از فاجعه‌ هسته‌ ای چرنوبیل ، پس از ۳۰ سال

تماشاخانه

سورنا ؛ پهلوان نام‌دار سیستانی و قهرمان نبرد ایران و روم / مشهورترین فرمانده ایرانی و سرنوشت تلخی که داشت

۲۵ سال تلاش و عاشقی برای میراث فرهنگی ایران / این زن قلعه الموت را جهانی کرد

فیلم های دیگر