وزارت دفاع کرهجنوبی روز سهشنبه اعلام کرد تیمی برای ارزیابی وضعیت در تنگه هرمز به امارات متحده عربی اعزام کرده است. این تیم که اواخر هفته گذشته به امارات اعزام شده، قرار است در همین هفته به کرهجنوبی بازگردد.
به گزارش عصر ایران به نقل از الجزیره، کره جنوبی حالا در موقعیتی قرار گرفته که شاید تصورش را هم نمیکرد: متحد نزدیک آمریکا از یک سو، وابسته به نفت خلیج فارس از سوی دیگر و در میانه جنگی که مستقیماً طرف آن نیست. واشنگتن از سئول خواسته در تلاش برای باز نگه داشتن مسیر کشتیرانی در تنگه هرمز مشارکت کند، اما تهران هشدار داده است که هرگونه حضور نظامی کره جنوبی در خلیج فارس را به معنای حمایت مستقیم از آمریکا و اسرائیل خواهد دانست.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، روز دوشنبه در شبکه اجتماعی ایکس گفت ایران و کره جنوبی بیش از ۶۴ سال روابط دیپلماتیک داشتهاند و تهران برای این روابط ارزش قائل است. او در عین حال هشدار داد اگر سئول در اقدامات نظامی آمریکا علیه ایران مشارکت کند، پیامدهای جدی در انتظار این کشور خواهد بود.
بقایی گفت حضور نظامی یا مشارکت عملیاتی هر کشور دیگری در خلیج فارس و تنگه هرمز «ناگزیر بهعنوان حمایت مستقیم از متجاوز» تلقی خواهد شد. او از کشورهای مستقل خواست تحت فشار آمریکا قرار نگیرند و در اقداماتی که تهران آن را تجاوز و جنایت علیه مردم ایران میداند، مشارکت نکنند.
سئول مستقیماً به این تهدید پاسخ نداده است، اما وزارت خارجه کره جنوبی اعلام کرده که در حال رایزنی با جامعه بینالمللی درباره وضعیت تنگه هرمز است. این موضع محتاطانه نشان میدهد کره جنوبی هنوز تصمیم نهایی خود را نگرفته، اما فشار آمریکا برای مشارکت این کشور در حال افزایش است.
داستان از اواسط ماه اوت جدی شد؛ زمانی که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، اعلام کرد از لی جائه میونگ، رئیسجمهور کره جنوبی، خواسته است در جنگ علیه ایران کمی کمک به آمریکا ارائه کند.
به گفته گزارشهای رسانهای، دو رئیسجمهور پیشتر در ۱۷ مه با یکدیگر تلفنی گفتوگو کرده بودند. ترامپ بعداً در شبکه اجتماعی خود مدعی شد که پاسخ سئول به درخواست او چیزی شبیه «نه، متشکریم!» بوده است. اما در دولت ترامپ، رد کردن درخواست رئیسجمهور آمریکا ظاهراً بدون هزینه نیست.
یک روز پیش از آغاز رزمایش سالانه آمریکا و کره جنوبی در ماه اوت، ترامپ اعلام کرد واشنگتن این رزمایش را به شکل قابلتوجهی کاهش خواهد داد. رزمایش «سپر آزادی اولچی» یا UFS یکی از مهمترین تمرینهای نظامی مشترک دو کشور است که هدف اصلی آن آماده نگه داشتن ارتش کره جنوبی برای مقابله با حمله احتمالی کره شمالی است.
این رزمایش معمولاً بیش از ۱۱ روز طول میکشد، اما امسال به پنج روز کاهش یافت. ترامپ گفت این تمرینها پرهزینهاند و همچنین میتوانند پیام خصمانهای برای کیم جونگ اون، رهبر کره شمالی، ارسال کنند؛ کسی که ترامپ تلاش دارد روابط خود با او را بهبود دهد.
وزیر خارجه کره جنوبی در پارلمان گفت واشنگتن پیش از اعلام این تصمیم هشدار لازم را به سئول نداده بود. آمریکا بعداً یک رزمایش دریایی مشترک دیگر را که قرار بود در سپتامبر برگزار شود نیز لغو کرد و دلیل آن را محدودیت منابع نظامی ناشی از جنگ با ایران اعلام کرد.
