صبورترین شکارچی های دنیا؛ ساعت ها منتظر یک فرصت می مانند

عصرایران- در دنیای شکارچیان، همیشه قرار نیست سرعت و تعقیب حرف اول را بزند. بعضی شکارچی ها استراتژی کاملا متفاوتی دارند: پنهان می شوند، ساعت ها بی حرکت می مانند و منتظر می شوند طعمه خودش به محدوده حمله نزدیک شود. مارهای زنگی از مشهورترین نمونه های این روش شکار هستند؛ شکارچیانی کم تحرک که می توانند مدت زیادی در کمین بمانند و در لحظه مناسب، در کسری از ثانیه حمله کنند.

البته «صبورترین شکارچی های دنیا» یک عنوان ژورنالیستی است، نه یک رتبه بندی علمی. با این حال، شیوه شکار مارهای زنگی نمونه ای بسیار جالب از شکار کمین گر در طبیعت است.

شکارچیانی که عجله ندارند

مارهای زنگی گروهی از افعی های حفره دار در زیرخانواده Crotalinae هستند که در قاره آمریکا زندگی می کنند. ویژگی مشهور آن ها جغجغه انتهای دم است؛ ساختاری متشکل از قطعات کراتینی که با لرزش سریع دم، صدای هشدار مشخصی ایجاد می کند. هر بار پوست اندازی می تواند قطعه جدیدی به این ساختار اضافه کند، هرچند جغجغه ممکن است در طول زندگی مار آسیب ببیند یا بخش هایی از آن از بین برود.

اما جغجغه مهم ترین ابزار شکار آن ها نیست. مارهای زنگی معمولا شکارچیان کمین گر هستند. آن ها در محل مناسبی پنهان می شوند و می توانند مدت زیادی تقریبا بدون حرکت منتظر بمانند تا یک جونده یا جانور کوچک وارد محدوده حمله شود.

وقتی فرصت مناسب فرا می رسد، دیگر خبری از انتظار نیست؛ مار در یک حرکت بسیار سریع به سمت طعمه حمله می کند.

آن ها در تاریکی هم طعمه را پیدا می کنند

یکی از شگفت انگیزترین ویژگی های افعی های حفره دار، وجود اندام های حساس به گرما در دو طرف سر، بین چشم و سوراخ بینی، است. این اندام ها می توانند تابش فروسرخ ناشی از گرمای بدن جانوران را دریافت کنند.

به همین دلیل، این مارها می توانند در تاریکی نیز جانوران خون گرم را شناسایی کنند. مغز مار اطلاعات دریافت شده از این اندام ها را با اطلاعات بینایی و سایر حواس ترکیب می کند و به این ترتیب تصویری از موقعیت طعمه به دست می آورد.

در واقع، این مارها نوعی حسگر حرارتی طبیعی دارند؛ سازوکاری که به آن ها اجازه می دهد گرمای بدن یک جانور را حتی در شرایطی که دیدن آن دشوار است، تشخیص دهند.

حمله در کسری از ثانیه

وقتی طعمه وارد محدوده مناسب شود، مار زنگی دیگر نیازی به تعقیب طولانی ندارد. بدن مار برای یک حمله ناگهانی و سریع سازگار شده است.

مار با سرعت زیادی بخش جلویی بدن خود را به سمت طعمه پرتاب می کند و نیش های بلند و توخالی خود را وارد بدن آن می کند. سپس سم از طریق این نیش ها به طعمه تزریق می شود.

این شیوه شکار یک مزیت مهم دارد: مار برای به دست آوردن غذا مجبور نیست انرژی زیادی صرف تعقیب و گریز کند. کافی است در مکان مناسبی منتظر بماند و در لحظه درست واکنش نشان دهد.

جغجغه برای شکار نیست

یکی از تصورات اشتباه درباره مارهای زنگی این است که جغجغه بخشی از سازوکار شکار آن هاست. در واقع، نقش اصلی جغجغه هشدار دادن است.

مار هنگام احساس خطر می تواند دم خود را با سرعت زیادی به لرزش درآورد. قطعات کراتینی جغجغه با برخورد به یکدیگر صدای مشخصی ایجاد می کنند. این صدا می تواند به جانور مهاجم هشدار دهد که مار در حالت دفاعی قرار گرفته و نزدیک شدن بیشتر ممکن است خطرناک باشد.

