گراند امروزی روستایی کوچک با چند صد نفر جمعیت است، اما در دوران روم یکی از مراکز مهم سرزمین «گال» محسوب میشد. این شهر بیش از ۷۰ هکتار وسعت داشت و دارای ساختمانهای عمومی باشکوه، یک آمفیتئاتر عظیم و پرستشگاهی مرتبط با آپولون گرانوس، خدای درمانگر رومی، بود.
به گزارش فرادید؛ کاوشهای جدید از سال ۲۰۲۲ آغاز شد و در جریان حفاریهای سالهای ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴، ساختمانی کوچک به ابعاد حدود ۴٫۵ در ۳٫۸ متر در کنار یک جاده رومی کشف شد.
اما آنچه در اطراف این ساختمان پیدا شد، باستانشناسان را شگفتزده کرد: سکههای برنزی، سفال، استخوان حیوانات، سنجاقهای لباس، سوزنهای فلزی و صدها تاس استخوانی.

تا ژوئیه ۲۰۲۶ بیش از ۵۰۰ تاس به دست آمده بود و گزارشهای بعدی تعداد آنها را بیش از هزار قطعه اعلام کردند. حتی سه تاس در پیِ ساختمان پیدا شد؛ موضوعی که احتمال ارتباط مستقیم آنها با کاربری ساختمان را افزایش میدهد.
این تاسها از استخوان ساخته شده و روی سطوح آنها دایرههای ظریفی حک شده است. عددگذاری آنها نیز از الگویی پیروی میکند که در آن دو وجه مقابل در مجموع عدد هفت را تشکیل میدهند؛ درست مانند بسیاری از تاسهای امروزی.
تاس در محوطههای رومی چیز نادری نیست و نمونههایی از آن در خانهها، اردوگاههای نظامی، ساختمانهای عمومی و آمفیتئاترها پیدا شده است. آنچه گراند را متفاوت میکند، تعداد فوقالعاده زیاد تاسها در محدودهای بسیار کوچک است.
باستانشناسان هنوز نمیدانند این ساختمان دقیقاً چه کاربردی داشته است. یک احتمال این است که محل ساخت تاسها بوده باشد. احتمال دیگر این است که نوعی فضای اختصاصی برای بازی بوده و حتی احتمال استفاده آیینی نیز مطرح شده است.
در جهان روم، تاس فقط وسیله سرگرمی نبود و گاهی در فالگیری، پیشگویی و آیینهایی مرتبط با شانس و ارتباط با خدایان نیز استفاده میشد.
کشف یک سامانه انتقال آب در نزدیکی ساختمان نیز معما را پیچیدهتر کرده است. باستانشناسان بقایای مجرایی را شناسایی کردهاند که حدود ۲۰ متر امتداد داشته و احتمالاً آب را از طریق لولههای چوبی منتقل میکرده است.

اهمیت گراند تنها به تاسها محدود نمیشود. آمفیتئاتر این شهر حدود ۱۴۸ متر طول داشته و گنجایش بیش از ۱۷ هزار تماشاگر را داشته است؛ جمعیتی که برای تماشای نبرد گلادیاتورها، نمایش حیوانات و دیگر سرگرمیهای عمومی در آن جمع میشدند.
در همین محوطه، موزاییکی عظیم با مساحتی بیش از ۲۲۰ مترمربع نیز کشف شده که هنوز در جای اصلی خود حفظ شده است. وجود پرستشگاه آپولون گرانوس و مجموعههای مرتبط با آب و احتمالاً حمامهای عمومی نیز نشان میدهد گراند زمانی مقصدی مهم برای فعالیتهای مذهبی، درمانی و تفریحی بوده است.