البته ارتش کره جنوبی گفت از ماه ژوئن از احتمال لغو این رزمایش اطلاع داشته است. با این حال، مجموعه این اتفاقات برای سئول یک پیام روشن داشت: تصمیم کره جنوبی برای فاصله گرفتن از جنگ ایران، در حال ایجاد هزینههایی در رابطه امنیتی آن با آمریکاست.
لی جائه میونگ، رئیسجمهور کره جنوبی، برخلاف رویکرد تهاجمی ترامپ ترجیح داده است وارد مذاکره شود. دولت او بارها از تمایل خود برای گفتوگوی معنادار با واشنگتن سخن گفته و تلاش کرده است اختلافات دو کشور به یک بحران بزرگتر تبدیل نشود.
اما فشار آمریکا ظاهراً بیشتر شده است. یک مقام ریاستجمهوری کره جنوبی روز جمعه گفت سئول ممکن است در اقدامات بینالمللی برای باز کردن مسیر کشتیرانی در تنگه هرمز مشارکت کند، به شرط آنکه چنین اقدامی توان دفاعی کره جنوبی را کاهش ندهد.
این موضوع مهم است، چون کره جنوبی قرار نیست لزوماً سربازانش را برای جنگ با ایران بفرستد. گزینههایی که در سئول بررسی میشوند بیشتر شامل نیروهای غیررزمی، عملیات جستوجو و نجات و تجهیزات مربوط به پاکسازی مینهای دریایی است.
ارتش کره جنوبی همچنین در حال بررسی این است که چه نیروها و تجهیزاتی را میتواند در اختیار چنین مأموریتی قرار دهد؛ از هواپیماهای گشت دریایی گرفته تا تیمهای خنثیسازی مواد منفجره و سامانههای بدون سرنشین برای شناسایی و پاکسازی مینهای دریایی.
با این حال، حتی چنین مشارکتی نیز در داخل کره جنوبی با مخالفت روبهروست. احزاب مخالف با اعزام نیرو مخالفت کردهاند و حتی برخی اعضای حزب دموکرات حاکم نیز با این ایده موافق نیستند. در ماههای اخیر نیز اعتراضهایی در کره جنوبی علیه جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران برگزار شده است.
برای درک این فشار باید به رابطه امنیتی آمریکا و کره جنوبی نگاه کرد. کره جنوبی از زمان جنگ کره در سالهای ۱۹۵۰ تا ۱۹۵۳ یکی از نزدیکترین متحدان آمریکا در آسیا بوده است. واشنگتن در دهههای پس از جنگ به تقویت اقتصادی و نظامی کره جنوبی کمک کرد و بر اساس توافق امنیتی دو کشور، حدود ۲۹ هزار نیروی آمریکایی همچنان در شبهجزیره کره مستقر هستند.
دلیل اصلی این حضور، کره شمالی است؛ کشوری مجهز به سلاح هستهای که دهههاست دشمن اصلی سئول محسوب میشود. کره جنوبی برای بازدارندگی در برابر پیونگیانگ تا حد زیادی به قدرت نظامی آمریکا متکی است.
در مقابل، سئول نیز در مقاطع مختلف از عملیات نظامی آمریکا حمایت کرده است؛ از جمله با مشارکت در جنگ عراق. کره جنوبی همچنین در فهرست «متحدان اصلی غیرعضو ناتو» آمریکا قرار دارد؛ عنوانی که نشاندهنده سطح بالای همکاری امنیتی میان دو کشور است. اما روابط دو کشور در سالهای اخیر بدون تنش نبوده است.
در سال ۲۰۲۵، دولت ترامپ تعرفه ۲۵ درصدی بر کالاهای کره جنوبی اعمال کرد و روابط اقتصادی دو کشور را تحت فشار قرار داد. سئول به جای مقابله مستقیم، وارد مذاکره شد و در نهایت آمریکا تعرفهها را به ۱۵ درصد کاهش داد.
