سرنوشت پر فراز و نشیب ساختمان بانک شاهنشاهی/ به بهای چرب کردن سبیل سلطان صاحبقران

عصر ایران ؛ علی نجومی ــ  از همان اوایل سلطنت سلطان صاحبقران ناصرالدین شاه قاجار، که نظر امیرکبیر بر ساخت میدانی به سبک معماری رنسانس اروپایی در تهران قرار گرفت 10 سالی طول کشید که  عملیات ساخت میدان توپ خانه پایان یابد.

چند سالی از افتتاح میدان نگذشته بود که قهرمان میرزا امین لشکر که از صاحب منصبان حکومت قاجار بود و در سیاهه خدماتش مستوفی گری دستگاه ولیعهد در تبریز و پیشکاری ولیعهد مظفرالدین میرزا و بعد وزارت گمرکات و فواید عامه دیده می شد یک روز پا شد همین طور مقدمه رفت خدمت سلطان صاحبقران اول مقداری به رسم روزگار با زبان و چرب و نرمش قربان صدقه اعلی حضرت همایونی رفت و بعد که دید لپ های شاه قاجار گل انداخت فهمید حالا وقت عرض حال دادن است و گفت:

قبله عالم مستحضر هستید که عمارت بنده کمترین در شرق میدان توپخانه هست اما از این همه وجاهت و زیبایی میدان ثمری نبرده چون در وپنجره ای رو به میدان ندارد و این منوط به نظر مساعد اعلی حضرت همایونی است.

شانسش زده بود و آن روز از قرار معلوم ناصرالدین شاه از دنده چپ بلند نشده بود و حال دلش خوش بود بنابراین به قول امروزی ها اوکی داد اما به سبک قاجار نه بدون باج سبیل شاهی سبیل ها که چرب شد عملیات احدادث در و پنجره هم آغاز شد حالا قهرمان میرزا می توانست به کل ایران فخر بفروشد که خانه مجللش نه تنها در شمال ارگ سلطنتی بنا شده بلکه حالا در و پنجره ای هم رو به میدان توپخانه گل سرسبد مدرنیزاسیون شهری قاجار دارد.

اما بعد ها در سال 1267 یعنی 8 سال مانده به پایان عهد ناصری، وقتی امتیاز تاسیس بانک شاهنشاهی به بارون جولیوس دو رویتر بریتانیایی داده شد این بانک خانه قهرمان میرزا در شرق میدان توپخانه را خرید و شعبه اصلی خود را در آن جا قرار داد.

بانک شاهنشاهی مقر اصلی اش در لندن بود و در واقع طبق مقررات قانونی بریتانیا فعالیت می کرد و به طور رسمی  از سال 1269 هجری خورشیدی فعالیت خودش را در ایران آغاز کرد و در واقع اولین اسکناس بانکی را در کشورمان منتشر کرد.

تا سال 1309 انحصار چاپ اسکناس در ایران در اختیار همین بانک بود تا اینکه در این سال با پرداخت 200 هزار لیره  این امتیاز از این بانک خریداری شد و به بانک ملی ایران تعلق گرفت که دو سال قبلش در سال 1307 تاسیس شده بود. قابل ذکر آن که بانک مرکزی ایران در سال 1339 تاسیس شد.

مارکار گالستیانس

اما در دهه 1330 ساختمان بانک شاهنشاهی که توسط بانک بازرگانی خریداری شد تخریب و ساختمان جدیدی به جای آن ساخته شد که هنوز در شرق میدان امام خمینی استوار و پار برجا است و به عمارت خورشید مشهور است.

معمار و طراح ساختمان مارکار گالستیانس معمار شهیر ارمنی بود که ساختمان پست اولیه در جنوب میدان توپ خانه هم اثر او بود.  کاشیکاری سر در چشم نواز ساختمان خورشید هم کار استاد مسلم معماری ایران حسین خان لرزاده است.

استفاده از عناصر تزیینی معماری ایران، همانند کاسه‌سازی در نیم‌گنبد سردر ورودی،  و کاشیکاری و گچبری را می‌توان از ویژگی‌های برجسته آن شمرد. هم چنین وجود ستون‌های رفیع در فضای داخلی بانک و تلفیق هنرمندانه آن با دوره‌های تیزه‌دار و استفاده از چوب در پوشش سقف، ترکیبی موزون را پدیدآورده است که شکوه و عظمت معماری هخامنشی را به بیننده یادآوری می‌کند.

حسین لرزاده

در مورد ساختمان خورشید باید این را افزود که سبک غربی به کار رفته در معماری آن  برگرفته از معماری روم باستان است.

اگر روزی خدا خواست و حوصله تان کشید و ذوقش را داشتید سری به میدان امام خمینی بزنید، به شرق میدان بروید پله های ساختمان خورشید را بالا بروید و از کاشی کاری سر در حظ بصر ببرید و وارد ساختمان شوید که حالا شعبه بانک تجارت است  داخل ساختمان پنجره های بلند و نورگیر و سرسرای بزرگ مرکزی به همان سبک چند دهه پیش برقرارند.

داستان بانک تجارت هم از این قرار است بعد از انقلاب اسلامی، بانک تجارت از ادغام چند بانک و از جمله بانک بازرگانی ایران تاسیس شد و این ساختمان هم به آن بانک تعلق گرفت.

پنتاگون: اعدام عامل تیراندازی فورت هود به‌صورت زنده پخش می‌شود

بیشتر بخوانید:

زورکی ترین طلاق ایران/ هم زن ناراضی هم شوهر

عشق نافرجام لیلا حاتمی و کاخ بدشگون

پیشگوی بزرگ و عمامه سحرآمیز

تماشاخانه

آخر این بیماری مرگ است؟ دارو گران شده و جان ارزان‌تر

ماجرای بلوار طالقانی و سیل عظیمیه کرج / اشکال جدی کار کجاست؟

فیلم های دیگر