سایه ای بر سر چرنوبیل؛ داستان رادار سری «دوگا» و غول آهنی شوروی (+عکس)

عصر ایران؛ مجله تصویری سلاح - در میان جنگل های خاموش و آرام شمال اوکراین، جایی که طبیعت پس از فاجعه هسته ای سال 1986 تا حدودی حیات خود را بازیافته، سازه ای عظیم و شبیه به دیواری از شبکه های فلزی، همچون شبحی از دوران جنگ سرد سر برآورده است. این سازه که 150 متر ارتفاع و نزدیک به 700 متر طول دارد، «رادار دوگا» (Duga) نام دارد؛ پروژه ای فوق سری که روزگاری یکی از قدرتمندترین و پرهزینه ترین تاسیسات نظامی اتحاد جماهیر شوروی به شمار می رفت، اما امروز در میان بادهای رادیواکتیو چرنوبیل به زنگ زدگی و زوال سپرده شده است.

چشم برزخی شوروی در دل جنگ سرد

ساخت رادار دوگا در سال 1972 آغاز شد. هدف دانشمندان شوروی، دستیابی به فناوری راداری «فرا افق» (Over-the-Horizon) بود که با بازتاب امواج رادیویی از لایه یونوسفر زمین، بتواند انحنای کره زمین را دور بزند و شلیک موشک های بالستیک فراقاره ای آمریکا را تنها 2 تا 3 دقیقه پس از پرتاب شناسایی کند.

به گفته ی ولودیمیر موسیتس، فرمانده سابق این مجتمع راداری، دوگا تنها یک مرکز دریافت سیگنال بود و فرستنده اصلی آن در 60 کیلومتری، در شهری کوچک به نام «لوبچ-1» قرار داشت. برای حفظ پنهان کاری، شوروی این مقر را روی نقشه به عنوان یک «کمپ تابستانی کودکان» علامت گذاری کرده بود و حتی یک ایستگاه اتوبوس با نماد عروسکی المپیک 1980 مسکو در مسیر آن ساخته بود تا ذهن مردم و جاسوسان را از حقیقت دور کند.

صدای «دارکوب روسی» و نظریه های توهم آمیز

در سال 1976، برای نخستین بار یک سیگنال رادیویی با فرکانس پایین و ضربات متناوب و تکراری (شبیه به صدای دارکوب) در سراسر جهان شنیده شد. این امواج که فرستنده های دوگا تولید می کردند، به سرعت باعث بروز ترسی همه گیر در غرب شد. مطبوعات غربی و نظریه پردازان توطئه شایعه کردند که شوروی در حال آزمایش یک سلاح کنترل ذهن یا تغییرات جوی است تا بر رفتار انسان ها تاثیر بگذارد و سلول های مغزی آمریکایی ها را نابود کند. تکذیب های شوروی و پنهان کاری های مداوم نیز تنها به آتش این شایعات دامن می زد.

هزینه ساخت رادار دوگا دو برابر بیشتر از نیروگاه هسته ای چرنوبیل بود و برخی بر این باورند که احداث آن در این منطقه، صرفا برای تامین انرژی عظیمی بوده که این غول فلزی مصرف می کرد.

فاجعه، تخلیه و میراث باقی مانده

در 26 آوریل 1986، با انفجار رآکتور شماره 4 نیروگاه چرنوبیل، پرونده دوگا نیز به پایان راه خود نزدیک شد. رادیواکتیو منطقه را فراگرفت، کارکنان تخلیه شدند و مدارک مربوط به عملیات رادار یا نابود شد یا به آرشیوهای مسکو منتقل گردید. وسایل الکترونیکی، ماشین آلات و بشکه های فلزی به همان صورت در خاک رها شدند و غارتگران و بادی که امواج رادیواکتیو را منتقل می کرد، تنها همدمان این غول فلزی شدند.

از سال 2013 که ورود گردشگران به منطقه ممنوعه چرنوبیل با تورهای هدایت شده مجاز شد، رادار دوگا به یکی از جذاب ترین مقاصد برای علاقه مندان به تاریخ جنگ سرد و معماری صنعتی شوروی تبدیل شده است. بسیاری از گردشگرانی که از ابعاد حیرت انگیز این سازه دیدن می کنند، آن را جذاب ترین بخش سفر خود می دانند.

اگرچه صدای «دارکوب روسی» سال هاست که از گیرنده های رادیویی رخت بربسته، اما این سازه عظیم همچنان به عنوان یکی از نمادهای جاه طلبی و پنهان کاری شوروی، در دل جنگل های چرنوبیل ایستاده است.

تنظیم و ترجمه: محمدمهدی حیدرپور

تصویری از «فرماندهان لشکر فیروزکوه» در دوران حکومت ناصرالدین شاه

بیشتر بخوانید:

روسیه 40 سال است که یک سیگنال رادیویی مرموز مخابره می کند و هیچ کس نمی داند چرا!

تماشاخانه

ابهام در جمله «سرزمین متعلق به خودش» ؛ به کی؟ افغانستانی‌ها؟ آن هم از زمین‌های چابهار !

ماجرای بلوار طالقانی و سیل عظیمیه کرج / اشکال جدی کار کجاست؟

فیلم های دیگر