چند ماه بعد نیز بازداشت صدها شهروند کره جنوبی در عملیات اداره مهاجرت و گمرک آمریکا در کارخانه هیوندای در ایالت جورجیا، نگرانی گستردهای در کره جنوبی ایجاد کرد.
بنابراین رابطه سئول و واشنگتن، با وجود اتحاد امنیتی عمیق، رابطهای کاملاً بیتنش نیست. جنگ ایران اکنون یک لایه جدید نیز به این اختلافات اضافه کرده است.
اما شاید مهمترین دلیل احتیاط سئول نه واشنگتن، بلکه اقتصاد خودش باشد. کره جنوبی یکی از اقتصادهای بزرگ و صنعتی آسیاست، اما بخش مهمی از انرژی مورد نیازش را از خارج وارد میکند. حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد نفت خام وارداتی این کشور از مسیر خلیج فارس و تنگه هرمز عبور میکند.
تنگه هرمز برای کره جنوبی فقط یک نقطه روی نقشه نیست؛ یکی از شریانهای حیاتی اقتصاد این کشور است.
هرچه جنگ در اطراف تنگه شدیدتر شود و عبور کشتیهای نفتکش دشوارتر شود، هزینه انرژی برای کره جنوبی افزایش پیدا میکند. این مسئله در شرایطی رخ داده که اقتصاد کره جنوبی همین حالا نیز با فشار تورمی روبهروست و ارزش «وون»، واحد پول این کشور، به پایینترین سطح خود در ۱۷ سال گذشته سقوط کرده است.
به همین دلیل سئول یک تناقض بزرگ دارد: از یک طرف، نمیخواهد در جنگ آمریکا و ایران وارد شود؛ از طرف دیگر، اگر تنگه هرمز همچنان ناامن بماند، خودش یکی از بزرگترین قربانیان اقتصادی این بحران خواهد بود.
در نتیجه، کره جنوبی ممکن است مجبور شود برای باز نگه داشتن تنگه هرمز کمک کند، بدون آنکه بخواهد مستقیماً وارد جنگ شود.
این همان تلهای است که کره جنوبی اکنون در آن گرفتار شده است. اگر سئول به درخواست آمریکا پاسخ مثبت دهد و نیرو یا تجهیزات نظامی به منطقه اعزام کند، ممکن است رابطهاش با واشنگتن تقویت شود و به باز نگه داشتن مسیر حیاتی انرژی کمک کند. اما چنین اقدامی میتواند کره جنوبی را در نگاه ایران به یکی از طرفهای درگیر جنگ تبدیل کند و امنیت شهروندان و منافع اقتصادی این کشور را در منطقه با خطر روبهرو کند.
اگر هم کره جنوبی درخواست آمریکا را رد کند، ممکن است فشارهای واشنگتن در حوزه امنیتی و اقتصادی افزایش پیدا کند؛ بهخصوص در شرایطی که سئول برای مقابله با تهدید کره شمالی همچنان به حضور نظامی آمریکا نیاز دارد.
یک مشکل دیگر نیز وجود دارد: قانون داخلی کره جنوبی. دولت برای اعزام نیرو به یک مأموریت نظامی خارجی به موافقت پارلمان نیاز دارد و مشخص نیست همه نمایندگان حزب حاکم با چنین اقدامی همراه باشند.
بنابراین تصمیم نهایی فقط یک تصمیم سیاست خارجی نیست؛ یک مسئله داخلی نیز هست.
لی جائه میونگ باید همزمان سه طرف را مدیریت کند: آمریکا که از متحد خود انتظار همکاری دارد، ایران که درباره مشارکت نظامی کره جنوبی هشدار داده و افکار عمومی داخلی که تمایلی به گرفتار شدن در یک جنگ خارجی ندارد.
در این میان، تنگه هرمز برای سئول به نقطهای تبدیل شده که اقتصاد و سیاست خارجیاش به یکدیگر گره خوردهاند. کره جنوبی نمیخواهد در جنگ آمریکا و ایران بجنگد؛ اما اگر جنگ ادامه پیدا کند، ممکن است دیگر نتواند صرفاً تماشاگر آن باشد.