پیامی برای زادروز «پدر نمایشنامه‌نویسی نوین ایران»: اکبر رادی هیچ‌گاه مجیزگوی مقامی نشد

به گزارش ایرنا از روابط عمومی بنیاد اکبر رادی، این بنیاد (مؤسسه‌ فرهنگی هنری استاد اکبر رادی) چهارشنبه (هشتم مهرماه) به ‌مناسبت دهم مهرماه ۱۴۰۵؛ فرارسیدن هشتادوهفتمین زادروز استاد اکبر رادی پیامی را منتشر کرد.

متن این پیام بدین شرح است: «زادروز هنرمند فرخنده‌ است؛ به‌ ویژه هنرمندی که هیچ‌گاه مجیزگوی مقامی نشد، هرگز به‌ سفارش قلم نفرسود و برعکس؛ بر وارستگی پای فشرد. او نمایشنامه‌نویسیِ ایران را چنان پالود و ویراست که آثارش به الگویی جاودان برای دوستداران راستین تئاتر و ادبیات تبدیل شد.

تئاتری که او پیش‌ روی ما می‌نهد، کوچک‌ترین مجالی برای عربده‌کِشی سیاسی، اسنوبیسم و تحمیق مخاطب با فرمالیسم محض و اطوار زرد و بنفش باقی نمی‌گذارد و همین امر در ادوار مختلف واکنش‌هایی را برانگیخته است؛ اما او با آثارش امروز بر قله است؛ قله‌ی ادبیات نمایشی ایران.»

عکس از بهنام صدیقی است.

اکبر رادی (۱۰ مهر ۱۳۱۸ – ۵ دی ۱۳۸۶) از برجسته‌ترین و تأثیرگذارترین نمایشنامه‌نویسان ایران است که از او با عنوان «پدر نمایشنامه‌نویسی نوین ایران» یاد می‌کنند. او در شکل‌گیری تئاتر متفکرانه و هویت‌مند پیشگام بود و همچنان مصداق یک درام‌نویس سترگ معاصر قلمداد می‌شود.

از دست رفته، روزنه آبی، مرگ در پاییز، از پشت شیشه‌ها، هاملت با سالاد فصل، تانگوی تخم‌مرغ داغ (ورسیون دیگر ارثیه ایرانی)، شب روی سنگفرش خیس، پایین گذر سقاخانه و آهنگ‌های شکلاتی از نمایش‌نامه‌های رادی است. از کارگردانان آثار رادی می‌توان از شاهین سرکیسیان، علی نصیریان، عباس جوانمرد، رکن‌الدین خسروی، هادی مرزبان، آربی آوانسیان، سعید ابراهیمی‌فر، بهزاد فراهانی، میکائیل شهرستانی، مسعود دلخواه و صدرالدین شجره (نمایش رادیویی) نام برد. در این میان هادی مرزبان، ۱۰ نمایشنامه از ۲۳ نمایشنامه رادی را کارگردانی کرده که این تعداد و تداوم همکاری در طی چهار دهه در تاریخ تئاتر ایران منحصر به فرد است.

رادی را اغلب به رئالیسم انتقادی منتسب می‌کنند اما برخی از آثار او از جمله «از پشت شیشه‌ها»، «هاملت با سالاد فصل»، «خانمچه و مهتابی» و «شب به خیر جناب کنت» در قالب‌های دیگری می‌گنجند؛. چند نمایشنامه او تاکنون به زبان انگلیسی ترجمه شده است.

رادی، نمایشنامه را یک واحد کامل ادبی (در کنار شعر و داستان) می‌دانست و از این رو به خودبسندگی متن باور داشت و این نظریه را که «متن خرج اجراست» نادرست می‌دانست. زبان در نوشته‌های رادی اصالت ویژه‌ای دارد و گاهی بی‌رحمانه و خودآگاه، جنبه‌های دیگر اثر را زیر سیطره می‌گیرد. کاربرد زبان در نمایشنامه‌های او بسیار گوناگون است و به زمان و اقلیم و رده اجتماعی خاصی محدود نمی‌شود؛ از معلم تا بازاری، از جراح تا مقنی، از لمپن تا روان‌شناس، از روشنفکر تا کشاورز، از زبان متکلف دربار ناصری تا زبان کف خیابان؛ سرشار از کنایه و استعاره و تمثیل و متل.