بنابراین جغجغه بیشتر یک ابزار دفاعی و ارتباطی است تا ابزاری برای پیدا کردن یا گرفتن طعمه.

شکارچی ای که بعد از حمله هم صبر می کند

شگفتی ماجرا فقط به لحظه حمله محدود نمی شود.

برخی مارهای زنگی پس از گاز گرفتن طعمه، به جای اینکه بلافاصله آن را دنبال کنند، عقب می کشند. اگر طعمه مسموم شده فرار کند، مار می تواند با استفاده از سرنخ های شیمیایی و بویایی مسیر آن را دنبال کند.

این روش به مار اجازه می دهد از درگیری مستقیم و تعقیب پرهزینه پرهیز کند. به زبان ساده، مار ممکن است شکار را بزند و سپس اجازه دهد سم کار خودش را انجام دهد.

این استراتژی به ویژه برای طعمه هایی که می توانند در هنگام حمله به مار آسیب بزنند اهمیت دارد.

چرا کمین کردن اینقدر موثر است؟

هر شکارچی برای به دست آوردن غذا انرژی مصرف می کند. تعقیب طعمه می تواند انرژی زیادی نیاز داشته باشد و حتی در صورت موفقیت نیز تضمینی برای گرفتن آن وجود ندارد.

اما شکارچی کمین گر بخشی از این هزینه را با صبر کردن کاهش می دهد.

مار زنگی می تواند در محیط مناسب، مدت زیادی تقریبا بی حرکت بماند. در این حالت انرژی زیادی مصرف نمی کند و منتظر می ماند تا یک جانور به محدوده مناسب وارد شود.

وقتی طعمه نزدیک شد، دیگر سرعت حرکت در مسافت طولانی اهمیت ندارد؛ سرعت واکنش و دقت حمله مهم است.

این یکی از نمونه های جالب سازگاری در طبیعت است: به جای اینکه شکارچی به دنبال طعمه برود، اجازه می دهد طعمه خودش به سراغ شکارچی بیاید.

حسگرهایی که میلیون ها سال تکامل یافته اند

توانایی تشخیص گرما فقط یک ویژگی عجیب و جالب نیست؛ بخشی از مجموعه سازگاری هایی است که به افعی های حفره دار کمک کرده است به شکارچیان موفقی تبدیل شوند.

این مارها اطلاعات مختلفی را همزمان دریافت می کنند: تصویر محیط، بو و نشانه های شیمیایی، ارتعاشات و اطلاعات حرارتی. ترکیب این اطلاعات به مار اجازه می دهد موقعیت طعمه را بهتر تشخیص دهد و زمان مناسب حمله را انتخاب کند.

در تاریکی شب، زمانی که بسیاری از شکارچیان برای پیدا کردن طعمه با مشکل مواجه می شوند، توانایی دریافت تابش فروسرخ می تواند یک مزیت بسیار مهم باشد.

همیشه سریع ترین برنده نیست

مارهای زنگی به ما یادآوری می کنند که در طبیعت، موفقیت یک شکارچی فقط به سرعت وابسته نیست.

یک یوزپلنگ برای گرفتن طعمه از سرعت فوق العاده خود استفاده می کند. یک شاهین از ارتفاع شیرجه می زند. اما مار زنگی روش دیگری را انتخاب کرده است: کمتر حرکت کن، انرژی ذخیره کن، منتظر بمان و در لحظه مناسب حمله کن.

این استراتژی حاصل میلیون ها سال تکامل است و نشان می دهد طبیعت برای حل یک مسئله واحد، یعنی پیدا کردن غذا، راه های کاملا متفاوتی ایجاد کرده است.

شاید به همین دلیل است که مار زنگی را می توان یکی از جذاب ترین نمونه های شکارچی کمین گر دانست؛ جانوری که برای موفقیت در شکار، بیش از هر چیز به صبر، استتار و یک حمله دقیق متکی است.

تصاویری جدید از حسین طائب در قم

بیشتر بخوانید:

وقتی مار زنگی احساس خطر می کند (فیلم)

تماشاخانه

پارتیا، افسانه «آن‌شیگائو»؛ سفر شاهزاده ایرانی به چین / سوغات او یک دین بود

ساعت ۸:۱۵ ششم اوت ؛ هیروشیما / وقتی شهر در دیگ قیر می‌جوشید

فیلم های دیگر